REKLAMA

Jak wygląda dawkowanie morfiny?

Morfina to silny opioidowy lek przeciwbólowy, dostępny w różnych postaciach i przeznaczony do leczenia bólu, którego nie da się złagodzić słabszymi środkami1. Schematy dawkowania morfiny zależą od wybranej formy leku, drogi podania oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Lek ten stosuje się w postaci tabletek o natychmiastowym lub przedłużonym uwalnianiu, roztworów do wstrzykiwań (dożylnie, domięśniowo, podskórnie), a także roztworów do podania zewnątrzoponowego i podpajęczynówkowego23.

Dawkowanie u dorosłych – różne postacie i drogi podania

  • Tabletki o przedłużonym uwalnianiu (np. siarczan morfiny, chlorowodorek morfiny): typowa dawka początkowa wynosi 10–30 mg co 12 godzin (przy masie ciała poniżej 70 kg zaleca się niższą dawkę), ale u niektórych pacjentów można zacząć od 30–100 mg co 12 godzin w zależności od nasilenia bólu i wcześniejszego leczenia przeciwbólowego4567. Dawki można stopniowo zwiększać, aż do uzyskania odpowiedniej kontroli bólu.
  • Tabletki o natychmiastowym uwalnianiu: zwykle stosuje się 10–20 mg co 4 godziny u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. U dzieci powyżej 6 lat stosuje się 10 mg co 4 godziny8.
  • Roztwory do wstrzykiwań: standardowa dawka dla dorosłych wynosi 10–15 mg podskórnie lub domięśniowo, a w ostrych przypadkach można podać 2–8 mg dożylnie (powoli, z szybkością 2 mg/minutę). W razie potrzeby dawki można powtarzać co 4 godziny91011. W leczeniu bólu przewlekłego można stosować 5–20 mg doustnie, podskórnie lub domięśniowo co 4 godziny.
  • Autostrzykawka do podania domięśniowego: podaje się jednorazowo 20 mg, co odpowiada działaniu przeciwbólowemu u dorosłego o masie ciała około 70 kg12.
  • Podanie zewnątrzoponowe: typowa dawka początkowa u dorosłych to 5 mg, w razie potrzeby można podać dodatkowo 1–2 mg, nie przekraczając 10 mg na dobę. W ciągłym wlewie dawka początkowa wynosi 2–4 mg na dobę1311.
  • Podanie podpajęczynówkowe: pojedyncza dawka 0,2–1 mg może zapewnić działanie przeciwbólowe przez 24 godziny. Nie należy przekraczać 1 ml roztworu i nie zaleca się powtarzania wstrzyknięcia13.
Ważne informacje dotyczące stosowania morfiny:

  • Dawkowanie morfiny zawsze powinno być indywidualnie dostosowane do potrzeb pacjenta i nasilenia bólu4.
  • Lek należy przyjmować w regularnych odstępach czasu, aby utrzymać stały poziom przeciwbólowy4.
  • Tabletki o przedłużonym uwalnianiu i zmodyfikowanym uwalnianiu należy połykać w całości – nie dzielić, nie gryźć, nie kruszyć14.
  • Nagłe przerwanie leczenia może wywołać objawy odstawienia, dlatego dawkę należy zmniejszać stopniowo15.

