Jak działa mesna?

Mesna to syntetyczny związek należący do grupy tzw. tioli, czyli związków organicznych zawierających grupę sulfhydrylową. Jej główną rolą jest ochrona układu moczowego, zwłaszcza pęcherza, przed szkodliwym działaniem niektórych leków przeciwnowotworowych, takich jak ifosfamid, cyklofosfamid i trofosfamid. Mesna nie wykazuje działania przeciwnowotworowego, ale neutralizuje toksyczne produkty przemiany tych leków, dzięki czemu ogranicza ryzyko uszkodzenia pęcherza moczowego12.

Wskazania do stosowania mesny

Mesna znajduje zastosowanie przede wszystkim jako środek profilaktyczny, czyli zapobiegający poważnym powikłaniom, takim jak krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego, które mogą wystąpić w trakcie leczenia oksazafosforynami. Jej stosowanie jest zalecane w konkretnych sytuacjach klinicznych, zarówno u dorosłych, jak i dzieci, choć w przypadku najmłodszych dane opierają się głównie na doniesieniach z literatury medycznej34.

Ważne: Mesna nie jest lekiem przeciwnowotworowym, ale chroni przed powikłaniami terapii nowotworowej. Jej stosowanie jest szczególnie istotne u osób, które otrzymują leki takie jak ifosfamid, cyklofosfamid lub trofosfamid, ponieważ te substancje mogą uszkadzać pęcherz moczowy. Mesna powinna być podawana zgodnie z zaleceniami i zawsze pod nadzorem personelu medycznego, szczególnie u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka, np. po radioterapii w obrębie miednicy czy wcześniejszych chorobach układu moczowego3.

Wskazania u dorosłych

Mesna jest stosowana u dorosłych głównie w celu zapobiegania powikłaniom ze strony układu moczowego podczas terapii niektórymi lekami onkologicznymi. Szczegółowe wskazania obejmują:

  • Profilaktyka krwotocznego zapalenia pęcherza moczowego u pacjentów otrzymujących oksazafosforyny (ifosfamid, cyklofosfamid, trofosfamid). Mesna powinna być zawsze stosowana razem z ifosfamidem3.
  • W przypadku stosowania cyklofosfamidu lub trofosfamidu – obowiązkowo u osób otrzymujących wysokie dawki tych leków (powyżej 10 mg/kg masy ciała) oraz u wszystkich pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka, np. po przebytych chorobach układu moczowego lub radioterapii narządów miednicy3.

Wskazania u dzieci

Bezpieczeństwo i skuteczność mesny u dzieci i młodzieży poniżej 16 lat nie zostały formalnie potwierdzone w badaniach klinicznych producenta. Jednak jej stosowanie w tej grupie wiekowej jest opisywane w literaturze medycznej, szczególnie w przypadku konieczności ochrony pęcherza podczas terapii oksazafosforynami. Decyzja o podaniu leku powinna być zawsze bardzo dokładnie przemyślana i dostosowana do indywidualnej sytuacji dziecka4.

  • Zapobieganie krwotocznemu zapaleniu pęcherza moczowego w trakcie leczenia oksazafosforynami, w szczególności ifosfamidem4.
  • Brak formalnych badań klinicznych producenta – decyzja o podaniu powinna być oparta na dostępnych doniesieniach i ocenie korzyści do ryzyka4.

Wskazania u innych grup pacjentów

W przypadku osób starszych należy zachować ostrożność przy doborze dawki mesny, ze względu na możliwość częstszego występowania chorób współistniejących, takich jak zaburzenia czynności wątroby, nerek lub serca. U tych pacjentów stosunek ilościowy leków powinien pozostać niezmieniony względem dawek zalecanych dla dorosłych4.

Wskazówka: U pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi leczonych cyklofosfamidem i mesną częściej mogą pojawiać się reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje skórne, miejscowy obrzęk czy objawy ze strony układu oddechowego. W takich przypadkach decyzja o podaniu mesny powinna być podjęta po dokładnej analizie korzyści i ryzyka oraz pod ścisłym nadzorem lekarskim. U osób starszych, ze względu na możliwość innych chorób współistniejących, również należy zachować szczególną ostrożność564.

Tabela: Zastosowanie mesny w różnych grupach pacjentów

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Profilaktyka krwotocznego zapalenia pęcherza podczas terapii oksazafosforynami Tak Tak, wg literatury Tak, wg literatury Tak, z ostrożnością Brak danych

34

Mesna – skuteczna ochrona układu moczowego podczas leczenia onkologicznego

Mesna to substancja, która pełni ważną rolę w profilaktyce poważnych powikłań terapii przeciwnowotworowej, szczególnie tych związanych z uszkodzeniem pęcherza moczowego. Dzięki swojemu specyficznemu działaniu pozwala na bezpieczniejsze stosowanie leków, które mogą być bardzo skuteczne w walce z nowotworem, ale jednocześnie obciążają układ moczowy. Stosowanie mesny jest dokładnie określone i powinno być prowadzone pod ścisłym nadzorem medycznym, zwłaszcza u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka lub u dzieci. W przypadku osób starszych konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności w doborze dawki i monitorowaniu stanu zdrowia pacjenta34.

Pytania i odpowiedzi

W jakim celu stosuje się mesnę?

Mesna jest stosowana w celu zapobiegania krwotocznemu zapaleniu pęcherza moczowego podczas leczenia oksazafosforynami, takimi jak ifosfamid, cyklofosfamid czy trofosfamid3.

Czy mesna może być stosowana u dzieci?

Tak, choć brak formalnych badań producenta, stosowanie mesny u dzieci jest opisywane w literaturze medycznej przy leczeniu oksazafosforynami4.

Czy mesna może być stosowana u osób starszych?

Tak, ale należy zachować ostrożność i odpowiednio dobrać dawkę, biorąc pod uwagę choroby współistniejące4.

W jakich sytuacjach mesna jest obowiązkowa?

Mesna jest obowiązkowa przy leczeniu ifosfamidem oraz u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka podczas terapii cyklofosfamidem lub trofosfamidem3.