Mepartrycyna – porównanie substancji czynnych

Mepartrycyna, natamycyna i nystatyna to leki przeciwgrzybicze o różnych zastosowaniach i bezpieczeństwie, różniące się wskazaniami oraz grupami pacjentów, u których mogą być stosowane.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i ogólna charakterystyka

W tej analizie porównamy trzy substancje czynne: mepartrycynę, natamycynę i nystatynę. Wszystkie należą do szeroko rozumianej grupy leków przeciwgrzybiczych, choć ich zastosowanie kliniczne oraz mechanizm działania mogą się różnić¹²³.

• Mepartrycyna to półsyntetyczna pochodna substancji wyizolowanej z bakterii Streptomyces aureofaciens. Jest stosowana głównie w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego u mężczyzn i wykazuje także działanie przeciwgrzybicze oraz przeciwpierwotniakowe¹.
• Natamycyna oraz nystatyna są antybiotykami polienowymi, wykorzystywanymi przede wszystkim do leczenia zakażeń grzybiczych, szczególnie wywołanych przez drożdżaki z rodzaju Candida²³.
• Wszystkie te substancje wykazują działanie miejscowe i nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego ani przez skórę i błony śluzowe w istotnych ilościach⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – różnice i podobieństwa

Chociaż wszystkie trzy substancje mają właściwości przeciwgrzybicze, ich zastosowanie kliniczne znacznie się różni⁷⁸⁹.

• Mepartrycyna jest wykorzystywana wyłącznie u mężczyzn w leczeniu objawów związanych z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego (prostaty), a nie jako typowy lek przeciwgrzybiczy⁷.
• Natamycyna stosowana jest miejscowo w leczeniu zakażeń skóry, błon śluzowych oraz pochwy wywołanych przez drożdżaki Candida albicans⁸¹⁰. Występuje w postaci kremów, maści, globulek dopochwowych oraz w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, np. hydrokortyzonem i neomycyną¹¹.
• Nystatyna znajduje zastosowanie w leczeniu grzybic przewodu pokarmowego, jamy ustnej, pochwy i sromu, a także profilaktycznie u osób leczonych antybiotykami lub kortykosteroidami⁹¹²¹³. Może być stosowana doustnie, dopochwowo oraz w postaci zawiesiny do pędzlowania jamy ustnej⁹.

Wskazania tych leków różnią się także w zależności od wieku pacjenta. Mepartrycyna jest przeznaczona wyłącznie dla dorosłych mężczyzn¹⁴, natamycyna może być stosowana u dorosłych i dzieci w określonych postaciach, a nystatyna – w zależności od postaci – jest dostępna zarówno dla dorosłych, jak i dzieci, a nawet noworodków¹⁵.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje czynne działają przeciwgrzybiczo, ale ich mechanizmy i efekty są nieco odmienne¹²³.

• Mepartrycyna tworzy nieodwracalne kompleksy ze sterolami, głównie estrogenami, co prowadzi do ich zwiększonego wydalania z organizmu i zmniejszenia stężenia w osoczu. Działa też przeciwzapalnie w obrębie gruczołu krokowego¹¹⁶.
• Natamycyna oraz nystatyna działają na ściany komórkowe grzybów, wiążąc się ze sterolami (głównie ergosterolem), co powoduje uszkodzenie błony komórkowej grzyba, prowadząc do jego śmierci²³. Działanie obu tych substancji jest grzybobójcze lub grzybostatyczne w zależności od stężenia i rodzaju grzyba¹⁷.

Pod względem farmakokinetyki, mepartrycyna oraz nystatyna i natamycyna stosowane miejscowo nie wchłaniają się w znaczącym stopniu do krwiobiegu i są wydalane z kałem w postaci niezmienionej⁴⁵⁶. To sprawia, że ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest niewielkie.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Wszystkie trzy substancje mają wspólne przeciwwskazanie – nie powinny być stosowane przez osoby uczulone na daną substancję czynną lub którykolwiek ze składników pomocniczych produktu¹⁸¹⁹²⁰.

• Mepartrycyna nie powinna być stosowana u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, ponieważ zawiera laktozę²¹.
• Natamycyna i nystatyna są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na te substancje¹⁹²⁰. Dodatkowo, natamycyny nie powinno się stosować podczas miesiączki²².
• Niektóre postacie nystatyny nie są zalecane u dzieci (np. tabletki dojelitowe), a inne nie powinny być stosowane doustnie (np. tabletki dopochwowe)²³²⁴.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Pod względem bezpieczeństwa, leki te różnią się możliwością stosowania w ciąży, u dzieci oraz u kierowców¹⁴²⁵²⁶.

• Mepartrycyna nie jest przeznaczona dla kobiet i nie powinna być stosowana w ciąży ani w okresie karmienia piersią¹⁴.
• Natamycyna może być stosowana w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ nie wykazano szkodliwego wpływu na płód ani dziecko²⁵. Podobnie jest z większością postaci nystatyny, jednak zawsze należy zachować ostrożność i decyzję podejmować indywidualnie²⁶²⁷.
• W przypadku dzieci, natamycyna i nystatyna mają postacie i dawki dostosowane do różnych grup wiekowych – nystatyna jest często stosowana u noworodków i niemowląt w leczeniu pleśniawek oraz grzybic przewodu pokarmowego¹⁵.
• Wszystkie trzy substancje nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²⁸²⁹³⁰.
• U osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby nie ma szczególnych przeciwwskazań do stosowania mepartrycyny, natamycyny ani nystatyny, jednak w przypadku ciężkiej niewydolności nerek nystatyna może wyjątkowo pojawić się w niewielkich stężeniach we krwi³¹³².

Podsumowanie – najważniejsze różnice i podobieństwa

Podsumowując, mepartrycyna, natamycyna i nystatyna to substancje czynne o działaniu przeciwgrzybiczym, jednak ich zastosowanie, profil bezpieczeństwa oraz grupy pacjentów, u których mogą być stosowane, znacznie się różnią. Mepartrycyna jest przeznaczona wyłącznie dla mężczyzn z problemami urologicznymi, natamycyna i nystatyna mają szerokie zastosowanie przeciwgrzybicze, w tym u kobiet, dzieci i noworodków. Wybór odpowiedniego leku powinien być zawsze dostosowany do konkretnego przypadku oraz zaleceń lekarza⁷⁸⁹¹⁵.