Ofatumumab – czym jest i jak działa?

Ofatumumab jest przeciwciałem monoklonalnym, które należy do grupy leków immunosupresyjnych. Stosuje się go u dorosłych z rzutowymi postaciami stwardnienia rozsianego, czyli w chorobie, w której układ odpornościowy atakuje własny układ nerwowy12. Lek ten działa poprzez wybiórcze usuwanie określonych komórek układu odpornościowego (limfocytów B), które mają udział w powstawaniu objawów stwardnienia rozsianego34.

Chociaż ofatumumab może być bardzo skuteczny, jego stosowanie nie jest wskazane u wszystkich pacjentów. Istnieją bowiem zarówno przeciwwskazania bezwzględne, czyli takie, które całkowicie wykluczają możliwość leczenia, jak i przeciwwskazania względne, wymagające indywidualnej oceny ryzyka. W niektórych przypadkach lekarz musi zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tej substancji56.

Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania ofatumumabu

  • Nadwrażliwość na ofatumumab lub jakąkolwiek substancję pomocniczą – jeżeli u pacjenta kiedykolwiek wystąpiła ciężka reakcja alergiczna (IgE-zależna) na ten lek lub którykolwiek z jego składników, nie wolno go stosować. Takie reakcje mogą prowadzić do poważnych objawów, jak obrzęk, duszność czy nawet wstrząs anafilaktyczny56.
  • Silnie obniżona odporność – u osób z bardzo niską odpornością (np. znaczną neutropenią lub limfopenią) lek może jeszcze bardziej zwiększyć ryzyko groźnych infekcji56.
  • Aktywna, ciężka infekcja – w przypadku toczącej się poważnej infekcji, ofatumumab nie powinien być stosowany do czasu całkowitego jej wyleczenia, ponieważ może pogorszyć przebieg choroby zakaźnej56.
  • Znany aktywny nowotwór złośliwy – u pacjentów z czynnym nowotworem lek jest przeciwwskazany, gdyż wpływając na układ odpornościowy może zaburzyć kontrolę nad rozwojem choroby nowotworowej56.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie ofatumumabu wymaga szczególnej oceny

W pewnych sytuacjach ofatumumab może być zastosowany tylko wtedy, gdy lekarz uzna, że korzyści z leczenia przewyższają ryzyko. Do tych sytuacji należą:

  • Przebyte zakażenia wirusem JC (PML) – pacjenci, u których w przeszłości wystąpiła postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, wymagają szczególnej uwagi, ponieważ lek może zwiększyć ryzyko nawrotu tej poważnej infekcji mózgu78.
  • Wcześniejsze zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (WZW B) – u osób z dodatnimi wynikami badań serologicznych w kierunku WZW B (nawet przy braku aktywnego zakażenia) leczenie można rozpocząć wyłącznie po konsultacji ze specjalistą chorób wątroby oraz pod odpowiednią kontrolą, aby zapobiec reaktywacji choroby910.
  • Stosowanie innych leków immunosupresyjnych – jednoczesne przyjmowanie innych leków osłabiających odporność może zwiększyć ryzyko poważnych infekcji. Wyjątek stanowią krótkotrwałe steroidy stosowane w leczeniu rzutów choroby1112.
Ważne: U pacjentów z aktywnymi zakażeniami lub bardzo niską odpornością, podanie ofatumumabu może prowadzić do poważnych powikłań, w tym groźnych infekcji, które mogą stanowić zagrożenie życia. Przed rozpoczęciem leczenia zawsze należy upewnić się, że nie występują przeciwwskazania bezwzględne, a w przypadkach wątpliwych – przeprowadzić dodatkowe badania diagnostyczne lub konsultacje ze specjalistą. Dotyczy to również pacjentów z podejrzeniem przebytej infekcji wirusem JC lub WZW B.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

W niektórych przypadkach, mimo braku bezwzględnych przeciwwskazań, leczenie ofatumumabem wymaga szczególnej uwagi i ścisłej kontroli. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji takich jak:

