Prawastatyna – przeciwwskazania

Czym jest prawastatyna i kiedy może być przeciwwskazana?

Prawastatyna to substancja czynna należąca do grupy statyn, stosowana głównie w celu obniżenia poziomu cholesterolu LDL i trójglicerydów we krwi oraz zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych¹². Jej działanie polega na hamowaniu enzymu odpowiedzialnego za produkcję cholesterolu w organizmie. Dzięki temu prawastatyna pomaga chronić serce i naczynia krwionośne przed powikłaniami miażdżycy³. Jednak nie każdy może ją stosować – w niektórych przypadkach lek ten jest bezwzględnie przeciwwskazany, a w innych jego przyjmowanie wymaga szczególnej ostrożności lub ścisłej kontroli lekarskiej⁴.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować prawastatyny?

• Nadwrażliwość na prawastatynę lub którykolwiek składnik leku – stosowanie leku może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, w tym wysypki, obrzęku, trudności w oddychaniu lub innych objawów uczulenia⁴⁵.
• Czynna choroba wątroby (w tym niewyjaśnione, utrzymujące się zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych, przekraczające trzykrotnie górną granicę normy) – prawastatyna może dodatkowo obciążać wątrobę, co grozi jej poważnym uszkodzeniem, a nawet niewydolnością⁴⁶⁵.
• Ciąża i karmienie piersią – statyny, w tym prawastatyna, mogą mieć negatywny wpływ na rozwój płodu i dziecka, dlatego są bezwzględnie przeciwwskazane w tym okresie⁴⁵.
• W przypadku preparatu złożonego (z fenofibratem): dzieci i młodzież poniżej 18 lat, ciężkie zaburzenia czynności wątroby (w tym żółciowa marskość wątroby), umiarkowane do ciężkich zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny poniżej 60 ml/min), stwierdzone uczulenie na światło lub toksyczna reakcja na fibraty lub ketoprofen, choroba pęcherzyka żółciowego, przewlekłe lub ostre zapalenie trzustki (z wyjątkiem przypadków wywołanych ciężką hipertrójglicerydemią), wystąpienie w przeszłości miopatii lub rabdomiolizy podczas stosowania statyn lub fibratów, potwierdzone zwiększenie aktywności CK pięciokrotnie powyżej normy w trakcie wcześniejszego leczenia statynami⁵⁷.

Przeciwwskazania względne – kiedy prawastatyna tylko po dokładnej ocenie lekarza?

W pewnych sytuacjach prawastatyna nie jest bezwzględnie zakazana, ale jej stosowanie wymaga bardzo dokładnej oceny ryzyka i korzyści oraz indywidualnego nadzoru lekarskiego. Do takich sytuacji należą:

• Historia chorób wątroby – osoby, które w przeszłości miały problemy z wątrobą, powinny być monitorowane podczas terapii, ponieważ ryzyko uszkodzenia wątroby może być u nich większe⁶⁸.
• Nadużywanie alkoholu – alkohol dodatkowo obciąża wątrobę i może nasilać działania niepożądane statyn⁶⁸.
• Obecność czynników ryzyka uszkodzenia mięśni – m.in. wiek powyżej 65-70 lat, zaburzenia czynności nerek, niedoczynność tarczycy, wcześniejsze wystąpienie toksyczności mięśniowej po statynach lub fibratach, dziedziczne choroby mięśni u pacjenta lub w rodzinie⁹¹⁰.
• Jednoczesne stosowanie innych leków mogących wchodzić w interakcje, np. cyklosporyna, niektóre antybiotyki (makrolidy), niacyna, kolchicyna lub kwas fusydowy – mogą one zwiększać ryzyko poważnych powikłań ze strony mięśni¹¹¹⁰.
• Leczenie glekaprewirem/pibrentaswirem – nie zaleca się stosowania prawastatyny w tej kombinacji, ponieważ może to prowadzić do zwiększenia jej stężenia i działań niepożądanych¹².

W jakich przypadkach należy zachować szczególną ostrożność?

Niektóre schorzenia i sytuacje nie stanowią przeciwwskazania do stosowania prawastatyny, ale wymagają regularnych kontroli i ostrożności podczas terapii:

• Podwyższone wartości enzymów wątrobowych – nawet umiarkowane zwiększenie aktywności aminotransferaz wymaga regularnego monitorowania, ponieważ może być sygnałem rozpoczynającego się uszkodzenia wątroby⁶¹³.
• Objawy ze strony mięśni – ból, osłabienie, skurcze lub tkliwość mięśni wymagają oznaczenia aktywności kinazy kreatynowej (CK). Jeśli jest ona znacznie podwyższona, leczenie należy przerwać¹¹¹⁴.
• Podejrzenie śródmiąższowej choroby płuc – objawy takie jak duszność, nieproduktywny kaszel, zmęczenie lub gorączka powinny skłonić do odstawienia statyny i dalszej diagnostyki¹⁵¹⁶.
• Ryzyko rozwoju cukrzycy – statyny mogą nieznacznie zwiększać poziom cukru we krwi, szczególnie u osób z nadwagą, nadciśnieniem, podwyższonym poziomem trójglicerydów lub stężeniem glukozy na czczo w granicach 5,6-6,9 mmol/l. W takich przypadkach należy prowadzić regularną kontrolę biochemiczną¹⁷¹².
• Nietolerancja laktozy lub inne rzadkie zaburzenia związane z wchłanianiem cukrów – niektóre postaci leku zawierają laktozę, dlatego nie powinny być stosowane przez osoby z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹⁷¹⁸.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania do stosowania prawastatyny

Prawastatyna – bezpieczne stosowanie zależy od właściwej oceny przeciwwskazań

Prawastatyna jest skutecznym lekiem na obniżenie cholesterolu i profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych, ale jej stosowanie wymaga uwzględnienia wielu przeciwwskazań i potencjalnych zagrożeń. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują m.in. czynne choroby wątroby, ciążę i karmienie piersią oraz nadwrażliwość na składniki leku. W innych przypadkach – takich jak choroby mięśni, zaburzenia nerek, wiek podeszły czy współistniejące leczenie innymi lekami – konieczna jest ścisła kontrola i indywidualna ocena ryzyka przez lekarza. Dzięki temu terapia prawastatyną może być bezpieczna i skuteczna⁴⁵¹⁰.