Dawkowanie morfiny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Tabletki o przedłużonym uwalnianiu i zmodyfikowanym uwalnianiu: nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat. U młodzieży powyżej 12 lat dawka początkowa wynosi 0,2–0,8 mg/kg co 12 godzin w przypadku ciężkiego bólu nowotworowego, a dalsze dawkowanie ustala lekarz16.
  • Tabletki o natychmiastowym uwalnianiu: dzieci 6–12 lat: 10 mg co 4 godziny8. Dzieci poniżej 6 lat – nie zaleca się stosowania tej postaci.
  • Roztwory do wstrzykiwań: podskórnie lub domięśniowo: 0,1–0,2 mg/kg (maksymalnie 15 mg na dawkę), dożylnie: 0,05–0,1 mg/kg11. Szczególną ostrożność należy zachować u noworodków i małych dzieci, ze względu na ich większą wrażliwość na opioidy9.
  • Podanie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe: nie zaleca się u dzieci ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności17.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Leczenie należy rozpoczynać od mniejszej dawki początkowej i zwiększać ją stopniowo. Często wystarczy połowa standardowej dawki dla dorosłych961411.
  • Może być konieczne zmniejszenie całkowitej dawki dobowej, zwłaszcza przy dłuższym stosowaniu618.
  • U osób w podeszłym wieku morfina jest metabolizowana wolniej, dlatego zaleca się ostrożność i monitorowanie działań niepożądanych9.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • U pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens kreatyniny 10–50 ml/min): stosuje się 75% standardowej dawki w normalnych odstępach czasu1920.
  • U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <10 ml/min): stosuje się 50% standardowej dawki w normalnych odstępach czasu1920.
  • U dzieci z niewydolnością nerek dawkę również należy zmniejszyć: 75% dawki przy klirensie 10–50 ml/min, 50% dawki przy klirensie <10 ml/min21.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Wydłuża się okres półtrwania morfiny, dlatego należy zmniejszyć dawkę początkową i/lub wydłużyć odstępy między dawkami192021.
  • W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby morfina jest przeciwwskazana22.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Nie zaleca się stosowania morfiny w ciąży i podczas karmienia piersią. Może być podawana wyłącznie, jeśli lekarz uzna to za bezwzględnie konieczne, po rozważeniu korzyści i ryzyka23.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

Dawkowanie morfiny może być różne w zależności od przyczyny bólu (np. ból nowotworowy, pooperacyjny, ostry ból pourazowy), ale w większości przypadków ustala się je indywidualnie na podstawie skuteczności i tolerancji leku przez pacjenta4. W bólu przewlekłym często stosuje się tabletki o przedłużonym uwalnianiu, natomiast w bólu ostrym lub przebijającym – tabletki o natychmiastowym uwalnianiu lub roztwory do wstrzykiwań48.

Maksymalna dawka dobowa i bezpieczeństwo stosowania

  • Podanie doustne: brak ścisło określonej maksymalnej dawki dobowej – dawkę ustala się indywidualnie, zwiększając ją stopniowo do uzyskania kontroli bólu bez poważnych działań niepożądanych4.
  • Podanie zewnątrzoponowe: nie należy przekraczać 10 mg morfiny na dobę13.
  • Podanie podpajęczynówkowe: nie należy przekraczać 1 mg na dawkę i nie zaleca się powtarzania wstrzyknięcia13.
  • Podanie domięśniowe/autostrzykawka: pojedyncza dawka 20 mg jest standardowa dla dorosłego12.

Przekroczenie zaleconych dawek może prowadzić do przedawkowania, które objawia się m.in. silnym zwężeniem źrenic, zaburzeniami oddychania, śpiączką i może być zagrożeniem życia2425. W przypadku podejrzenia przedawkowania należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.

Bezpieczeństwo stosowania morfiny – o czym pamiętać?

  • Morfina może powodować uzależnienie fizyczne i psychiczne, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu26.
  • Nie należy nagle przerywać leczenia – dawkę trzeba zmniejszać stopniowo15.
  • Podczas stosowania morfiny mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak senność, zaparcia, nudności, depresja oddechowa27.
  • Nie wolno przekraczać dawek zaleconych przez lekarza i zawsze należy zgłaszać lekarzowi wszelkie niepokojące objawy24.
  • Przyjmowanie morfiny jednocześnie z innymi lekami uspokajającymi (np. benzodiazepiny) zwiększa ryzyko groźnych działań niepożądanych28.

