Podstawowe informacje o przedawkowaniu pantenolu
Pantenol (Dexpanthenolum) to substancja czynna należąca do grupy witamin z grupy B, która jest szeroko stosowana zarówno miejscowo na skórę, jak i w produktach do nosa, oczu oraz doustnych syropach. Przedawkowanie pantenolu jest bardzo rzadkie i nie odnotowano przypadków poważnych zatruć po jego zastosowaniu, nawet w większych dawkach123. Jest to związane z bardzo niską toksycznością tej substancji.
Standardowe dawki pantenolu w różnych postaciach
- Maści i kremy do skóry: Zawierają najczęściej 50 mg dekspantenolu na 1 g produktu45.
- Preparaty do nosa (aerozole): Zwykle 5 mg dekspantenolu na 1 dawkę (0,1 ml roztworu)67.
- Żel do oczu: Zawiera 50 mg dekspantenolu na 1 g żelu8.
- Syropy doustne (w połączeniu z innymi substancjami): Zawierają 50 mg dekspantenolu w 5 ml syropu9.
Przedawkowanie oznacza przyjęcie znacznie większej ilości substancji niż zalecana. W przypadku pantenolu, nawet wielokrotne przekroczenie dawki nie powoduje poważnych skutków ubocznych, co odróżnia go od wielu innych leków13.
Objawy przedawkowania pantenolu
Według danych z charakterystyk produktów leczniczych, pantenol jest bardzo dobrze tolerowany nawet w dużych ilościach, zarówno przy stosowaniu miejscowym, jak i przypadkowym spożyciu doustnym. Nie odnotowano przypadków tzw. hiperwitaminozy, czyli nadmiaru witaminy B5 (kwasu pantotenowego) w organizmie123.
Jedynymi objawami, które mogą wystąpić w przypadku bardzo częstego stosowania preparatów na skórę, jest miejscowe podrażnienie skóry lub błon śluzowych1. W przypadku przypadkowego połknięcia maści lub kremu zaleca się leczenie objawowe, czyli obserwację i ewentualne łagodzenie nieprzyjemnych objawów, jeśli się pojawią1112.
- Skóra: podrażnienie, zaczerwienienie, pieczenie (tylko przy bardzo częstym stosowaniu na tę samą powierzchnię)1.
- Połknięcie kremu lub maści: zwykle brak objawów, wyjątkowo mogą pojawić się łagodne dolegliwości żołądkowe1112.
W przypadku preparatów do nosa, oczu czy doustnych, nawet znaczne przekroczenie dawki nie prowadzi do poważnych skutków ubocznych313. Jeśli jednak pantenol występuje w połączeniu z innymi substancjami czynnymi (np. ksylometazolina, dekstrometorfan, chlorheksydyna), objawy przedawkowania będą wynikać głównie z działania tych innych substancji, a nie samego pantenolu1014.
Postępowanie w przypadku przedawkowania pantenolu
Przedawkowanie samego pantenolu (dekspantenolu) nie wymaga specjalnych działań ani hospitalizacji, ponieważ substancja ta cechuje się bardzo niską toksycznością315. Zalecane postępowanie to obserwacja pacjenta i leczenie objawowe, jeśli wystąpią jakiekolwiek dolegliwości (np. podrażnienie skóry, dolegliwości żołądkowe po połknięciu kremu lub maści)1112.
W przypadku preparatów złożonych, takich jak syropy z dekstrometorfanem czy aerozole do nosa z ksylometazoliną, objawy przedawkowania będą zależeć od substancji towarzyszącej. W takich sytuacjach konieczne może być wdrożenie odpowiedniego leczenia, np. podanie węgla aktywnego, płukanie żołądka, leczenie objawowe, a nawet hospitalizacja w ciężkich przypadkach10163.
- Preparaty miejscowe (maści, kremy, żele): brak konieczności specjalnego postępowania, leczenie objawowe w razie potrzeby1112.
- Preparaty doustne lub do nosa z innymi substancjami czynnymi: postępowanie zgodne z objawami wywołanymi przez daną substancję towarzyszącą (np. dekstrometorfan, ksylometazolina)1016.
- Brak znanych odtrutek dla pantenolu: nie jest znane antidotum, ponieważ nie powoduje on poważnych zatruć13.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Brak objawów lub łagodne podrażnienie skóry (preparaty miejscowe) | Leczenie objawowe, obserwacja | Nie |
| Łagodne dolegliwości żołądkowe po połknięciu kremu/maści | Leczenie objawowe | Nie |
| Brak objawów po przedawkowaniu preparatów do nosa, oczu, doustnych (z samym pantenolem) | Brak specjalnych działań | Nie |
| Objawy po przedawkowaniu preparatów złożonych (np. z ksylometazoliną, dekstrometorfanem): zaburzenia rytmu serca, drgawki, zaburzenia oddychania, śpiączka | Leczenie szpitalne, węgiel aktywny, płukanie żołądka, leczenie objawowe zgodnie z objawami substancji towarzyszącej | Tak, w ciężkich przypadkach |
Pantenol – bezpieczny nawet w dużych ilościach
Pantenol wyróżnia się bardzo niską toksycznością i nawet w przypadku znacznego przekroczenia zalecanych dawek nie wywołuje poważnych działań niepożądanych. W razie przypadkowego połknięcia kremu lub maści z pantenolem, wystarczy leczenie objawowe, a w przypadku miejscowego podrażnienia – zaprzestanie stosowania produktu na podrażnioną skórę111. W przypadku preparatów złożonych, objawy przedawkowania i konieczność leczenia zależą od działania substancji towarzyszącej, a nie od samego pantenolu310. Nie są znane przypadki poważnych zatruć samym pantenolem, dlatego jest on uznawany za bardzo bezpieczną substancję czynną.


















