Jak działa olaparyb?
Olaparyb należy do grupy leków przeciwnowotworowych nazywanych inhibitorami PARP. Jego działanie polega na blokowaniu enzymów odpowiedzialnych za naprawę uszkodzeń DNA w komórkach nowotworowych. Dzięki temu komórki z określonymi mutacjami genetycznymi, szczególnie z mutacjami BRCA1 lub BRCA2, nie są w stanie się regenerować i obumierają. Olaparyb może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami, w zależności od rodzaju nowotworu i wskazań12.
Wskazania do stosowania olaparybu u dorosłych
Olaparyb jest stosowany u dorosłych w leczeniu kilku rodzajów nowotworów. Zakres wskazań zależy od typu nowotworu, obecności określonych mutacji genetycznych oraz wcześniejszego przebiegu leczenia. W niektórych przypadkach olaparyb stosuje się jako leczenie podtrzymujące po wcześniejszej chemioterapii, w innych jako leczenie skojarzone z innymi lekami34.
- Rak jajnika, jajowodu lub otrzewnej: Olaparyb jest wskazany w leczeniu podtrzymującym po chemioterapii opartej na związkach platyny u pacjentów z zaawansowanym nabłonkowym rakiem jajnika, jajowodu lub pierwotnym rakiem otrzewnej z obecnością mutacji BRCA1/2 (dziedzicznej lub somatycznej), którzy uzyskali odpowiedź na leczenie. Stosowany jest także w nawrotowym, platynowrażliwym raku jajnika, jajowodu lub otrzewnej po uzyskaniu odpowiedzi na chemioterapię34.
- Leczenie skojarzone w raku jajnika: W połączeniu z bewacyzumabem olaparyb jest stosowany w leczeniu podtrzymującym u pacjentów z zaawansowanym nabłonkowym rakiem jajnika o wysokim stopniu złośliwości, jajowodu lub otrzewnej, u których nowotwór wykazuje zaburzenia procesu naprawy DNA (HRD)56.
- Rak piersi: Olaparyb jest wskazany zarówno w leczeniu adjuwantowym (czyli po radykalnym leczeniu miejscowym i chemioterapii), jak i w leczeniu rozsianego lub miejscowo zaawansowanego HER2-ujemnego raka piersi u pacjentów z dziedzicznymi mutacjami BRCA1/2. Może być stosowany samodzielnie lub z terapią hormonalną w zależności od podtypu raka56.
- Gruczolakorak trzustki: Olaparyb jest stosowany jako leczenie podtrzymujące u pacjentów z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki z obecnością dziedzicznych mutacji BRCA1/2, u których nie doszło do progresji choroby po leczeniu związkami platyny przez co najmniej 16 tygodni w ramach pierwszej linii chemioterapii78.
- Rak gruczołu krokowego: Olaparyb jest stosowany w leczeniu dorosłych pacjentów z przerzutowym, opornym na kastrację rakiem gruczołu krokowego (mCRPC) z obecnością mutacji BRCA1/2, u których choroba postępuje po wcześniejszym leczeniu hormonalnym. Może być także podawany w połączeniu z abirateronem i prednizonem (lub prednizolonem), jeśli chemioterapia nie jest wskazana klinicznie910.
- Rak endometrium: W połączeniu z durwalumabem olaparyb jest wskazany do leczenia podtrzymującego u pacjentek z zaawansowanym lub nawrotowym rakiem endometrium bez zaburzeń w systemie naprawy nieprawidłowo sparowanych nukleotydów (tzw. pMMR), u których choroba nie uległa progresji podczas wcześniejszego leczenia durwalumabem z karboplatyną i paklitakselem1112.
Wskazania u dzieci i młodzieży
Aktualnie olaparyb nie jest przeznaczony do stosowania u dzieci i młodzieży w żadnym z wymienionych wskazań. Europejska Agencja Leków uchyliła obowiązek prowadzenia badań dotyczących stosowania olaparybu u dzieci i młodzieży z rakiem jajnika (z wyjątkiem rzadkich typów nowotworów, których nie dotyczą obecne wskazania)1516.
Wskazania w wybranych grupach pacjentów
Chociaż większość wskazań dotyczy dorosłych, w niektórych przypadkach mogą istnieć szczególne zalecenia dotyczące osób starszych, pacjentów z niewydolnością nerek czy kobiet w ciąży. Jednak informacje o takich szczególnych grupach są bardzo ograniczone w dokumentacji i nie są odrębnie wymienione dla poszczególnych wskazań1718.
Podsumowanie wskazań w formie tabeli
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Rak jajnika, jajowodu, otrzewnej (monoterapia) | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Rak jajnika (z bewacyzumabem) | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Rak piersi (HER2-ujemny, adjuwantowe i rozsiane) | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Gruczolakorak trzustki | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Rak gruczołu krokowego (monoterapia i skojarzenie) | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Rak endometrium (z durwalumabem) | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
Tabela została opracowana na podstawie dostępnych danych i wskazuje na brak wskazań dla dzieci i młodzieży. W przypadku osób starszych oraz pacjentów z niewydolnością nerek stosowanie jest możliwe, ale może wymagać dostosowania dawki lub szczególnej ostrożności34.
- Olaparyb jest lekiem stosowanym wyłącznie u dorosłych, głównie w leczeniu nowotworów związanych z mutacjami BRCA1/2.
- Wskazania obejmują raka jajnika, piersi, trzustki, gruczołu krokowego oraz raka endometrium.
- W niektórych przypadkach olaparyb jest podawany samodzielnie, w innych w połączeniu z innymi lekami (np. bewacyzumabem, abirateronem, durwalumabem).
- Nie ma wskazań do stosowania olaparybu u dzieci i młodzieży.
- Kwalifikacja do leczenia wymaga potwierdzenia obecności określonych mutacji genetycznych.
Olaparyb w nowoczesnej onkologii – skuteczność w różnych wskazaniach
Olaparyb jest jednym z pierwszych leków celowanych stosowanych w leczeniu nowotworów związanych z defektem naprawy DNA. Jego skuteczność została potwierdzona w wielu badaniach klinicznych, szczególnie u pacjentów z mutacjami BRCA1/2. Terapia olaparybem może znacząco wydłużyć czas przeżycia wolnego od progresji choroby, a w niektórych przypadkach także ogólne przeżycie. Jest to ważna opcja terapeutyczna dla osób, które spełniają odpowiednie kryteria genetyczne i kliniczne1920.


