Podsumowanie: Różnorodność schematów dawkowania morfiny

Dawkowanie morfiny zależy od wielu czynników – postaci leku, drogi podania, wieku i stanu zdrowia pacjenta oraz rodzaju bólu. U dorosłych stosuje się zarówno tabletki (10–100 mg co 12 godzin lub 10–20 mg co 4 godziny), jak i różne formy iniekcji (5–20 mg podskórnie/domięśniowo lub 2,5–15 mg dożylnie), a także podanie zewnątrzoponowe czy podpajęczynówkowe. U dzieci i młodzieży dawkowanie zawsze musi być ściśle dostosowane do masy ciała i wieku, a niektóre postacie leku są przeciwwskazane. U osób starszych oraz pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby konieczne jest zmniejszenie dawek i wydłużenie odstępów między nimi. Poniżej znajduje się tabela podsumowująca schematy dawkowania morfiny w zależności od grupy pacjentów.

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli – tabletki o przedłużonym uwalnianiu 10–100 mg co 12 godz. (dawka początkowa 10–30 mg, zwiększana stopniowo)46
Dorośli – tabletki o natychmiastowym uwalnianiu 10–20 mg co 4 godz.8
Dorośli – roztwory do wstrzykiwań 10–15 mg podskórnie/domięśniowo lub 2–8 mg dożylnie co 4 godz.91011
Dorośli – autostrzykawka 20 mg domięśniowo jednorazowo12
Dorośli – podanie zewnątrzoponowe 5 mg jednorazowo, max 10 mg/dobę13
Dorośli – podanie podpajęczynówkowe 0,2–1 mg jednorazowo, max 1 mg/dawkę13
Dzieci 6–12 lat (tabletki natychmiastowe) 10 mg co 4 godz.8
Dzieci (roztwory do wstrzykiwań) 0,1–0,2 mg/kg podskórnie/domięśniowo (max 15 mg); dożylnie 0,05–0,1 mg/kg11
Osoby starsze Początkowo połowa dawki dla dorosłych, ostrożne zwiększanie, monitorowanie działań niepożądanych69
Pacjenci z umiarkowaną niewydolnością nerek 75% standardowej dawki1920
Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek 50% standardowej dawki1920
Pacjenci z niewydolnością wątroby Zmniejszenie dawki i/lub wydłużenie odstępów między dawkami19
Kobiety w ciąży/karmiące Stosować tylko, gdy jest to bezwzględnie konieczne23

Pytania i odpowiedzi

Jakie są standardowe dawki morfiny dla dorosłych?

Dorośli najczęściej stosują 10–30 mg tabletek o przedłużonym uwalnianiu co 12 godzin lub 10–20 mg tabletek o natychmiastowym uwalnianiu co 4 godziny. W przypadku iniekcji – zwykle 10–15 mg podskórnie lub domięśniowo co 4 godziny, a dożylnie 2–8 mg powoli, w razie potrzeby powtarzane co 4 godziny.489

Czy morfina może być stosowana u dzieci?

Tak, ale dawkowanie musi być dostosowane do masy ciała i wieku dziecka. U dzieci 6–12 lat tabletki natychmiastowe stosuje się w dawce 10 mg co 4 godziny. Roztwory do wstrzykiwań podaje się w dawce 0,1–0,2 mg/kg podskórnie lub domięśniowo (maksymalnie 15 mg na dawkę), a dożylnie 0,05–0,1 mg/kg.811

Jak dawkować morfinę u pacjentów z niewydolnością nerek?

U osób z umiarkowaną niewydolnością nerek stosuje się 75% standardowej dawki, a przy ciężkiej niewydolności nerek – 50% standardowej dawki w normalnych odstępach czasu.2223

Czy można nagle odstawić morfinę?

Nie, morfinę należy odstawiać stopniowo, zmniejszając dawkę, aby uniknąć objawów odstawienia.17

Jaka jest maksymalna dawka morfiny na dobę?

W przypadku podania zewnątrzoponowego nie należy przekraczać 10 mg na dobę, a podpajęczynówkowo – 1 mg na dawkę. W innych przypadkach dawkę ustala się indywidualnie, zwiększając stopniowo do skutecznej i dobrze tolerowanej.13

REKLAMA