Czym jest propyfenazon i kiedy może być przeciwwskazany?
Propyfenazon to substancja należąca do grupy pochodnych pirazolonu, wykorzystywana przede wszystkim w leczeniu bólów o różnym nasileniu oraz gorączki12. W praktyce klinicznej często występuje w preparatach złożonych, gdzie łączy się z innymi substancjami, takimi jak paracetamol i kofeina, co pozwala na skuteczniejsze łagodzenie bólu głowy, zębów czy dolegliwości miesiączkowych34.
W pewnych sytuacjach propyfenazon nie może być stosowany w ogóle (przeciwwskazania bezwzględne), natomiast w innych przypadkach jego przyjmowanie jest możliwe jedynie po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza (przeciwwskazania względne). Istnieją również sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność, nawet jeśli nie są to przeciwwskazania bezpośrednie56.
Przeciwwskazania bezwzględne dla propyfenazonu
- Nadwrażliwość na propyfenazon lub inne pochodne pirazolonu (np. fenazon, aminofenazon, metamizol, fenylobutazon) – stosowanie u osób uczulonych na te substancje może prowadzić do groźnych reakcji alergicznych, w tym wstrząsu anafilaktycznego, który zagraża życiu78.
- Nadwrażliwość na inne składniki leku (paracetamol, kofeina, substancje pomocnicze) – podobnie jak wyżej, ryzyko wystąpienia silnych reakcji alergicznych78.
- Ciężka niewydolność wątroby i/lub nerek – propyfenazon może nasilać uszkodzenie tych narządów, co grozi poważnymi powikłaniami i zatruciem organizmu78.
- Choroba alkoholowa – ryzyko poważnych uszkodzeń wątroby oraz interakcji z alkoholem prowadzących do działań niepożądanych78.
- Wrodzony niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej – może dojść do groźnej niedokrwistości hemolitycznej, czyli rozpadu krwinek czerwonych78.
- Zmiany w obrazie krwi (niedokrwistość, leukopenia, agranulocytoza, zaburzenia czynności układu krwiotwórczego) – podanie propyfenazonu może pogłębić te zaburzenia i prowadzić do poważnych powikłań78.
- Ostra porfiria wątrobowa – ryzyko nasilenia objawów tej choroby metabolicznej78.
- Nadciśnienie tętnicze – może dojść do zaostrzenia choroby i wzrostu ciśnienia krwi7.
- Choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy – propyfenazon może podrażniać błonę śluzową przewodu pokarmowego i nasilać objawy choroby7.
- Dzieci poniżej 12 lat – bezpieczeństwo stosowania w tej grupie wiekowej nie zostało potwierdzone8.
- Kobiety w trzecim trymestrze ciąży – ryzyko dla płodu, brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa8.
- Zespół Gilberta – istnieje ryzyko nasilenia objawów hiperbilirubinemii (żółtaczki)8.
Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie wymaga oceny ryzyka?
W pewnych sytuacjach propyfenazon może być używany tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z:
- Łagodną lub umiarkowaną niewydolnością wątroby lub nerek – ryzyko kumulacji substancji i uszkodzenia narządów, może być konieczne zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami56.
- Przewlekłym alkoholizmem – zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby nawet przy stosowaniu dawek terapeutycznych59.
- Niedożywieniem – może dojść do zwiększonego ryzyka działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony wątroby5.
- Stosowaniem innych leków metabolizowanych w wątrobie (np. leki indukujące enzymy wątrobowe, flukloksacylina, zydowudyna) – możliwość wystąpienia interakcji i działań niepożądanych510.
Zachowaj szczególną ostrożność – sytuacje wymagające uwagi
Niektóre grupy pacjentów powinny zachować szczególną ostrożność podczas stosowania propyfenazonu, nawet jeśli nie występują u nich przeciwwskazania bezwzględne. Dotyczy to w szczególności:
- Osób z astmą, przewlekłym nieżytem nosa lub przewlekłą pokrzywką – u pacjentów nadwrażliwych na inne leki przeciwzapalne (np. kwas acetylosalicylowy) może dojść do reakcji alergicznych, takich jak napad astmy, wysypka lub pokrzywka119.
