Jak dawkować mesalazynę? Przegląd ogólnych zasad

Mesalazyna (Mesalazinum) jest lekiem przeciwzapalnym stosowanym głównie w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Crohna. Dawkowanie zależy od postaci leku, drogi podania, wieku pacjenta oraz wskazania do stosowania123.

Standardowe dawkowanie u dorosłych

  • Tabletki doustne (dojelitowe, o przedłużonym uwalnianiu): Zazwyczaj stosuje się od 2 do 4,5 g mesalazyny na dobę, podzielone na 2-4 dawki. W leczeniu podtrzymującym dawka zwykle wynosi 2 g na dobę12.
  • Granulat doustny: Dawkowanie indywidualne, maksymalnie do 4 g na dobę, podzielone na jedną lub kilka dawek. W leczeniu podtrzymującym – 2 g na dobę24.
  • Tabletki dojelitowe o przedłużonym uwalnianiu 1200 mg: W ostrej fazie: 2,4–4,8 g raz na dobę. W podtrzymaniu remisji: 2,4 g raz na dobę3.
  • Czopki doodbytnicze: Zwykle 500 mg do 1 g raz do trzech razy na dobę, w zależności od postaci i nasilenia objawów5678.
  • Zawiesiny doodbytnicze (wlewki): Najczęściej 1 g do 4 g na dobę, zazwyczaj podawane wieczorem przed snem910.

Częstotliwość podawania i czas trwania terapii

  • W fazie zaostrzenia lek przyjmuje się zazwyczaj przez 6–8 tygodni lub do uzyskania poprawy klinicznej95.
  • Leczenie podtrzymujące może trwać przez wiele miesięcy, a nawet lat – zawsze zgodnie z zaleceniem lekarza21.
Ważne: Sposób podania mesalazyny zależy od postaci leku. Tabletki i granulaty należy połykać w całości, nie rozgryzać i nie żuć. Czopki oraz wlewki należy aplikować doodbytniczo zgodnie z instrukcją. Regularność stosowania i przestrzeganie zaleceń lekarskich ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia. Przed rozpoczęciem i w trakcie terapii wskazane są badania kontrolne krwi i moczu, zwłaszcza u osób z chorobami nerek, wątroby lub płuc1112.

Dawkowanie mesalazyny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • W większości postaci doustnych (tabletki, granulaty): dzieci od 6. roku życia zwykle otrzymują 30–50 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych podczas leczenia ostrego oraz 15–30 mg/kg masy ciała na dobę w leczeniu podtrzymującym. Maksymalna dawka nie powinna przekraczać 75 mg/kg masy ciała na dobę, ale nie więcej niż 4 g na dobę1314.
  • Dzieci o masie ciała do 40 kg: zazwyczaj połowa dawki dla dorosłych.
  • Dzieci powyżej 40 kg: dawka jak u dorosłych1314.
  • Dla czopków i wlewek doodbytniczych: doświadczenie kliniczne u dzieci jest ograniczone, dlatego decyzję o stosowaniu podejmuje lekarz indywidualnie75.

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób starszych nie jest wymagane rutynowe zmniejszanie dawki, ale należy zachować ostrożność szczególnie u pacjentów z chorobami nerek lub wątroby. Zaleca się regularną kontrolę parametrów nerkowych i wątrobowych23.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Mesalazyny nie należy stosować u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. W przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń nerek decyzję o stosowaniu podejmuje lekarz, zlecając częste badania kontrolne. W razie pogorszenia funkcji nerek należy rozważyć odstawienie leku1112.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

W przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby mesalazyna jest przeciwwskazana. U osób z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami stosowanie leku wymaga ostrożności i monitorowania parametrów wątrobowych1112.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Zgodnie z danymi przedklinicznymi, mesalazyna nie wykazuje istotnego ryzyka dla ciąży, płodu ani karmienia piersią, ale stosowanie powinno odbywać się wyłącznie na wyraźne zalecenie lekarza1516.

