REKLAMA

Dawkowanie podtlenku azotu – podstawowe informacje

Podtlenek azotu jest podawany wyłącznie wziewnie, zwykle w mieszaninie z tlenem, co pozwala na kontrolę jego stężenia i zapewnia bezpieczeństwo terapii. Standardowe stężenia w mieszaninie wynoszą od 50% do 70% podtlenku azotu, z odpowiednią zawartością tlenu nie mniejszą niż 21% (lub 30% w niektórych preparatach). W przypadku stosowania jako środka przeciwbólowego w krótkotrwałych zabiegach (np. ENTONOX, KALINOX) dawka jest dostosowywana do potrzeb pacjenta i podawana na żądanie przez pacjenta lub personel medyczny, z czasem podawania nieprzekraczającym kilku godzin.

W znieczuleniu ogólnym podtlenek azotu stosuje się w połączeniu z innymi anestetykami, najczęściej w dawkach od 30% do 70% w mieszaninie z tlenem. Czas podawania nie powinien przekraczać 12-24 godzin, ze względu na ryzyko działań niepożądanych przy dłuższym stosowaniu. W przypadku terapii noworodków z przetrwałym nadciśnieniem płucnym (PPHN) dawki są ściśle ustalane i monitorowane, zwykle rozpoczynając od 10-20 ppm (części na milion) tlenku azotu, z możliwością stopniowego zmniejszania do 5 ppm w zależności od reakcji pacjenta.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Podtlenek azotu może być stosowany u dzieci powyżej 1 miesiąca życia (w preparatach przeciwbólowych, np. KALINOX). W przypadku terapii noworodków z PPHN stosuje się specjalistyczne dawkowanie tlenku azotu w ppm, przy czym bezpieczeństwo stosowania u wcześniaków urodzonych przed 34 tygodniem ciąży nie jest potwierdzone. Dawki początkowe u dzieci i młodzieży wynoszą zwykle 10 ppm, z możliwością zwiększenia do 20 ppm, a następnie stopniowego zmniejszania do 5 ppm pod warunkiem utrzymania odpowiedniego natlenienia i ciśnienia w tętnicy płucnej.

Pacjenci w podeszłym wieku

Nie ma wyraźnych różnic w dawkowaniu podtlenku azotu u osób starszych w stosunku do dorosłych. Należy jednak zachować ostrożność, zwłaszcza w przypadku stosowania podtlenku azotu w połączeniu z innymi anestetykami, ze względu na silniejsze interakcje i możliwe zaburzenia funkcji poznawczych.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

Brak jest szczegółowych danych dotyczących konieczności modyfikacji dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby. Zaleca się ostrożność i monitorowanie parametrów klinicznych podczas terapii.

Kobiety w ciąży i matki karmiące

Podtlenek azotu może być stosowany u kobiet w ciąży wyłącznie w razie bezwzględnej konieczności i zwykle w stężeniu nie przekraczającym 50%. Długotrwałe stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko toksycznego wpływu na płód i metabolizm witaminy B12.

Ważne: Podtlenek azotu powinien być zawsze podawany w mieszaninie z tlenem, aby uniknąć niedotlenienia. Monitorowanie stężenia tlenu w mieszaninie oraz parametrów życiowych pacjenta jest kluczowe dla bezpieczeństwa terapii. Należy unikać stosowania stężeń podtlenku azotu powyżej 70%, aby nie doszło do hipoksji i utraty świadomości.
Ważne: Przedłużone lub powtarzane stosowanie podtlenku azotu może prowadzić do niedoboru witaminy B12, co wiąże się z ryzykiem uszkodzenia szpiku kostnego i układu nerwowego. Dlatego konieczne jest monitorowanie hematologiczne podczas długotrwałej terapii oraz rozważenie suplementacji witaminy B12 u pacjentów z grup ryzyka.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazań

W zależności od zastosowania, dawkowanie podtlenku azotu różni się istotnie. W krótkotrwałej analgezji (np. ENTONOX, KALINOX) stosuje się mieszaniny 50% podtlenku azotu i 50% tlenu podawane na żądanie, z efektem przeciwbólowym pojawiającym się już po kilku wdechach. W znieczuleniu ogólnym dawki są wyższe (30-70%) i podawane są w połączeniu z innymi anestetykami. W terapii nadciśnienia płucnego u noworodków i pacjentów po operacjach serca stosuje się precyzyjne dawkowanie w ppm, zaczynając od 10-20 ppm i dostosowując dawkę do odpowiedzi klinicznej, z maksymalną dawką do 40 ppm w wyjątkowych przypadkach.

