Okskarbazepina, karbamazepina i lamotrygina to leki przeciwpadaczkowe o podobnych wskazaniach, lecz różnią się profilem bezpieczeństwa i zastosowaniem u dzieci, kobiet w ciąży oraz w interakcjach z innymi lekami.
Podobieństwa i różnice między okskarbazepiną, karbamazepiną i lamotryginą
Okskarbazepina, karbamazepina oraz lamotrygina to leki przeciwpadaczkowe stosowane w leczeniu różnych typów padaczki. Wszystkie należą do grupy leków przeciwdrgawkowych, choć ich mechanizmy działania i profil bezpieczeństwa nie są identyczne123. Są to leki pierwszego wyboru w leczeniu napadów częściowych i uogólnionych, mogą być stosowane zarówno samodzielnie (monoterapia), jak i w połączeniu z innymi lekami (terapia skojarzona)13. Wyróżniają się także tym, że występują w różnych postaciach i dawkach, co pozwala na dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta45.
Wskazania do stosowania i grupy pacjentów
Okskarbazepina oraz karbamazepina są najczęściej stosowane w leczeniu napadów częściowych (z lub bez wtórnie uogólnionych napadów toniczno-klonicznych) u dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia12. Lamotrygina wykazuje natomiast szerszy zakres wskazań, ponieważ poza padaczką (napady częściowe i uogólnione, w tym napady związane z zespołem Lennoxa-Gastauta), jest także stosowana w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych u dorosłych3. W leczeniu padaczki u dzieci lamotrygina może być stosowana już od 2. roku życia, podczas gdy okskarbazepina i karbamazepina mają ograniczenia wiekowe (od 6 lat)67.
- Okskarbazepina: napady częściowe z wtórnie uogólnionymi napadami toniczno-klonicznymi, monoterapia lub terapia skojarzona, dorośli i dzieci od 6 lat1.
- Karbamazepina: napady częściowe i uogólnione toniczno-kloniczne, profilaktyka zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, neuralgia nerwu trójdzielnego, neuropatia cukrzycowa, dorośli i dzieci od 6 lat2.
- Lamotrygina: napady częściowe, uogólnione, zespół Lennoxa-Gastauta, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, dzieci od 2 lat (w niektórych wskazaniach od 1 miesiąca życia)3.
- Okskarbazepina oraz karbamazepina są stosowane u dzieci od 6. roku życia, natomiast lamotrygina może być podawana już od 2 lat67.
- W przypadku kobiet w ciąży, lamotrygina uznawana jest za lek o relatywnie korzystniejszym profilu bezpieczeństwa niż karbamazepina, która wiąże się z większym ryzykiem wad rozwojowych u płodu83.
- Stosowanie okskarbazepiny w ciąży wymaga szczególnej ostrożności, a dane dotyczące bezpieczeństwa są umiarkowane9.
- Wszystkie te leki mogą przenikać do mleka matki, co należy uwzględnić podczas karmienia piersią1011.
Mechanizm działania i farmakokinetyka
Wszystkie trzy leki działają na układ nerwowy, stabilizując pobudliwość neuronów i zmniejszając ryzyko występowania napadów padaczkowych. Okskarbazepina i karbamazepina blokują kanały sodowe zależne od napięcia, stabilizując nadmiernie pobudzone błony komórkowe1213. Lamotrygina również działa poprzez blokadę kanałów sodowych, ale dodatkowo wpływa na uwalnianie glutaminianu – substancji pobudzającej w mózgu3. Farmakokinetyka, czyli sposób wchłaniania, rozprowadzania, metabolizowania i wydalania leku, różni się między tymi substancjami:
- Okskarbazepina jest szybko przekształcana w aktywny metabolit (MHD), który odpowiada za jej działanie. Wydalana jest głównie przez nerki, a jej czas półtrwania wynosi ok. 9 godzin14.
- Karbamazepina wykazuje wolniejsze wchłanianie, a jej metabolity mogą mieć działanie przeciwpadaczkowe i wpływać na skutki uboczne. Jest silnym induktorem enzymów wątrobowych, co zwiększa ryzyko interakcji z innymi lekami15.
- Lamotrygina nie jest silnym induktorem enzymów, co ogranicza jej wpływ na metabolizm innych leków. Jej czas półtrwania może się wydłużać przy jednoczesnym stosowaniu innych leków przeciwpadaczkowych3.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Każda z tych substancji czynnych ma swoje przeciwwskazania oraz specyficzne środki ostrożności:
- Okskarbazepina: przeciwwskazana u osób z nadwrażliwością na okskarbazepinę lub eslikarbazepinę. Wymaga ostrożności przy chorobach wątroby, nerek, ryzyku hiponatremii oraz u osób z zaburzeniami hematologicznymi16.