Uwaga: Pacjenci z chorobami nerek, wątroby lub płuc (zwłaszcza astmą) powinni być szczególnie monitorowani podczas leczenia mesalazyną. W przypadku wystąpienia nietypowych objawów, takich jak gorączka, ból brzucha, wysypka czy zaburzenia oddychania, należy natychmiast poinformować lekarza. Również osoby z wcześniejszą nadwrażliwością na sulfasalazynę wymagają ścisłej kontroli w trakcie terapii1112.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego: w ostrej fazie stosuje się wyższe dawki (nawet do 4,5 g na dobę), natomiast w leczeniu podtrzymującym – zazwyczaj 1,5–2 g na dobę13.
  • Choroba Crohna: w ostrej fazie i leczeniu podtrzymującym dawkowanie może sięgać do 4 g na dobę, jednak skuteczność mesalazyny w tej chorobie jest mniejsza niż w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego12.
  • Leczenie przewlekłe: stosuje się niższe dawki, aby zapobiec nawrotom objawów2.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Maksymalna dawka mesalazyny dla dorosłych: wynosi zazwyczaj 4–4,8 g na dobę (doustnie lub doodbytniczo), w zależności od postaci leku i wskazania13.
  • Przedawkowanie: Rzadko dochodzi do poważnych działań niepożądanych, ale mogą wystąpić objawy podobne do przedawkowania salicylanów: zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, wymioty, odwodnienie, bóle głowy, szumy uszne. Leczenie jest objawowe1718.

Mesalazyna – dawkowanie w praktyce (tabela)

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (tabletki, granulaty) 2–4,5 g na dobę (ostre fazy), 1,5–2 g na dobę (leczenie podtrzymujące), w 2–4 dawkach podzielonych12
Dorośli (czopki, wlewki) 500 mg do 1 g doodbytniczo 1–3 razy na dobę lub wlewka 1–4 g na dobę59
Dzieci (6–18 lat) Ostre fazy: 30–50 mg/kg mc./dobę w dawkach podzielonych (maks. 75 mg/kg mc./dobę, nie więcej niż 4 g/dobę); leczenie podtrzymujące: 15–30 mg/kg mc./dobę, maks. 2 g/dobę1314
Pacjenci w podeszłym wieku Zazwyczaj jak u dorosłych, ostrożność przy zaburzeniach nerek i wątroby23
Pacjenci z niewydolnością nerek Przeciwwskazane w ciężkiej niewydolności; w łagodnej i umiarkowanej – ścisła kontrola i indywidualizacja leczenia1112
Pacjenci z niewydolnością wątroby Przeciwwskazane w ciężkiej niewydolności; w łagodnej i umiarkowanej – ostrożność i kontrola parametrów1112
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Stosowanie możliwe po konsultacji z lekarzem1516

Bezpieczne dawkowanie mesalazyny w różnych grupach pacjentów

Odpowiednie dobranie dawki mesalazyny zależy od wielu czynników, takich jak postać leku, droga podania, wiek, masa ciała, stopień nasilenia choroby oraz obecność innych schorzeń. Kluczowe jest przestrzeganie zaleceń lekarskich, regularne kontrole laboratoryjne oraz szybka reakcja na ewentualne działania niepożądane. Dzięki temu leczenie mesalazyną jest skuteczne i bezpieczne zarówno w krótkotrwałej, jak i długotrwałej terapii213.

Pytania i odpowiedzi

Jak długo można stosować mesalazynę?

Czas leczenia ustala lekarz – w ostrych stanach zwykle 6–8 tygodni, w leczeniu podtrzymującym nawet przez wiele miesięcy lub lat.

Czy mesalazyna jest bezpieczna dla dzieci?

Może być stosowana u dzieci od 6. roku życia, ale dawka musi być indywidualnie dobrana przez lekarza.

Czy trzeba modyfikować dawkę mesalazyny u osób starszych?

Nie ma konieczności rutynowej modyfikacji dawki, ale zaleca się ostrożność u osób z chorobami nerek lub wątroby.

Czy można przyjmować mesalazynę w ciąży?

Możliwe jest stosowanie mesalazyny w ciąży, jeśli lekarz uzna to za konieczne.

Jaka jest maksymalna dawka mesalazyny na dobę?

Zwykle maksymalna dawka to 4–4,8 g na dobę, w zależności od postaci leku i wskazania.