Dawkowanie nystatyny – ogólne zasady

Nystatyna jest lekiem przeciwgrzybiczym stosowanym miejscowo lub doustnie w leczeniu i profilaktyce zakażeń wywołanych przez drożdżaki, głównie z rodzaju Candida1234. Dostępna jest w różnych postaciach: tabletki dojelitowe, zawiesiny doustne, tabletki dopochwowe, globulki oraz maści i kremy dopochwowe56789. Sposób dawkowania zależy od postaci leku, wskazania i wieku pacjenta.

Doustne postacie nystatyny

  • Tabletki dojelitowe: U dorosłych stosuje się najczęściej 500 000 j.m. (jednostek międzynarodowych) co 6 godzin (czyli 4 razy na dobę) w leczeniu zakażeń grzybiczych przewodu pokarmowego. Dawkę można zwiększyć do 1 000 000 j.m. co 6 godzin. Maksymalna dawka dobowa wynosi 6 000 000 j.m. w dawkach podzielonych. W profilaktyce podczas antybiotykoterapii zaleca się 500 000 j.m. co 8-12 godzin (2-3 razy dziennie). Leczenie może trwać do 3 tygodni, a po ustąpieniu objawów kontynuuje się podawanie leku przez 48 godzin10.
  • Zawiesiny doustne: W leczeniu grzybic jamy ustnej u dorosłych podaje się zazwyczaj 100 000 j.m. 4 razy na dobę. W leczeniu grzybic przewodu pokarmowego: 500 000–1 000 000 j.m. co 6 godzin. Profilaktycznie: 500 000 j.m. co 8 godzin. U dzieci i niemowląt w przypadku pleśniawek jamy ustnej podaje się 100 000 j.m. 4 razy na dobę, a w leczeniu grzybic przewodu pokarmowego 200 000–2 000 000 j.m. na dobę w 4 dawkach podzielonych111213.

Miejscowe postacie nystatyny

  • Tabletki dopochwowe: U kobiet od 12. roku życia zaleca się głęboko dopochwowo 1–2 tabletki na dobę, zazwyczaj przez 14 dni14. Produktu nie stosuje się u pacjentek poniżej 12 lat.
  • Globulki dopochwowe (złożone z nifuratelu i nystatyny): Stosuje się 1 globulkę raz na dobę, wieczorem, aż do ustąpienia objawów. Leczenie należy zakończyć przed menstruacją15.
  • Maść dopochwowa (złożona z nifuratelu i nystatyny): Podaje się 2,5 g maści raz na dobę (wieczorem) lub dwa razy na dobę (rano i wieczorem). U dziewczynek w wieku szkolnym stosuje się połowę dawki dorosłych, czyli 1,25 g maści. Częstość podawania można dostosować do skuteczności leczenia16.
Ważne informacje o podawaniu nystatyny:

  • W przypadku zawiesiny doustnej lub tabletek zaleca się, aby lek pozostawał w kontakcie z błoną śluzową jamy ustnej jak najdłużej przed połknięciem, co zwiększa skuteczność działania111213.
  • Leczenie powinno być kontynuowane przez co najmniej 48 godzin po ustąpieniu objawów, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu zakażenia1012.
  • W przypadku postaci dopochwowych leczenie najlepiej zakończyć przed menstruacją1516.
  • W długotrwałym stosowaniu nystatyny miejscowo może wystąpić uczulenie – w takiej sytuacji należy przerwać leczenie1718.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

  • Dzieci i młodzież: Dawkowanie nystatyny u dzieci zależy od wieku oraz postaci leku. W przypadku zawiesiny doustnej, w leczeniu pleśniawek jamy ustnej stosuje się 100 000 j.m. 4 razy na dobę, natomiast w leczeniu grzybic przewodu pokarmowego – od 200 000 do 2 000 000 j.m. na dobę w 4 dawkach podzielonych111213. Tabletki dojelitowe nie są zalecane u małych dzieci10. Tabletki dopochwowe nie są przeznaczone dla dziewcząt poniżej 12 lat14, a maść dopochwową w połączeniu z nifuratel stosuje się u dziewczynek w wieku szkolnym w połowie dawki dorosłych16.
  • Pacjenci w podeszłym wieku: Nie ma konieczności zmiany dawkowania nystatyny u osób starszych14.
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby: Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania, ponieważ nystatyna praktycznie nie wchłania się do krwiobiegu14. Wyjątkowo, u osób z ciężką niewydolnością nerek, lek może pojawić się w niewielkich stężeniach we krwi192021.
  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią: W materiałach źródłowych nie podano szczegółowych zaleceń dotyczących stosowania nystatyny w tej grupie pacjentek. Zaleca się ostrożność i stosowanie leku zgodnie z zaleceniami lekarza.

