Czym jest ryfampicyna i kiedy może dojść do przedawkowania?
Ryfampicyna (łac. Rifampicinum, Rifamycinum natricum) to antybiotyk z grupy ansamycyn, najczęściej wykorzystywany w leczeniu gruźlicy oraz innych zakażeń bakteryjnych12. Stosuje się ją w różnych postaciach leków, najczęściej w postaci kapsułek twardych lub tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu34. W przypadku leków złożonych, ryfampicyna często występuje w połączeniu z izoniazydem5.
Za przedawkowanie uważa się przyjęcie ilości leku przekraczającej dawkę terapeutyczną zalecaną przez lekarza. Może to nastąpić przypadkowo lub celowo i dotyczy zarówno leków zawierających wyłącznie ryfampicynę, jak i preparatów złożonych z innymi substancjami czynnymi67.
- W przypadku ryfampicyny w kapsułkach dawki pojedyncze mogą wynosić 150 mg lub 300 mg, a w preparatach złożonych z izoniazydem – odpowiednio 150 mg ryfampicyny + 100 mg izoniazydu lub 300 mg ryfampicyny + 150 mg izoniazydu w jednej kapsułce5.
- Tabletki z ryfamycyną sodową o zmodyfikowanym uwalnianiu zawierają 200 mg substancji czynnej4.
Objawy przedawkowania ryfampicyny
Przedawkowanie ryfampicyny może powodować objawy o różnym nasileniu, zależnie od ilości przyjętego leku, stanu zdrowia pacjenta oraz obecności innych substancji czynnych (np. izoniazydu)67. W większości przypadków objawy pojawiają się w krótkim czasie po spożyciu zbyt dużej dawki.
- Objawy ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty67.
- Objawy związane z wątrobą: żółtaczka, niewydolność wątroby67.
- Zmiany skórne i barwnikowe: zależne od dawki pomarańczowe lub czerwonobrązowe zabarwienie skóry, śliny, plwociny, moczu, łez, potu6.
- Objawy neurologiczne: śpiączka (szczególnie u osób z ciężką niewydolnością wątroby)7.
W preparatach złożonych z izoniazydem mogą pojawić się dodatkowe objawy, takie jak:
- zawroty głowy, niewyraźna mowa, zamglone widzenie, omamy wzrokowe6
- zahamowanie czynności układu oddechowego i nerwowego, napady padaczkowe, ciężka kwasica metaboliczna, acetonuria, hiperglikemia (przy dużym przedawkowaniu)6
- Objawy przedawkowania mogą być bardzo różne – od łagodnych nudności po zagrażającą życiu śpiączkę.
- Zawsze zwracaj uwagę na nietypowe zabarwienie moczu, skóry czy łez – może być to sygnał przedawkowania.
- W przypadku preparatów złożonych z innymi substancjami (np. izoniazydem), objawy mogą być poważniejsze i dotyczyć układu nerwowego.
- Przyjęcie większej ilości leku niż zalecana wymaga szybkiego działania i kontaktu z personelem medycznym.
Postępowanie w przypadku przedawkowania ryfampicyny
W przypadku podejrzenia przedawkowania ryfampicyny należy jak najszybciej podjąć działania zmierzające do usunięcia niewchłoniętego leku z organizmu i zmniejszenia jego dalszego wchłaniania z przewodu pokarmowego67.
- Sprowokowanie wymiotów lub płukanie żołądka, jeśli pacjent jest przytomny67.
- Podanie węgla aktywowanego w celu związania pozostałości leku w żołądku67.
- W razie silnych nudności lub wymiotów – zastosowanie leków przeciwwymiotnych7.
- Wspomaganie wydalania leku przez wymuszoną diurezę (kontrola płynów przyjmowanych i wydalanych)7.
- Hemodializa może być skuteczna u niektórych pacjentów, szczególnie przy zatruciu preparatami złożonymi87.
- Brak jest specyficznej odtrutki dla ryfampicyny – leczenie polega na podtrzymywaniu podstawowych czynności życiowych i obserwacji pacjenta8.
- Ryfamycyna sodowa (tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu) praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego ryzyko ogólnoustrojowego przedawkowania jest bardzo niskie9.
- W badaniach klinicznych nie odnotowano ciężkich objawów nawet przy dawkach do 1200 mg na dobę ryfamycyny sodowej9.
- W przypadku klasycznej ryfampicyny (np. kapsułki) i preparatów złożonych objawy mogą być poważniejsze i szybciej się pojawiać.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie w przypadku przedawkowania ryfampicyny
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne: nudności, wymioty, zmiana barwy moczu/skóry | Sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego, obserwacja | Nie zawsze, ale zalecana konsultacja lekarska |
| Umiarkowane: żółtaczka, niewydolność wątroby | Monitorowanie funkcji wątroby, wspomaganie wydalania leku, diureza, obserwacja | Często konieczna hospitalizacja |
| Ciężkie: śpiączka, napady padaczkowe, zahamowanie czynności układów | Podtrzymywanie funkcji życiowych, leczenie objawowe, hemodializa (w wybranych przypadkach) | Zawsze konieczna hospitalizacja |
Ryfampicyna – bezpieczeństwo stosowania i zagrożenia przy przedawkowaniu
Ryfampicyna jest lekiem skutecznym, ale jej przedawkowanie może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, zwłaszcza jeśli jest stosowana w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, takimi jak izoniazyd6. Objawy obejmują przede wszystkim zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, wątroby oraz układu nerwowego. W przypadku preparatów o bardzo niskim wchłanianiu z przewodu pokarmowego (np. ryfamycyna sodowa), ryzyko poważnych objawów przedawkowania jest minimalne9. Każda sytuacja podejrzenia przedawkowania wymaga szybkiego działania, obserwacji i często hospitalizacji.


















