Czym jest ryfampicyna i kiedy może dojść do przedawkowania?

Ryfampicyna (łac. Rifampicinum, Rifamycinum natricum) to antybiotyk z grupy ansamycyn, najczęściej wykorzystywany w leczeniu gruźlicy oraz innych zakażeń bakteryjnych12. Stosuje się ją w różnych postaciach leków, najczęściej w postaci kapsułek twardych lub tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu34. W przypadku leków złożonych, ryfampicyna często występuje w połączeniu z izoniazydem5.

Za przedawkowanie uważa się przyjęcie ilości leku przekraczającej dawkę terapeutyczną zalecaną przez lekarza. Może to nastąpić przypadkowo lub celowo i dotyczy zarówno leków zawierających wyłącznie ryfampicynę, jak i preparatów złożonych z innymi substancjami czynnymi67.

  • W przypadku ryfampicyny w kapsułkach dawki pojedyncze mogą wynosić 150 mg lub 300 mg, a w preparatach złożonych z izoniazydem – odpowiednio 150 mg ryfampicyny + 100 mg izoniazydu lub 300 mg ryfampicyny + 150 mg izoniazydu w jednej kapsułce5.
  • Tabletki z ryfamycyną sodową o zmodyfikowanym uwalnianiu zawierają 200 mg substancji czynnej4.

Objawy przedawkowania ryfampicyny

Przedawkowanie ryfampicyny może powodować objawy o różnym nasileniu, zależnie od ilości przyjętego leku, stanu zdrowia pacjenta oraz obecności innych substancji czynnych (np. izoniazydu)67. W większości przypadków objawy pojawiają się w krótkim czasie po spożyciu zbyt dużej dawki.

  • Objawy ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty67.
  • Objawy związane z wątrobą: żółtaczka, niewydolność wątroby67.
  • Zmiany skórne i barwnikowe: zależne od dawki pomarańczowe lub czerwonobrązowe zabarwienie skóry, śliny, plwociny, moczu, łez, potu6.
  • Objawy neurologiczne: śpiączka (szczególnie u osób z ciężką niewydolnością wątroby)7.

W preparatach złożonych z izoniazydem mogą pojawić się dodatkowe objawy, takie jak:

Ważne dla pacjenta:

  • Objawy przedawkowania mogą być bardzo różne – od łagodnych nudności po zagrażającą życiu śpiączkę.
  • Zawsze zwracaj uwagę na nietypowe zabarwienie moczu, skóry czy łez – może być to sygnał przedawkowania.
  • W przypadku preparatów złożonych z innymi substancjami (np. izoniazydem), objawy mogą być poważniejsze i dotyczyć układu nerwowego.
  • Przyjęcie większej ilości leku niż zalecana wymaga szybkiego działania i kontaktu z personelem medycznym.

Postępowanie w przypadku przedawkowania ryfampicyny

W przypadku podejrzenia przedawkowania ryfampicyny należy jak najszybciej podjąć działania zmierzające do usunięcia niewchłoniętego leku z organizmu i zmniejszenia jego dalszego wchłaniania z przewodu pokarmowego67.

  • Sprowokowanie wymiotów lub płukanie żołądka, jeśli pacjent jest przytomny67.
  • Podanie węgla aktywowanego w celu związania pozostałości leku w żołądku67.
  • W razie silnych nudności lub wymiotów – zastosowanie leków przeciwwymiotnych7.
  • Wspomaganie wydalania leku przez wymuszoną diurezę (kontrola płynów przyjmowanych i wydalanych)7.
  • Hemodializa może być skuteczna u niektórych pacjentów, szczególnie przy zatruciu preparatami złożonymi87.
  • Brak jest specyficznej odtrutki dla ryfampicyny – leczenie polega na podtrzymywaniu podstawowych czynności życiowych i obserwacji pacjenta8.
Uwaga na różnice między preparatami:

  • Ryfamycyna sodowa (tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu) praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego ryzyko ogólnoustrojowego przedawkowania jest bardzo niskie9.
  • W badaniach klinicznych nie odnotowano ciężkich objawów nawet przy dawkach do 1200 mg na dobę ryfamycyny sodowej9.
  • W przypadku klasycznej ryfampicyny (np. kapsułki) i preparatów złożonych objawy mogą być poważniejsze i szybciej się pojawiać.

Tabela podsumowująca objawy i postępowanie w przypadku przedawkowania ryfampicyny

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne: nudności, wymioty, zmiana barwy moczu/skóry Sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego, obserwacja Nie zawsze, ale zalecana konsultacja lekarska
Umiarkowane: żółtaczka, niewydolność wątroby Monitorowanie funkcji wątroby, wspomaganie wydalania leku, diureza, obserwacja Często konieczna hospitalizacja
Ciężkie: śpiączka, napady padaczkowe, zahamowanie czynności układów Podtrzymywanie funkcji życiowych, leczenie objawowe, hemodializa (w wybranych przypadkach) Zawsze konieczna hospitalizacja

Ryfampicyna – bezpieczeństwo stosowania i zagrożenia przy przedawkowaniu

Ryfampicyna jest lekiem skutecznym, ale jej przedawkowanie może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, zwłaszcza jeśli jest stosowana w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, takimi jak izoniazyd6. Objawy obejmują przede wszystkim zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, wątroby oraz układu nerwowego. W przypadku preparatów o bardzo niskim wchłanianiu z przewodu pokarmowego (np. ryfamycyna sodowa), ryzyko poważnych objawów przedawkowania jest minimalne9. Każda sytuacja podejrzenia przedawkowania wymaga szybkiego działania, obserwacji i często hospitalizacji.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze objawy przedawkowania ryfampicyny?

Najczęstsze objawy to nudności, wymioty, żółtaczka, pomarańczowe lub czerwonobrązowe zabarwienie skóry, śliny, moczu oraz śpiączka w ciężkich przypadkach.

Czy ryfampicyna w połączeniu z izoniazydem powoduje inne objawy przy przedawkowaniu?

Tak, dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia neurologiczne, napady padaczkowe, ciężka kwasica metaboliczna oraz zaburzenia widzenia.

Jak postępować w przypadku podejrzenia przedawkowania ryfampicyny?

Należy jak najszybciej usunąć lek z organizmu (np. sprowokować wymioty, płukać żołądek, podać węgiel aktywowany) i skontaktować się z personelem medycznym.

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie ryfampicyny?

Nie, nie istnieje specyficzna odtrutka. Leczenie polega na łagodzeniu objawów i podtrzymywaniu podstawowych funkcji życiowych.

Czy ryfamycyna sodowa może być niebezpieczna przy przedawkowaniu?

Nie odnotowano ciężkich objawów nawet przy dawkach do 1200 mg na dobę, ponieważ lek praktycznie nie wchłania się do organizmu.