Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneWstęp do działań niepożądanych olaparybu
Olaparyb jest substancją czynną stosowaną głównie w leczeniu niektórych nowotworów, takich jak rak jajnika czy rak prostaty. Jak każdy lek, także i olaparyb może powodować działania niepożądane. Większość zgłaszanych skutków ubocznych ma łagodny lub umiarkowany charakter i zazwyczaj nie wymaga przerwania terapii12. Nasilenie oraz częstość występowania działań niepożądanych mogą zależeć od dawki, czasu stosowania, połączenia z innymi lekami oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek czy stan zdrowia12. Dodatkowo, profil skutków ubocznych może się różnić w zależności od tego, czy olaparyb stosowany jest samodzielnie, czy w połączeniu z innymi lekami, takimi jak bewacyzumab, abirateron czy durwalumab34.
Warto pamiętać, że nie każdy pacjent doświadczy działań niepożądanych, a korzyści z leczenia często przewyższają ryzyko ich wystąpienia12. Jednak znajomość możliwych skutków ubocznych pozwala szybciej reagować w razie ich pojawienia się.
Najczęstsze działania niepożądane (bardzo często: ≥1/10)
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane dotyczą głównie przewodu pokarmowego, krwi oraz ogólnego samopoczucia12:
- Nudności – mogą pojawić się już w pierwszym miesiącu leczenia, zwykle mają łagodny charakter i ustępują po zmniejszeniu dawki lub przerwaniu leku. Zdarzają się też wymioty i biegunka78.
- Uczucie zmęczenia/astenia – częste uczucie braku energii, osłabienia12.
- Niedokrwistość – objawia się bladością, osłabieniem, łatwym męczeniem się. W cięższych przypadkach może wymagać przetoczenia krwi59.
- Wymioty – pojawiają się zazwyczaj na początku leczenia78.
- Biegunka – często występuje w pierwszych tygodniach terapii78.
- Zmniejszone łaknienie – spadek apetytu, mogący prowadzić do utraty masy ciała12.
- Ból głowy, zawroty głowy – mogą pojawiać się okresowo podczas leczenia12.
- Neutropenia, leukopenia – obniżenie liczby białych krwinek, co zwiększa ryzyko infekcji12.
- Zaburzenia smaku – uczucie metalicznego smaku lub zaburzenia odczuwania smaków12.
- Kaszle, duszność – mogą pojawić się u niektórych pacjentów12.
- Niestrawność – uczucie pełności, zgaga, bóle brzucha12.
Działania niepożądane występujące często (≥1/100 do <1/10)
- Limfopenia, małopłytkowość – spadek liczby limfocytów i płytek krwi, co może prowadzić do łatwiejszego powstawania siniaków lub krwawień1011.
- Zwiększenie aktywności aminotransferaz – wzrost enzymów wątrobowych może wskazywać na przejściowe zaburzenia pracy wątroby1011.
- Zapalenie jamy ustnej, ból w nadbrzuszu – objawy ze strony przewodu pokarmowego, jak afty czy bóle brzucha1011.
- Wysypka – zmiany skórne, czasem ze świądem1213.
- Zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi – może świadczyć o przemijającym obciążeniu nerek1213.
- Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – zakrzepy, zatorowość płucna, mogą być poważne, szczególnie przy współistniejących czynnikach ryzyka1213.
Działania niepożądane występujące niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
- Zespół mielodysplastyczny/ostra białaczka szpikowa – poważne, choć bardzo rzadkie zaburzenie krwi, które może wystąpić szczególnie u osób wcześniej leczonych chemioterapią lub radioterapią1011.
- Nadwrażliwość – reakcje alergiczne, czasem o ciężkim przebiegu1011.
- Zwiększenie średniej objętości krwinek czerwonych – najczęściej nie ma znaczenia klinicznego i ustępuje po zakończeniu leczenia1213.
- Zapalenie skóry – zmiany zapalne na skórze1213.
Działania niepożądane występujące rzadko i bardzo rzadko (≥1/10 000 do <1/1000 oraz <1/10 000)
- Obrzęk naczynioruchowy – nagły obrzęk skóry, języka lub gardła, mogący utrudniać oddychanie1011.
- Rumień guzowaty – bolesne, czerwone guzki na skórze1213.
- Polekowe uszkodzenie wątroby – uszkodzenie komórek wątroby, objawiające się np. zażółceniem skóry1011.
