Oksytetracyklina – porównanie substancji czynnych

Oksytetracyklina, tetracyklina i doksycyklina to antybiotyki z tej samej grupy, lecz różnią się wskazaniami, drogami podania i bezpieczeństwem stosowania u dzieci, kobiet w ciąży oraz kierowców.

Oksytetracyklina, tetracyklina i doksycyklina – co je łączy?

Oksytetracyklina, tetracyklina oraz doksycyklina należą do jednej grupy leków – antybiotyków tetracyklinowych¹²³. Ich główną cechą wspólną jest szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmujące zarówno bakterie Gram-dodatnie, jak i Gram-ujemne, a także niektóre bakterie atypowe i pierwotniaki¹²³. Wszystkie te substancje działają bakteriostatycznie, co oznacza, że hamują wzrost i rozmnażanie bakterii, ale ich nie zabijają bezpośrednio¹³. Mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych poprzez wiązanie się z podjednostką 30S rybosomu¹²³.

Te antybiotyki stosowane są w leczeniu różnych zakażeń, zarówno miejscowo (na skórę, do oczu, do uszu), jak i ogólnoustrojowo (doustnie lub dożylnie)⁴⁵⁶. Warto podkreślić, że wybór konkretnej substancji oraz postaci leku zależy od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta oraz innych czynników zdrowotnych.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po tetracykliny?

Wskazania do stosowania oksytetracykliny, tetracykliny i doksycykliny mają wiele wspólnego, ale są też istotne różnice wynikające z drogi podania i dostępnych postaci leku.

• Oksytetracyklina stosowana jest przede wszystkim miejscowo, np. w postaci maści do oczu lub na skórę, a także w kroplach do oczu i uszu. Sprawdza się w leczeniu zakażeń bakteryjnych powiek, spojówek, twardówki, ucha zewnętrznego oraz w stanach zapalnych skóry powikłanych zakażeniem⁷⁸⁹¹⁰.
• Tetracyklina występuje w postaci maści na skórę, tabletek doustnych oraz w połączeniu z innymi lekami w postaci aerozoli. Najczęściej stosowana jest w leczeniu trądziku pospolitego, ropnych zakażeń skóry, a doustnie również w leczeniu zakażeń układu oddechowego, moczowego i innych poważniejszych infekcji bakteryjnych^11121314.
• Doksycyklina ma bardzo szerokie zastosowanie – zarówno miejscowe (np. w postaci żelu do leczenia zapalenia przyzębia), jak i ogólne (kapsułki, tabletki, roztwory do infuzji). Stosowana jest w leczeniu zakażeń układu oddechowego, moczowego, chorób przenoszonych drogą płciową, zakażeń skóry, boreliozy, a także w profilaktyce malarii¹⁵¹⁶¹⁷.

Pod względem grup wiekowych, oksytetracyklina stosowana miejscowo w oku czy na skórę nie jest zalecana u dzieci i młodzieży w wielu preparatach, podobnie jak tetracyklina, która doustnie i miejscowo na skórę nie powinna być używana u dzieci poniżej 12 lat¹⁸¹⁹²⁰. Doksycyklina może być stosowana u dzieci powyżej 8 lub 12 lat, jednak wyłącznie w szczególnych przypadkach, gdy inne leki są nieskuteczne lub przeciwwskazane⁶²¹.

Jak działają oksytetracyklina, tetracyklina i doksycyklina?

Wszystkie te antybiotyki wykazują bardzo podobny mechanizm działania – blokują syntezę białek w komórkach bakteryjnych, co prowadzi do zahamowania ich wzrostu¹²³. Ich działanie jest bakteriostatyczne. Zakres działania obejmuje wiele rodzajów bakterii, choć są pewne różnice:

• Oksytetracyklina – skuteczna wobec wielu bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych oraz bakterii atypowych, ale nie działa na niektóre bakterie, np. Pseudomonas czy Proteus¹.
• Tetracyklina – działa na podobne bakterie, ale jej spektrum działania jest szerokie i obejmuje także niektóre pierwotniaki²²².
• Doksycyklina – uznawana za jedną z najskuteczniejszych tetracyklin, jej działanie jest bardzo szerokie i obejmuje wiele bakterii, również opornych na inne leki z tej grupy³²³.

