Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneCzym jest tetraazotan pentaerytrytylu i jak działa?
Tetraazotan pentaerytrytylu (Pentaerythrityli tetranitras) jest substancją czynną należącą do grupy azotanów organicznych. Jego główne działanie polega na rozszerzaniu naczyń krwionośnych, co poprawia przepływ krwi w sercu i zmniejsza zapotrzebowanie serca na tlen12. Substancja ta może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami, np. z glicerolu triazotanem, zwłaszcza u pacjentów z chorobami wieńcowymi34.
Standardowa dawka a ryzyko przedawkowania
Zwykle tetraazotan pentaerytrytylu podaje się doustnie w postaci tabletek. W dostępnych preparatach spotykane dawki to na przykład 20 mg lub 100 mg w jednej tabletce35. U ludzi stosowano nawet 600 mg na dobę bez zauważalnych objawów przedawkowania, jednak każda sytuacja przekroczenia zalecanej dawki powinna być traktowana poważnie6.
O przedawkowaniu mówimy, gdy do organizmu trafi ilość substancji czynnej przekraczająca dawkę leczniczą, co może prowadzić do pojawienia się objawów niepożądanych lub zagrożenia zdrowia76.
- Przedawkowanie tetraazotanu pentaerytrytylu może przebiegać różnie, w zależności od przyjętej dawki, ogólnego stanu zdrowia oraz obecności innych leków w organizmie.
- Największe ryzyko ciężkich powikłań występuje u osób z chorobami serca, ostrymi stanami wieńcowymi czy po przebytym zawale.
- W przypadku zażycia większej niż zalecana dawki należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc medyczną, zwłaszcza jeśli pojawią się niepokojące objawy.
- Leczenie przedawkowania może wymagać hospitalizacji i specjalistycznych procedur.
Objawy przedawkowania tetraazotanu pentaerytrytylu
Objawy przedawkowania są bardzo podobne do tych obserwowanych po przedawkowaniu innych azotanów, takich jak nitrogliceryna76. Ich nasilenie zależy od dawki, obecności innych leków oraz indywidualnego stanu zdrowia pacjenta.
Najczęstsze objawy przedawkowania
- Skóra i układ krążenia: zaczerwienienie twarzy, znaczny spadek ciśnienia tętniczego (niedociśnienie), tachykardia (przyspieszone bicie serca), bradykardia (zwolnienie akcji serca), uczucie tętnienia w głowie, zawroty głowy, osłabienie, zwiększona potliwość76
- Układ nerwowy: bóle głowy, niepokój, zawroty76
- Układ pokarmowy: nudności, wymioty76
- Reakcje alergiczne: skórne odczyny alergiczne7
- Inne: methemoglobinemia (zaburzenie transportu tlenu przez krew, mogące prowadzić do duszności, sinicy, osłabienia)76
Objawy mogą być łagodne, umiarkowane lub ciężkie. Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, gdy dochodzi do znacznego spadku ciśnienia krwi, zaburzeń rytmu serca lub rozwoju methemoglobinemii.
Postępowanie w przypadku przedawkowania
W przypadku podejrzenia przedawkowania tetraazotanu pentaerytrytylu kluczowe jest szybkie działanie. Leczenie zależy od nasilenia objawów i stanu pacjenta89.
- Łagodne objawy leczy się objawowo, czyli poprzez łagodzenie konkretnych dolegliwości.
- W przypadku niedociśnienia (spadku ciśnienia) należy ułożyć pacjenta na plecach i unieść nogi powyżej klatki piersiowej. Jeśli to nie przynosi poprawy, podaje się płyny dożylnie.
- Podawanie tlenu jest zalecane, zwłaszcza w cięższych przypadkach.
- Bradykardię (spowolnienie akcji serca) można leczyć podaniem dożylnym 1 mg atropiny.
- Ciężkie przypadki wymagają leczenia na oddziale intensywnej terapii z monitorowaniem funkcji życiowych.
- Jeśli wystąpi methemoglobinemia i stężenie methemoglobiny przekroczy 30% (lub mniej u osób z chorobami serca lub niedokrwistością), stosuje się dożylnie 1% roztwór błękitu metylenowego w dawce 1-2 mg/kg masy ciała podawany powoli przez co najmniej 5 minut.
Nie ma specyficznej odtrutki dla przedawkowania tetraazotanu pentaerytrytylu, poza leczeniem objawowym i – w przypadku methemoglobinemii – zastosowaniem błękitu metylenowego jako antidotum89.
- Zawsze należy przyjmować tetraazotan pentaerytrytylu zgodnie z zaleceniami lekarza i nie przekraczać przepisanej dawki.
- W razie zażycia większej dawki lub pojawienia się objawów takich jak zawroty głowy, omdlenia, silne bóle głowy czy sinica, niezwłocznie skontaktuj się z pomocą medyczną.
- Niektóre osoby, szczególnie z chorobami układu sercowo-naczyniowego, mogą być bardziej podatne na ciężkie skutki przedawkowania.
- Przy podejrzeniu methemoglobinemii konieczne może być specjalistyczne leczenie szpitalne.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne (np. bóle głowy, zaczerwienienie twarzy, lekkie zawroty) | Leczenie objawowe, ułożenie na plecach z uniesionymi nogami, obserwacja | Nie zawsze, zależnie od ustępowania objawów |
| Umiarkowane (nudności, wymioty, wyraźny spadek ciśnienia, tachykardia) | Podawanie tlenu, płyny dożylne, obserwacja | Może być konieczna, zwłaszcza u osób z chorobami serca |
| Ciężkie (znaczne niedociśnienie, bradykardia, methemoglobinemia, zaburzenia świadomości) | Leczenie na oddziale intensywnej terapii, podanie atropiny, błękitu metylenowego, tlenoterapia | Tak, niezbędna hospitalizacja i monitoring |
Tetraazotan pentaerytrytylu – bezpieczeństwo stosowania i znaczenie odpowiedniego dawkowania
Tetraazotan pentaerytrytylu jest lekiem skutecznym i bezpiecznym pod warunkiem stosowania zgodnie z zaleceniami. Przedawkowanie może prowadzić do poważnych zaburzeń, szczególnie u osób z chorobami serca lub przy jednoczesnym stosowaniu innych leków. Leczenie przedawkowania opiera się głównie na łagodzeniu objawów, a w cięższych przypadkach wymaga interwencji szpitalnej. W przypadku wystąpienia methemoglobinemii dostępne jest skuteczne antidotum – błękit metylenowy. Odpowiedzialne stosowanie tego leku to klucz do zachowania bezpieczeństwa i zdrowia.