Mentol – wskazania – na co działa?

Czym jest mentol i jak działa?

Mentol (Mentholum) to substancja czynna naturalnie występująca w olejkach eterycznych, zwłaszcza w olejku miętowym. W preparatach leczniczych występuje często jako lewomentol. Działa na zakończenia nerwowe odpowiedzialne za odczuwanie zimna, wywołując uczucie chłodu i jednocześnie zmniejszając wrażliwość na ból¹²³. Mentol wykazuje także właściwości przeciwświądowe, lekko znieczulające, a w niektórych preparatach działa rozgrzewająco lub przeciwbakteryjnie⁴⁵. Często występuje w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, co pozwala uzyskać szersze spektrum działania.

Wskazania do stosowania mentolu u dorosłych

Wskazania do stosowania mentolu są szerokie i zależą od postaci leku oraz drogi podania. Preparaty z mentolem mogą być stosowane miejscowo na skórę, doustnie, do płukania jamy ustnej, inhalacji czy nacierań. Poniżej przedstawiamy najczęstsze zastosowania mentolu u dorosłych:

• Leczenie bólu gardła i stanów zapalnych jamy ustnej – tabletki do ssania, pastylki, spraye i roztwory z mentolem są polecane w łagodzeniu bólu gardła, zaczerwienienia, obrzęku oraz wspomagająco w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej i gardła⁶⁷⁸⁹¹⁰.
• Bóle mięśni, stawów i pleców – maści, kremy, żele czy płyny z mentolem są stosowane miejscowo w celu łagodzenia bólu i sztywności mięśni oraz stawów, także w bólach reumatycznych, pourazowych czy po wysiłku^1112131415.
• Łagodzenie objawów przeziębienia i infekcji górnych dróg oddechowych – mentol jest składnikiem preparatów do nacierań klatki piersiowej, maści i płynów stosowanych w kaszlu, katarze, podrażnieniach błony śluzowej nosa i gardła oraz do inhalacji^1617181920.
• Zmniejszanie świądu, łagodzenie podrażnień skóry – mentol znajduje zastosowanie w pudrach, płynach, zawiesinach i maściach stosowanych miejscowo w dermatozach, półpaścu, ospie wietrznej, po ukąszeniach owadów, a także w świądzie skóry²¹²²²³.
• Zmniejszanie dolegliwości po ukąszeniach owadów – preparaty z mentolem mogą być stosowane miejscowo w celu łagodzenia świądu i podrażnienia po ukąszeniach przez komary, osy, meszki czy pokrzywy²²¹⁹²⁰.
• Łagodzenie dolegliwości trawiennych – w niektórych preparatach złożonych, mentol podawany doustnie stosowany jest tradycyjnie pomocniczo w niestrawności, wzdęciach i zaburzeniach trawienia²⁴¹⁹²⁰.
• Nadmierne pocenie się stóp – specjalne płyny z mentolem przeznaczone są do stosowania na skórę stóp w celu ograniczenia nadmiernej potliwości i neutralizacji nieprzyjemnego zapachu²⁵.
• Łagodzenie napięcia nerwowego i uczucia niepokoju – w niektórych preparatach złożonych, mentol stosowany jest jako składnik wspomagający w stanach napięcia nerwowego²⁶.

Mentol u dzieci

Stosowanie mentolu u dzieci zależy od postaci leku oraz wskazań:

• Ból gardła i stany zapalne jamy ustnej – niektóre pastylki do ssania i spraye z mentolem mogą być stosowane u dzieci powyżej 6 lat, jednak wyłącznie wtedy, gdy potrafią one bezpiecznie ssać tabletkę⁶⁷.
• Bóle mięśni i stawów – preparaty miejscowe z mentolem, takie jak żele czy maści, są przeznaczone dla dzieci powyżej 12 lat¹⁵²⁷. Niektóre produkty są przeciwwskazane u młodszych dzieci.
• Objawy przeziębienia – maści do nacierań z mentolem nie są zalecane u dzieci poniżej 5 lat²⁸. Inhalacje i płukanki z mentolem nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 lat z powodu braku danych lub zawartości alkoholu²⁹³⁰.
• Świąd i podrażnienia skóry – niektóre preparaty z mentolem nie są zalecane u dzieci do 2 lat ze względu na ryzyko działań niepożądanych, np. methemoglobinemii³¹. Zawsze należy stosować się do zaleceń dotyczących wieku podanych w ulotce produktu.

Mentol w połączeniu z innymi substancjami czynnymi

Mentol często występuje w preparatach złożonych, gdzie jego działanie uzupełnia się z innymi składnikami:

• Z salicylanem metylu – maści i kremy do stosowania miejscowego na bóle mięśni i stawów, bóle kręgosłupa oraz bóle pourazowe¹³¹⁴.
• Z ibuprofenem – żele do stosowania miejscowego na bóle reumatyczne, mięśniowe i pourazowe¹¹¹².
• Z benzokainą i cynku tlenkiem – zawiesiny na skórę w celu łagodzenia świądu, wysypki czy objawów ospy wietrznej²²²³.
• Z alkoholem 2,4-dichlorobenzylowym i amylometakrezolem – tabletki do ssania, pastylki i spraye do leczenia stanów zapalnych gardła i jamy ustnej⁶⁷⁸.
• Z olejkami eterycznymi, kamforą, tymolem – maści i płyny do nacierań, inhalacji oraz do łagodzenia objawów przeziębienia, bólu mięśni czy infekcji skóry^17183233.

Stosowanie mentolu w innych grupach pacjentów

W niektórych przypadkach konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności podczas stosowania preparatów z mentolem:

• Osoby starsze – brak przeciwwskazań do stosowania mentolu w większości wskazań, jednak osoby starsze powinny stosować preparaty zgodnie z zaleceniami i unikać stosowania na duże powierzchnie skóry³⁴.
• Pacjenci z niewydolnością nerek – w przypadku preparatów stosowanych miejscowo na skórę, osoby z zaburzeniami czynności nerek powinny zachować ostrożność³⁵.
• Kobiety w ciąży – niektóre produkty z mentolem zawierają etanol lub inne składniki, które mogą być przeciwwskazane w ciąży. Zawsze należy sprawdzić informacje zawarte w ulotce danego preparatu²⁹.

Mentol – wskazania w różnych postaciach i grupach wiekowych – podsumowanie w tabeli

Mentol – wszechstronny składnik w leczeniu różnych dolegliwości

Mentol to substancja o szerokim zakresie zastosowań – od leczenia bólu gardła, poprzez łagodzenie objawów przeziębienia, aż po stosowanie w bólach mięśni i stawów czy łagodzeniu świądu skóry. Jego obecność w wielu preparatach zarówno pojedynczych, jak i złożonych, pozwala dopasować formę leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta. Warto pamiętać, że wybór odpowiedniego produktu zależy od wieku, wskazania, drogi podania i ewentualnych przeciwwskazań. Przed użyciem zawsze należy zapoznać się z informacjami zawartymi w ulotce produktu, szczególnie jeśli dotyczy to dzieci lub osób z chorobami przewlekłymi⁶³¹³⁵.