Dawkowanie w zależności od wskazania i postaci leku

Dawkowanie nystatyny może się różnić w zależności od leczonego zakażenia oraz postaci leku:

  • Leczenie zakażeń jamy ustnej: 100 000 j.m. 4 razy na dobę u dorosłych i dzieci111213.
  • Leczenie zakażeń przewodu pokarmowego: 500 000–1 000 000 j.m. co 6 godzin u dorosłych; 200 000–2 000 000 j.m. na dobę w 4 dawkach u dzieci10111213.
  • Profilaktyka zakażeń: Zwykle 500 000 j.m. co 8 godzin u dorosłych101113.
  • Leczenie zakażeń pochwy i sromu: 1–2 tabletki dopochwowe na dobę przez 14 dni lub 1 globulka/maść dopochwowa zgodnie z zaleceniami lekarza141516.
Maksymalna dawka nystatyny i ryzyko przedawkowania:

  • Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych wynosi 6 000 000 j.m. w przypadku doustnych tabletek dojelitowych10.
  • Nystatyna praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego i nie powoduje ogólnoustrojowych działań toksycznych nawet w przypadku przypadkowego przyjęcia większej ilości leku22232425.
  • Dotychczas nie odnotowano przypadków przedawkowania nystatyny stosowanej miejscowo lub doustnie22232425.
  • W przypadku przypadkowego spożycia bardzo dużych dawek nystatyny, postępowanie ogranicza się do usunięcia leku z organizmu (np. wywołanie wymiotów, płukanie żołądka)26.

Tabela podsumowująca dawkowanie nystatyny w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli – doustnie (tabletki dojelitowe) 500 000 j.m. co 6 godz. (4 x dziennie) lub 1 000 000 j.m. co 6 godz. Maks. 6 000 000 j.m./dobę. Profilaktycznie: 500 000 j.m. co 8–12 godz.10
Dorośli – doustnie (zawiesina) 100 000 j.m. 4 x dziennie (jama ustna); 500 000–1 000 000 j.m. co 6 godz. (przewód pokarmowy); profilaktycznie: 500 000 j.m. co 8 godz.111213
Dzieci i młodzież – doustnie (zawiesina) 100 000 j.m. 4 x dziennie (pleśniawki); 200 000–2 000 000 j.m./dobę w 4 dawkach (przewód pokarmowy)111213
Dzieci – tabletki dojelitowe Nie zaleca się u małych dzieci10
Dorośli – dopochwowo (tabletki) 1–2 tabletki dopochwowe na dobę przez 14 dni14
Kobiety od 12 r.ż. – dopochwowo (tabletki) 1–2 tabletki dopochwowe na dobę przez 14 dni14
Dzieci poniżej 12 r.ż. – dopochwowo (tabletki) Nie stosować14
Dorośli – dopochwowo (globulki złożone) 1 globulka raz na dobę wieczorem, do ustąpienia objawów15
Dorośli – dopochwowo (maść złożona) 2,5 g maści raz na dobę (wieczorem) lub 2 x dziennie. Leczenie do ustąpienia objawów16
Dziewczynki w wieku szkolnym – dopochwowo (maść złożona) 1,25 g maści raz lub dwa razy na dobę, do ustąpienia objawów16
Osoby starsze Dawkowanie jak u dorosłych14
Pacjenci z niewydolnością nerek/wątroby Nie ma konieczności modyfikacji dawki1419

Nystatyna – elastyczność dawkowania i bezpieczeństwo stosowania

Nystatyna jest lekiem o dużej elastyczności dawkowania, dostępna w wielu postaciach i wygodna w stosowaniu zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Różnorodność form leku pozwala na dopasowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta, przy zachowaniu wysokiego profilu bezpieczeństwa. Dawkowanie nystatyny zależy przede wszystkim od postaci leku, wieku pacjenta oraz rodzaju zakażenia. W większości przypadków nie wymaga modyfikacji dawki u osób starszych ani u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek czy wątroby. Dzięki temu nystatyna jest cenioną substancją w leczeniu i profilaktyce grzybic przewodu pokarmowego, jamy ustnej oraz zakażeń miejscowych w obrębie narządów płciowych.

Pytania i odpowiedzi

Jak długo należy stosować nystatynę?

Czas leczenia zależy od rodzaju zakażenia i postaci leku. Zazwyczaj leczenie trwa od kilku dni do 2-3 tygodni, a po ustąpieniu objawów zaleca się kontynuację terapii przez co najmniej 48 godzin12.

Czy nystatynę można stosować u dzieci?

Tak, nystatyna może być stosowana u dzieci – głównie w postaci zawiesiny doustnej. Tabletki dojelitowe nie są zalecane dla małych dzieci, a tabletki dopochwowe są przeciwwskazane poniżej 12. roku życia123.

Jakie są najczęstsze schematy dawkowania nystatyny u dorosłych?

W zakażeniach przewodu pokarmowego stosuje się zwykle 500 000 j.m. co 6 godzin (tabletki dojelitowe) lub 500 000–1 000 000 j.m. co 6 godzin (zawiesina doustna). W zakażeniach pochwy stosuje się 1–2 tabletki dopochwowe dziennie przez 14 dni123.

Czy trzeba zmieniać dawkę nystatyny u osób starszych lub z niewydolnością nerek?

Nie ma konieczności modyfikowania dawki nystatyny u osób starszych ani u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby34.