- Pacjentów z zaburzeniami krwiotworzenia – propyfenazon może nasilać te zaburzenia, dlatego należy regularnie kontrolować morfologię krwi podczas terapii512.
- Osób z zespołem Gilberta – może dojść do nasilenia objawów żółtaczki, dlatego lek należy stosować z dużą ostrożnością12.
- Pacjentów z niedoborem glutationu (np. osoby z posocznicą, cukrzycą, przewlekłym alkoholizmem, niedożywieniem) – zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby9.
- Stosowania przez dłuższy czas lub w większych dawkach niż zalecane – może prowadzić do uszkodzenia wątroby i nerek oraz innych poważnych powikłań512.
- Jednoczesnego przyjmowania innych leków o podobnym działaniu lub zawierających te same substancje czynne – ryzyko przedawkowania i nasilenia działań niepożądanych56.
- Nie należy przekraczać zalecanej dawki ani czasu stosowania leku.
- Stosowanie propyfenazonu z innymi lekami przeciwbólowymi lub przeciwgorączkowymi (zwłaszcza zawierającymi paracetamol lub kofeinę) może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.
- Pacjenci z chorobami wątroby, nerek, zaburzeniami krwiotworzenia lub chorobą alkoholową powinni być pod szczególną kontrolą podczas terapii.
- Objawy takie jak żółtaczka, ból brzucha, ciemny mocz czy zmiany w obrazie krwi wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i kontaktu z lekarzem.
- W przypadku wystąpienia reakcji alergicznych (wysypka, duszność, obrzęk) należy natychmiast zaprzestać stosowania leku.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania dla propyfenazonu
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na propyfenazon lub inne pochodne pirazolonu | Przeciwwskazane |
| Nadwrażliwość na inne składniki leku (paracetamol, kofeina) | Przeciwwskazane |
| Ciężka niewydolność wątroby i/lub nerek | Przeciwwskazane |
| Choroba alkoholowa | Przeciwwskazane |
| Wrodzony niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej | Przeciwwskazane |
| Zmiany w obrazie krwi | Przeciwwskazane |
| Ostra porfiria wątrobowa | Przeciwwskazane |
| Nadciśnienie tętnicze | Przeciwwskazane |
| Choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy | Przeciwwskazane |
| Dzieci poniżej 12 lat | Przeciwwskazane |
| Kobiety w trzecim trymestrze ciąży | Przeciwwskazane |
| Zespół Gilberta | Przeciwwskazane |
| Łagodna/umiarkowana niewydolność wątroby lub nerek | Należy zachować ostrożność |
| Przewlekły alkoholizm | Należy zachować ostrożność |
| Niedożywienie | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie innych leków metabolizowanych w wątrobie | Należy zachować ostrożność |
| Astma, przewlekły nieżyt nosa, pokrzywka | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia krwiotworzenia | Należy zachować ostrożność |
| Niedobór glutationu | Należy zachować ostrożność |
| Długotrwałe stosowanie lub przekroczenie dawek | Należy zachować ostrożność |
| Jednoczesne stosowanie innych leków o podobnym działaniu | Należy zachować ostrożność |
Propyfenazon – ważne informacje dla bezpieczeństwa pacjenta
Podsumowując, propyfenazon to skuteczny składnik leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, jednak jego stosowanie wiąże się z określonymi przeciwwskazaniami oraz koniecznością zachowania ostrożności u niektórych pacjentów. Szczególnie należy uważać na reakcje alergiczne, choroby wątroby i nerek, a także zaburzenia krwiotworzenia. Preparaty z propyfenazonem często zawierają także inne substancje czynne, co dodatkowo poszerza listę przeciwwskazań. Przed rozpoczęciem terapii zawsze warto sprawdzić, czy nie występują opisane powyżej sytuacje ryzyka, aby uniknąć poważnych powikłań zdrowotnych78.


