Działania niepożądane o częstości nieznanej
Wybrane poważniejsze działania niepożądane i ich przebieg
Niektóre działania niepożądane mogą wymagać szczególnej uwagi. Najpoważniejsze z nich to:
- Niedokrwistość i inne zaburzenia krwi – mogą być łagodne, ale czasem wymagają przetoczenia krwi lub zmiany dawkowania leku. Regularne badania morfologii są zalecane podczas leczenia olaparybem59.
- Zespół mielodysplastyczny/ostra białaczka szpikowa – występuje bardzo rzadko, głównie u pacjentów wcześniej leczonych chemioterapią. Objawy to m.in. osłabienie, łatwe powstawanie siniaków, krwawienia614.
- Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – zakrzepy mogą być poważnym powikłaniem, dlatego ważna jest szybka reakcja na objawy takie jak ból, obrzęk nóg, duszność1516.
- Wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa – rzadka, ale możliwa reakcja, szczególnie w połączeniu z innymi lekami1718.
- Działania niepożądane mogą występować częściej przy jednoczesnym stosowaniu olaparybu z innymi lekami, np. bewacyzumabem, abirateronem lub durwalumabem.
- W takich połączeniach częściej obserwowano niedokrwistość, nudności, uczucie zmęczenia, neutropenię, wymioty, małopłytkowość i biegunkę.
- Najpoważniejsze powikłania mogą prowadzić do konieczności zmniejszenia dawki lub nawet przerwania leczenia.
- Monitorowanie stanu zdrowia i zgłaszanie wszelkich niepokojących objawów jest szczególnie ważne przy terapii skojarzonej31920.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde działanie niepożądane, które wystąpi podczas stosowania olaparybu, powinno być zgłaszane do odpowiednich instytucji, takich jak Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do producenta. Zgłaszanie skutków ubocznych pozwala na stałe monitorowanie bezpieczeństwa leku i lepszą ochronę pacjentów2122.
Podsumowanie: Olaparyb – bezpieczeństwo stosowania i najważniejsze działania niepożądane
Olaparyb, stosowany głównie w leczeniu nowotworów, to lek o udowodnionej skuteczności, jednak jak każdy lek, może powodować różnorodne działania niepożądane. Najczęściej są one łagodne i obejmują nudności, zmęczenie, niedokrwistość czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Poważniejsze skutki uboczne, takie jak zaburzenia krwi czy zespół mielodysplastyczny, są rzadkie, ale wymagają czujności i regularnej kontroli. W przypadku terapii skojarzonej z innymi lekami ryzyko niektórych działań niepożądanych może wzrastać. Kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zdrowia i szybkie reagowanie na pojawiające się objawy. Zgłaszanie skutków ubocznych pomaga poprawiać bezpieczeństwo leczenia dla wszystkich pacjentów15621291422.
Podsumowująca tabela działań niepożądanych olaparybu
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ krwiotwórczy | Niedokrwistość, neutropenia, leukopenia | Limfopenia, małopłytkowość | – | – | – | Wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa |
| Nowotwory | – | – | Zespół mielodysplastyczny/ostra białaczka szpikowa | – | – | – |
| Układ immunologiczny | – | – | Nadwrażliwość | Obrzęk naczynioruchowy | – | – |
| Wątroba i drogi żółciowe | – | Zwiększenie aktywności aminotransferaz | – | – | – | Polekowe uszkodzenie wątroby |
| Metabolizm i odżywianie | Zmniejszenie łaknienia | – | – | – | – | – |
| Układ nerwowy | Zawroty głowy, ból głowy, zaburzenia smaku | – | – | – | – | – |
| Układ oddechowy | Kaszle, duszność | Duszność | Kaszle | – | – | – |
| Układ pokarmowy | Wymioty, biegunka, nudności, niestrawność | Zapalenie jamy ustnej, ból w nadbrzuszu | – | Niestrawność, ból w nadbrzuszu | – | – |
| Skóra i tkanka podskórna | – | Wysypka | Zapalenie skóry | Rumień guzowaty | – | – |
| Ogólne | Uczucie zmęczenia (w tym osłabienie) | – | – | – | – | – |
| Badania diagnostyczne | – | Zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi | Zwiększenie średniej objętości krwinek czerwonych | Zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi | – | – |
| Naczynia | – | Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa | – | – | – | – |