Działania niepożądane sulfametoksazolu – wprowadzenie
Sulfametoksazol jest substancją czynną należącą do grupy sulfonamidów, najczęściej stosowaną razem z trimetoprimem jako kotrimoksazol. Takie połączenie wykorzystywane jest w leczeniu różnych zakażeń bakteryjnych. Podobnie jak inne leki, sulfametoksazol może wywoływać działania niepożądane. W większości przypadków są one łagodne i przemijające, jednak w niektórych sytuacjach mogą przybierać poważniejszy charakter12345. Występowanie i nasilenie działań niepożądanych zależy m.in. od dawki, drogi podania (doustna, dożylna), długości leczenia oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy obecność innych chorób123. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do leczenia u osób z osłabioną odpornością, np. pacjentów z AIDS, u których działania niepożądane mogą występować częściej i mieć cięższy przebieg678.
Należy pamiętać, że nie u każdego pacjenta wystąpią działania niepożądane – dla większości osób korzyści z leczenia przewyższają potencjalne ryzyko. Jednak zawsze warto znać możliwe objawy, aby odpowiednio zareagować, gdy się pojawią13.
Działania niepożądane według częstości występowania
Bardzo często (u więcej niż 1 na 10 pacjentów)
- Podwyższone stężenie potasu we krwi (hiperkaliemia), szczególnie podczas stosowania dużych dawek lub u osób z zaburzeniami czynności nerek910111213.
Często (u 1 do 10 na 100 pacjentów)
- Wysypka skórna (najczęściej o łagodnym przebiegu, ustępująca po odstawieniu leku)141516.
- Nudności i biegunka, czasem także bóle brzucha111213.
- Ból głowy10.
- Kandydoza (zakażenie grzybicze, szczególnie jamy ustnej lub pochwy)12.
- Wysypki alergiczne345.
Niezbyt często (u 1 do 10 na 1 000 pacjentów)
Rzadko (u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
- Guzkowe zapalenie okołotętnicze (rzadko spotykana reakcja zapalna naczyń krwionośnych)345.
- Nasilenie diurezy (zwiększone oddawanie moczu)141516.
- Hipoglikemia (obniżenie poziomu cukru we krwi)111213.
- Nadwrażliwość na światło (nieprawidłowa reakcja skóry na słońce)141516.
- Złuszczające zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy141516.
Bardzo rzadko (u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
- Poważne zaburzenia krwi (leukopenia, neutropenia, trombocytopenia, niedokrwistość, agranulocytoza, plamica, methemoglobinemia, hemoliza u osób z niedoborem enzymu G-6-PD)910345.
- Reakcje alergiczne, w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka (bardzo poważne zmiany skórne wymagające natychmiastowej pomocy lekarskiej)1718141516.
- Reakcje anafilaktyczne (nagła reakcja alergiczna z dusznością, obrzękiem, spadkiem ciśnienia)345.
- Obrzęk naczynioruchowy (obrzęk twarzy, języka, gardła)345.
- Zaburzenia psychiczne, np. depresja, omamy1910111213.
- Aseptyczne zapalenie opon mózgowych (zwykle ustępuje po odstawieniu leku, ale może powrócić po ponownym zastosowaniu)1920111213.
- Zapalenie błony naczyniowej oka, szumy uszne, zaburzenia równowagi1910111213.
- Kłopoty z wątrobą – zapalenie wątroby, żółtaczka, martwica wątroby (te objawy mogą być bardzo groźne)1920141516.
- Bóle stawów i mięśni, rabdomioliza (uszkodzenie mięśni, szczególnie u pacjentów z AIDS)1718141516.
- Krystaluria (obecność kryształów w moczu), śródmiąższowe zapalenie nerek, niewydolność nerek141516.
- Ostra gorączkowa dermatoza neutrofilowa (zespół Sweeta)1718141516.
Częstość nieznana
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Wszelkie podejrzewane działania niepożądane związane ze stosowaniem sulfametoksazolu należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, dostępnego pod adresem: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można również zgłaszać producentowi leku2122232425.
Tabela – działania niepożądane sulfametoksazolu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ pokarmowy | Nudności, biegunka | Wymioty | Bóle brzucha, zapalenie jamy ustnej | Rzekomobłoniaste zapalenie jelit, zapalenie trzustki, zapalenie głośni | ||
| Skóra i tkanka podskórna | Wysypka, pokrzywka | Nadwrażliwość na światło, złuszczające zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy | Zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka, wysypka polekowa z eozynofilią | Zespół Sweeta | ||
| Krew i układ chłonny | Leukopenia, neutropenia, trombocytopenia, niedokrwistość, agranulocytoza, methemoglobinemia, plamica, hemoliza (u osób z niedoborem G-6-PD) | |||||
| Układ nerwowy | Ból głowy | Aseptyczne zapalenie opon mózgowych, depresja, omamy, ataksja, drgawki, apatia, zmęczenie, bezsenność, zawroty głowy, szumy uszne | Zaburzenie psychotyczne | |||
| Układ immunologiczny | Wysypki alergiczne | Guzkowe zapalenie okołotętnicze | Zespół choroby posurowiczej, reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy, gorączka polekowa, plamica Henocha-Schoenleina | |||
| Układ oddechowy | Duszność, kaszel, nacieki w płucach | |||||
| Wątroba i drogi żółciowe | Podwyższenie aminotransferaz, zapalenie wątroby, żółtaczka cholestatyczna, martwica wątroby, hiperbilirubinemia | |||||
| Mięśnie i stawy | Bóle stawów, bóle mięśni, rabdomioliza | |||||
| Nerki i drogi moczowe | Nasilenie diurezy | Krystaluria, niewydolność nerek, śródmiąższowe zapalenie nerek, toksyczny zespół nerczycowy | ||||
| Metabolizm | Hiperkaliemia | Hipoglikemia | Hiponatremia, kwasica metaboliczna, brak łaknienia |
Sulfametoksazol – działania niepożądane wymagają czujności
Sulfametoksazol, zwłaszcza w połączeniu z trimetoprimem, jest skutecznym lekiem przeciwbakteryjnym, ale jak każdy lek może powodować zarówno łagodne, jak i poważne działania niepożądane. Większość objawów ustępuje po zakończeniu leczenia, jednak pojawienie się nietypowych lub ciężkich dolegliwości, takich jak nagła wysypka, zaburzenia oddychania, silne bóle brzucha czy nieoczekiwane krwawienia, powinno skłonić do natychmiastowego kontaktu z lekarzem. Pamiętaj, że regularne monitorowanie swojego samopoczucia oraz znajomość potencjalnych działań niepożądanych pozwala zwiększyć bezpieczeństwo terapii13.


