- Karbamazepina: nie powinna być stosowana przy blokach przedsionkowo-komorowych, zaburzeniach szpiku kostnego, porfirii wątrobowej, a także w przypadku nadwrażliwości na trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne17.
- Lamotrygina: przeciwwskazana przy nadwrażliwości na substancję czynną. Szczególną ostrożność należy zachować ze względu na ryzyko ciężkich reakcji skórnych, zwłaszcza na początku leczenia lub przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki18.
Różnice w przeciwwskazaniach i środkach ostrożności
Wszystkie leki mogą powodować poważne reakcje alergiczne, ale u osób, które miały reakcje nadwrażliwości na karbamazepinę, istnieje zwiększone ryzyko podobnych reakcji na okskarbazepinę19. Karbamazepina jest szczególnie niezalecana u pacjentów z chorobami serca i wątroby, a lamotrygina wymaga bardzo powolnego zwiększania dawki, aby zminimalizować ryzyko wysypki20.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Porównując bezpieczeństwo stosowania tych leków u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby, można wskazać następujące różnice:
- Dzieci: Lamotrygina może być stosowana już od 2 lat, a okskarbazepina i karbamazepina od 6 lat67.
- Kobiety w ciąży: Najwięcej danych bezpieczeństwa dotyczy lamotryginy, która wykazuje mniejsze ryzyko wad wrodzonych niż karbamazepina. Okskarbazepina może być stosowana w ciąży tylko w przypadku braku innych możliwości, a jej bezpieczeństwo nie jest w pełni potwierdzone98.
- Karmienie piersią: Wszystkie leki przenikają do mleka matki, jednak lamotrygina jest często wybierana, gdyż jest lepiej tolerowana przez niemowlęta. W przypadku okskarbazepiny i karbamazepiny konieczna jest obserwacja dziecka pod kątem działań niepożądanych1011.
- Kierowcy: Każdy z tych leków może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów poprzez wywoływanie zawrotów głowy, senności lub zaburzeń widzenia, zwłaszcza na początku leczenia lub po zmianie dawki21223.
- Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby: Okskarbazepina wymaga zmniejszenia dawki przy niewydolności nerek, a karbamazepina nie powinna być stosowana przy ciężkich chorobach wątroby. Lamotrygina może być stosowana, ale wymaga ostrożności i indywidualnego dostosowania dawki233.
- Okskarbazepina i karbamazepina silnie wpływają na metabolizm innych leków, co może prowadzić do osłabienia działania antykoncepcji hormonalnej i wielu innych leków2425.
- Lamotrygina jest mniej podatna na interakcje, co ułatwia jej stosowanie w terapii skojarzonej3.
- Ryzyko ciężkich reakcji skórnych jest największe w przypadku karbamazepiny, a także okskarbazepiny u osób z predyspozycją genetyczną1926.
- Wszystkie leki mogą powodować działania niepożądane, takie jak senność, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, ale ich częstotliwość i nasilenie mogą się różnić w zależności od leku i pacjenta2122.
Porównanie najważniejszych cech – tabela
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Okskarbazepina | Padaczka: napady częściowe z wtórnie uogólnionymi napadami toniczno-klonicznymi | Od 6 roku życia | Można rozważyć, ale bezpieczeństwo umiarkowane | Zachować ostrożność |
| Karbamazepina | Padaczka: napady częściowe i uogólnione, neuralgia nerwu trójdzielnego, profilaktyka zaburzeń afektywnych dwubiegunowych | Od 6 roku życia | Stosowanie wiąże się z większym ryzykiem wad wrodzonych | Zachować ostrożność |
| Lamotrygina | Padaczka: napady częściowe, uogólnione, zespół Lennoxa-Gastauta; zaburzenia afektywne dwubiegunowe | Od 2 roku życia | Uznawana za lek o korzystniejszym profilu bezpieczeństwa | Zachować ostrożność |
Okskarbazepina – alternatywa dla karbamazepiny i lamotryginy w leczeniu padaczki
Okskarbazepina, karbamazepina i lamotrygina są skutecznymi lekami przeciwpadaczkowymi, ale wybór pomiędzy nimi zależy od wieku pacjenta, rodzaju padaczki, obecności innych chorób oraz indywidualnej tolerancji na działania niepożądane. Okskarbazepina często jest wybierana, gdy karbamazepina powoduje działania niepożądane lub jest przeciwwskazana. Lamotrygina to lek o korzystniejszym profilu bezpieczeństwa w ciąży oraz u dzieci, a także mniej podatny na interakcje z innymi lekami. W każdym przypadku decyzja o wyborze leku powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia pacjenta.


