Różnice dotyczą także właściwości farmakokinetycznych, czyli tego, jak lek jest wchłaniany, rozprowadzany i wydalany z organizmu:

• Oksytetracyklina stosowana miejscowo praktycznie nie wchłania się do krwiobiegu, dzięki czemu działa głównie w miejscu podania i rzadziej powoduje ogólnoustrojowe działania niepożądane²⁴²⁵.
• Tetracyklina doustnie dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, ale jej wchłanianie może być osłabione przez mleko i produkty zawierające wapń. Wiąże się z białkami osocza i wydalana jest głównie przez nerki²⁶.
• Doksycyklina bardzo dobrze się wchłania, łatwo przenika do tkanek i płynów ustrojowych, a dzięki dłuższemu okresowi półtrwania może być podawana rzadziej niż inne tetracykliny. Jest wydalana zarówno z moczem, jak i z kałem, co sprawia, że może być bezpieczniejsza u osób z niewydolnością nerek²⁷²⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Chociaż substancje te należą do tej samej grupy leków, istnieją między nimi różnice w przeciwwskazaniach i środkach ostrożności.

• Wszystkie są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na tetracykliny lub którykolwiek składnik preparatu²⁹¹⁹³⁰.
• Nie powinny być stosowane u dzieci w wieku poniżej 8 lub 12 lat (w zależności od substancji i postaci leku) ze względu na ryzyko przebarwienia zębów i zaburzenia rozwoju kości¹⁹²⁰³¹.
• Nie zaleca się ich stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią – wszystkie tetracykliny mogą przenikać przez łożysko i do mleka matki, powodując niepożądane skutki u dziecka³²³³³⁴.
• U osób z ciężką niewydolnością wątroby i/lub nerek, stosowanie tetracyklin powinno być ograniczone lub pod szczególnym nadzorem²⁰³⁵.
• Tetracykliny mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości na światło – w trakcie leczenia należy unikać słońca i promieniowania UV³⁶³⁷³⁸.

Warto też zwrócić uwagę na inne przeciwwskazania wynikające z postaci leku – np. niektóre preparaty oksytetracykliny nie mogą być stosowane na uszkodzoną skórę lub w okolicach oczu³⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wybór odpowiedniej tetracykliny zależy od wieku pacjenta, ciąży, karmienia piersią, a także od tego, czy pacjent prowadzi pojazdy lub ma choroby nerek czy wątroby.

• Dzieci: Oksytetracyklina i tetracyklina nie są zalecane u dzieci poniżej 8-12 lat. Doksycyklina może być stosowana u dzieci powyżej 8 lat tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy inne leki są nieskuteczne lub przeciwwskazane⁶²¹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie tetracykliny są przeciwwskazane w ciąży i w okresie karmienia piersią, ponieważ mogą powodować uszkodzenie kości i zębów u rozwijającego się dziecka³²³³³⁴.
• Kierowcy: Oksytetracyklina stosowana miejscowo może chwilowo zaburzać widzenie po podaniu do oka, dlatego zaleca się, aby nie prowadzić pojazdów do czasu ustąpienia objawów. Doustne i ogólne postacie tetracykliny i doksycykliny nie mają istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów, choć w rzadkich przypadkach mogą wystąpić przemijające zaburzenia widzenia⁴⁰⁴¹⁴².
• Osoby z zaburzeniami czynności nerek i wątroby: Tetracyklina i oksytetracyklina powinny być stosowane ostrożnie u pacjentów z niewydolnością nerek i wątroby. Doksycyklina, ze względu na sposób wydalania, może być bezpieczniejsza w tej grupie pacjentów⁴³⁴⁴.

Porównanie oksytetracykliny, tetracykliny i doksycykliny – najważniejsze różnice i podobieństwa

Tetracykliny – bezpieczeństwo i skuteczność w praktyce

Oksytetracyklina, tetracyklina i doksycyklina są skutecznymi antybiotykami stosowanymi w leczeniu wielu zakażeń bakteryjnych. Ich wspólną cechą jest szerokie spektrum działania i podobny mechanizm hamowania syntezy białek bakteryjnych. Różnią się natomiast wskazaniami, postacią i drogą podania oraz bezpieczeństwem stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i osób z chorobami wątroby czy nerek. Doksycyklina wyróżnia się szerszym zastosowaniem i możliwością stosowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, jednak każda decyzja o wyborze konkretnej tetracykliny powinna być dostosowana do indywidualnej sytuacji pacjenta i oparta na aktualnych zaleceniach medycznych¹²³.