Nadtlenek wodoru – przeciwwskazania

Czym jest nadtlenek wodoru i kiedy należy zwrócić uwagę na przeciwwskazania?

Nadtlenek wodoru (znany również jako Hydrogenii peroxidum) jest środkiem antyseptycznym, który niszczy drobnoustroje na powierzchni skóry, błon śluzowych oraz ran. Działa bakteriobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo, dzięki czemu jest szeroko stosowany do dezynfekcji¹²³. Nadtlenek wodoru występuje w różnych postaciach, takich jak żel, roztwór na skórę czy roztwór na błony śluzowe. Przeciwwskazania do jego stosowania mogą różnić się w zależności od drogi podania, obecności innych substancji czynnych w preparacie oraz wieku pacjenta⁴⁵⁶.

Niektóre sytuacje wymagają całkowitego unikania nadtlenku wodoru (przeciwwskazania bezwzględne), inne natomiast pozwalają na jego zastosowanie tylko w wyjątkowych przypadkach, po dokładnej ocenie ryzyka (przeciwwskazania względne). Są też sytuacje, w których lek nie jest przeciwwskazany, ale jego użycie wymaga zwiększonej ostrożności.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować nadtlenku wodoru?

• Nadwrażliwość na nadtlenek wodoru lub składniki pomocnicze – Osoby uczulone na tę substancję lub inne składniki leku nie powinny go stosować, ponieważ może dojść do silnych reakcji alergicznych, takich jak zaczerwienienie, świąd, obrzęk czy nawet reakcje ogólnoustrojowe⁴⁵⁶.
• Stosowanie na błony śluzowe i do oczu (w przypadku żelu oraz niektórych roztworów na skórę) – Żelu z nadtlenkiem wodoru nie wolno nakładać na błony śluzowe ani do oczu, ponieważ może to prowadzić do podrażnienia, uszkodzenia tkanek lub poparzeń⁴⁶.
• Stosowanie na rozległe, głębokie rany wymagające interwencji chirurgicznej – Nie należy używać żelu z nadtlenkiem wodoru na rozległe, głębokie uszkodzenia skóry, gdyż może to opóźnić gojenie, zwiększyć ryzyko powikłań i nie zapewnić odpowiedniej dezynfekcji takich ran⁷.
• Stosowanie na rany o dużej powierzchni (roztwory na błony śluzowe) – W przypadku niektórych preparatów złożonych, zawierających nadtlenek wodoru, nie należy ich stosować na rozległe rany, ponieważ może dojść do niepożądanych reakcji miejscowych lub ogólnoustrojowych⁵.
• Stosowanie u niemowląt i małych dzieci (roztwory na błony śluzowe i niektóre preparaty złożone) – Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, a także zwiększone ryzyko działań niepożądanych sprawia, że nie należy stosować nadtlenku wodoru w tej grupie wiekowej w niektórych postaciach leków⁵⁸.
• Stosowanie do dezynfekowania błon śluzowych, uszu, oczu oraz ran (niektóre roztwory na skórę) – Roztwory przeznaczone do odkażania skóry nie mogą być używane na błony śluzowe, do uszu, oczu ani na rany, ponieważ mogą spowodować uszkodzenie tych delikatnych tkanek⁶.
• Stosowanie w obrębie jamy brzusznej, nosa i oskrzeli (niektóre preparaty złożone) – Pewnych roztworów z nadtlenkiem wodoru nie należy używać w tych okolicach, ponieważ może to prowadzić do poważnych powikłań, takich jak podrażnienia, poparzenia czy reakcje alergiczne⁵.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować tylko po ocenie lekarza?

Istnieją sytuacje, w których stosowanie nadtlenku wodoru wymaga szczególnej rozwagi i powinno być rozważone tylko w wyjątkowych przypadkach, kiedy przewidywane korzyści przeważają nad ryzykiem:

• Stosowanie u noworodków i niemowląt (niektóre preparaty złożone) – U najmłodszych dzieci bariera skórna jest niedojrzała, przez co są one bardziej narażone na działania niepożądane, takie jak oparzenia chemiczne. W takich przypadkach preparaty zawierające nadtlenek wodoru powinny być używane tylko wtedy, gdy brak jest innych, bezpieczniejszych środków⁹⁸.
• Stosowanie u osób z alergią na substancje zapachowe lub inne składniki pomocnicze – W niektórych preparatach obecne są substancje zapachowe lub inne składniki, które mogą wywołać reakcje alergiczne nawet u osób, które wcześniej nie miały objawów uczulenia¹⁰.
• Stosowanie u osób z chorobami wątroby, padaczką, uszkodzeniem mózgu, chorobą alkoholową (preparaty z etanolem) – Obecność etanolu w niektórych preparatach może nasilić objawy tych schorzeń lub prowadzić do powikłań po przypadkowym połknięciu preparatu⁹.

Kiedy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania nadtlenku wodoru?

Są także sytuacje, w których nadtlenek wodoru nie jest przeciwwskazany, ale jego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania:

• Kontakt z błonami śluzowymi lub oczami – Jeśli preparat przypadkowo dostanie się na błony śluzowe lub do oczu, należy natychmiast przemyć te miejsca dużą ilością wody, by zapobiec podrażnieniu lub uszkodzeniu tkanek⁷.
• Stosowanie na powierzchnie wrażliwe na alkohol (w przypadku preparatów z alkoholem) – Alkohol zawarty w niektórych preparatach może uszkadzać niektóre powierzchnie lub skórę wrażliwą na jego działanie⁸.
• Stosowanie u pacjentów z chorobami skóry lub uszkodzoną barierą skórną – W przypadku istniejących schorzeń skóry lub jej uszkodzeń, działanie nadtlenku wodoru może być silniejsze i prowadzić do podrażnień⁸.
• Obecność dodatkowych składników (np. chloroheksydyny) – U noworodków i niemowląt szczególne ryzyko stwarzają preparaty zawierające chloroheksydynę, która może wywołać chemiczne oparzenia skóry⁹⁸.

W tych przypadkach nie ma konieczności dostosowywania dawki, ale należy zachować ostrożność i nie dopuścić do kontaktu z wrażliwymi miejscami ciała.

Nadtlenek wodoru – bezpieczeństwo stosowania zależy od postaci i indywidualnych przeciwwskazań

Nadtlenek wodoru to skuteczny środek odkażający, jednak nie zawsze może być stosowany bez ograniczeń. Przeciwwskazania różnią się w zależności od postaci leku, obecności innych składników oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek czy skłonność do alergii. Szczególną uwagę należy zwrócić na postaci złożone, które mogą zawierać dodatkowe substancje o własnych przeciwwskazaniach. Stosowanie nadtlenku wodoru powinno być zawsze dostosowane do indywidualnych potrzeb i sytuacji zdrowotnej pacjenta⁴⁵⁶.