Odstawianie podtlenku azotu powinno odbywać się stopniowo, aby uniknąć ryzyka ponownego wzrostu ciśnienia w tętnicy płucnej i pogorszenia natlenienia. W przypadku terapii nadciśnienia płucnego dawkę zmniejsza się stopniowo do 1 ppm, a następnie całkowicie odstawia, obserwując jednocześnie parametry życiowe pacjenta.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

Maksymalna dawka podtlenku azotu różni się w zależności od postaci i wskazań, jednak w terapii nadciśnienia płucnego zwykle nie przekracza się 20 ppm, a w wyjątkowych przypadkach 40 ppm. W znieczuleniu ogólnym nie stosuje się stężeń powyżej 70% objętościowych podtlenku azotu ze względu na ryzyko hipoksji i utraty przytomności.

Przedawkowanie podtlenku azotu może prowadzić do hipoksji, wzrostu stężenia methemoglobiny oraz powstawania toksycznego dwutlenku azotu (NO₂). W przypadku podejrzenia przedawkowania należy natychmiast przerwać podawanie i zastosować wentylację tlenem. W razie utrzymującej się methemoglobinemii można zastosować leczenie błękitem metylenowym, witaminą C lub przetoczenie krwi.

Podsumowanie dawkowania podtlenku azotu

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (znieczulenie ogólne) Stężenie podtlenku azotu 30-70% w mieszaninie z tlenem; maksymalnie 70% objętościowo; stosowany z innymi anestetykami.
Dorośli (nadciśnienie płucne) Wdychany tlenek azotu 20 ppm, możliwe zwiększenie do 40 ppm; dawkowanie dostosowane do efektu klinicznego; stopniowe odstawianie.
Dzieci i młodzież (analgezja krótkotrwała) Mieszanina 50% podtlenku azotu i 50% tlenu, podawana na żądanie, stosowana powyżej 1 miesiąca życia.
Noworodki ≥ 34 tygodnia (PPHN) Wdychany tlenek azotu 10-20 ppm, stopniowe zmniejszanie dawki do 5 ppm; terapia do 96 godzin; kontrolowane odstawianie.
Noworodki < 34 tygodnia Stosowanie niezalecane lub brak danych dotyczących dawkowania.
Pacjenci z niewydolnością nerek/wątroby Brak szczególnych zaleceń, stosować ostrożnie i monitorować.
Kobiety w ciąży Stężenie nie większe niż 50%; stosować tylko w razie konieczności; unikać długotrwałego stosowania.

Pytania i odpowiedzi

Jaką dawkę podtlenku azotu stosuje się w znieczuleniu ogólnym?

Stosuje się stężenia od 30% do 70% podtlenku azotu w mieszaninie z tlenem, zwykle w połączeniu z innymi anestetykami.

Czy podtlenek azotu można stosować u noworodków?

Tak, u noworodków powyżej 34 tygodnia ciąży stosuje się wdychany tlenek azotu w dawkach 10-20 ppm w terapii nadciśnienia płucnego.

Czy dawka podtlenku azotu wymaga zmiany u osób starszych?

Nie ma wyraźnej potrzeby zmiany dawki u osób starszych, jednak zaleca się ostrożność ze względu na możliwe interakcje z innymi lekami.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania podtlenku azotu?

Przeciwwskazania obejmują m.in. odma opłucnową, niedobór witaminy B12, podwyższone ciśnienie śródczaszkowe, oraz stany uniemożliwiające współpracę pacjenta.

REKLAMA