  • Możliwość wystąpienia reakcji związanych ze wstrzyknięciem – szczególnie po pierwszym podaniu mogą pojawić się objawy, takie jak gorączka, dreszcze, ból głowy, nudności, wysypka czy obrzęk. Zazwyczaj mają one łagodny lub umiarkowany charakter, ale w rzadkich przypadkach mogą wymagać przerwania leczenia1314.
  • Obniżona odporność wynikająca z wcześniejszych terapii – jeśli pacjent był wcześniej leczony innymi lekami wpływającymi na układ odpornościowy, konieczne może być monitorowanie liczby limfocytów B przed i po leczeniu, a także unikanie podwójnego działania leków immunosupresyjnych1112.
  • Szczepieniaszczepionki żywe i żywe atenuowane należy podać co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia, a szczepionki inaktywowane – 2 tygodnie wcześniej. Podczas terapii oraz do czasu odnowy limfocytów B nie powinno się podawać szczepionek żywych. Ofatumumab może również osłabiać skuteczność szczepień inaktywowanych1112.
  • Stosowanie u kobiet w ciąży – u niemowląt, których matki były leczone ofatumumabem podczas ciąży, należy unikać szczepień żywymi szczepionkami, dopóki liczba limfocytów B nie powróci do normy1516.

Czy dawka ofatumumabu musi być dostosowana w tych przypadkach?

Zazwyczaj nie ma konieczności zmiany dawki, jednak w razie wystąpienia ciężkich reakcji związanych ze wstrzyknięciem lub infekcji, leczenie może wymagać przerwania lub odroczenia. Powrót liczby limfocytów B do normy po zakończeniu terapii zajmuje zwykle około 24–25 tygodni1516.

Informacja dla pacjentów z chorobami zakaźnymi i kobiet w ciąży:

  • Ofatumumab nie powinien być stosowany podczas aktywnej infekcji ani u osób z silnie obniżoną odpornością.
  • Kobiety w ciąży i ich dzieci wymagają specjalnej ostrożności w zakresie szczepień.
  • Przed rozpoczęciem leczenia należy wykonać badania przesiewowe w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu B.
  • Po zakończeniu terapii powrót odporności może zająć kilka miesięcy, co należy uwzględnić przy planowaniu szczepień i ochrony przed infekcjami.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na ofatumumab lub składniki leku Przeciwwskazane
Silnie obniżona odporność (np. znaczna neutropenia, limfopenia) Przeciwwskazane
Ciężka aktywna infekcja Przeciwwskazane
Znany aktywny nowotwór złośliwy Przeciwwskazane
Przebyte zakażenie wirusem JC (PML) Należy zachować ostrożność
Przebyte zakażenie WZW B Należy zachować ostrożność
Jednoczesne stosowanie innych leków immunosupresyjnych Należy zachować ostrożność
Planowane lub przebyte szczepienia żywymi szczepionkami Należy zachować ostrożność
Stosowanie u kobiet w ciąży (w kontekście szczepień dzieci) Należy zachować ostrożność

Ofatumumab – bezpieczeństwo leczenia i odpowiedzialność

Ofatumumab jest nowoczesnym lekiem, który może znacząco poprawić jakość życia osób z rzutowymi postaciami stwardnienia rozsianego. Jednak ze względu na wpływ na układ odpornościowy, jego stosowanie wymaga starannego rozważenia przeciwwskazań oraz indywidualnego podejścia do każdego pacjenta. Zawsze należy przestrzegać zaleceń lekarza i nie pomijać etapów diagnostycznych przed rozpoczęciem terapii, aby zminimalizować ryzyko groźnych powikłań i niepożądanych reakcji.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są bezwzględne przeciwwskazania do stosowania ofatumumabu?

Ofatumumabu nie wolno stosować u osób z nadwrażliwością na lek lub jego składniki, silnie obniżoną odpornością, ciężką aktywną infekcją oraz przy aktywnym nowotworze złośliwym.

Czy ofatumumab można stosować w czasie infekcji?

Nie, leczenie należy odroczyć do czasu całkowitego ustąpienia infekcji.

Czy podczas leczenia ofatumumabem można się szczepić?

Nie zaleca się szczepień żywymi szczepionkami podczas terapii oraz do czasu odnowy limfocytów B.

Co zrobić, jeśli miałem kontakt z wirusem zapalenia wątroby typu B?

Należy wykonać badania przesiewowe i skonsultować się ze specjalistą przed rozpoczęciem leczenia.

Czy dzieci matek leczonych ofatumumabem mogą być szczepione?

Nie należy podawać im szczepionek żywych do czasu powrotu liczby limfocytów B do normy.