Memantyna – podstawowe informacje i wprowadzenie do przeciwwskazań
Memantyna jest substancją czynną należącą do grupy leków stosowanych w leczeniu otępienia, szczególnie choroby Alzheimera o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu123. Jej mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów NMDA w mózgu, co pomaga ograniczyć szkodliwe skutki nadmiaru glutaminianu – substancji odpowiedzialnej za przekazywanie sygnałów nerwowych, której nieprawidłowe działanie może prowadzić do uszkodzenia komórek nerwowych45.
Chociaż memantyna przynosi korzyści wielu pacjentom, istnieją sytuacje, w których jej stosowanie jest zabronione (przeciwwskazania bezwzględne) lub wymaga szczególnej ostrożności (przeciwwskazania względne). Dodatkowo, u niektórych osób lekarz może podjąć decyzję o zastosowaniu leku jedynie po dokładnej analizie korzyści i ryzyka. Warto także pamiętać, że przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku (np. tabletki, roztwór doustny) oraz obecności dodatkowych składników pomocniczych67.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować memantyny?
- Nadwrażliwość na memantynę – Jeśli pacjent jest uczulony na memantynę lub którykolwiek składnik pomocniczy leku, jego stosowanie jest całkowicie zabronione. Może to prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, takich jak wysypka, obrzęk, trudności w oddychaniu, a nawet wstrząs anafilaktyczny8910.
- Nadwrażliwość na soję lub orzeszki ziemne – W przypadku niektórych postaci memantyny, które zawierają lecytynę sojową, nie wolno stosować leku u osób uczulonych na soję lub orzeszki ziemne, ponieważ może to wywołać reakcje alergiczne111213.
- Dziedziczne zaburzenia metabolizmu cukrów – Niektóre formy leku zawierają laktozę lub sorbitol. Osoby z rzadkimi zaburzeniami, takimi jak nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub nietolerancja fruktozy, nie powinny stosować tych postaci memantyny. Podanie leku w tych przypadkach może prowadzić do poważnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych i innych powikłań zdrowotnych147156.
Przeciwwskazania względne – kiedy stosować memantynę tylko po dokładnej ocenie lekarza?
- Padaczka lub skłonność do drgawek – U osób z padaczką, drgawkami w wywiadzie lub czynnikami, które mogą prowadzić do napadów, memantyna może zwiększać ryzyko wystąpienia drgawek lub pogorszenia stanu neurologicznego. W takich przypadkach decyzję o leczeniu podejmuje lekarz po indywidualnej analizie1617.
- Jednoczesne stosowanie innych leków działających na receptory NMDA – Memantyny nie należy stosować równocześnie z lekami takimi jak amantadyna, ketamina czy dekstrometorfan, ponieważ łączne działanie tych substancji może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych, szczególnie ze strony układu nerwowego (np. zaburzenia świadomości, pobudzenie, omamy)1819.
- Choroby serca i nadciśnienie – U pacjentów po świeżym zawale serca, z ciężką niewydolnością serca (NYHA III-IV) lub niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, stosowanie memantyny wymaga szczególnej ostrożności i ścisłego monitorowania, ponieważ nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa leku w tych grupach2021.
W jakich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność?
Są grupy pacjentów oraz okoliczności, w których stosowanie memantyny wymaga zwiększonej czujności i ścisłej kontroli przez lekarza, choć nie jest bezwzględnie przeciwwskazane:
- Zaburzenia pracy nerek i zmiany pH moczu – Zmiany w diecie (np. przejście z diety mięsnej na wegetariańską), stosowanie preparatów alkalizujących (podwyższających pH żołądka), kwasica kanalikowo-nerkowa oraz ciężkie zakażenia dróg moczowych mogą wpływać na wydalanie memantyny z organizmu. W takich przypadkach konieczna jest kontrola parametrów laboratoryjnych i niekiedy dostosowanie dawki leku2219.
- Osoby starsze z wieloma chorobami – Pacjenci w podeszłym wieku, często obciążeni wieloma schorzeniami przewlekłymi, mogą być bardziej wrażliwi na działania niepożądane memantyny. U takich osób należy zachować szczególną ostrożność, regularnie kontrolować stan zdrowia i rozważyć dostosowanie dawki, jeśli zajdzie taka potrzeba1617.
- Pacjenci z nietolerancją niektórych cukrów lub alergią na soję – Jeżeli memantyna zawiera laktozę, sorbitol lub lecytynę sojową, osoby z nietolerancją tych składników powinny zachować szczególną ostrożność, nawet jeśli nie występuje u nich ciężka reakcja alergiczna146.
- Unikaj łączenia memantyny z lekami takimi jak amantadyna, ketamina czy dekstrometorfan.
- Jeśli masz padaczkę lub skłonność do drgawek, informuj o tym lekarza.
- W przypadku zmian w diecie lub problemów z nerkami, konieczna może być modyfikacja dawki leku.
- Przyjmując memantynę w postaci roztworu doustnego lub tabletek, zawsze sprawdzaj skład pomocniczy (np. laktoza, sorbitol, soja).
Tabela podsumowująca przeciwwskazania memantyny
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na memantynę lub składniki pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Nadwrażliwość na soję lub orzeszki ziemne (leki z lecytyną sojową) | Przeciwwskazane |
| Dziedziczne zaburzenia metabolizmu cukrów (np. nietolerancja galaktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, nietolerancja fruktozy) | Przeciwwskazane |
| Padaczka, drgawki w wywiadzie, czynniki predysponujące do padaczki | Należy zachować ostrożność |
| Jednoczesne stosowanie innych antagonistów receptorów NMDA (amantadyna, ketamina, dekstrometorfan) | Należy zachować ostrożność |
| Świeży zawał serca, ciężka niewydolność serca, niekontrolowane nadciśnienie | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia pracy nerek, zmiany pH moczu, ciężkie zakażenia dróg moczowych | Należy zachować ostrożność |
Memantyna – przeciwwskazania i bezpieczeństwo stosowania
Memantyna jest skutecznym lekiem dla osób z umiarkowaną i ciężką postacią choroby Alzheimera, jednak nie każdy pacjent może z niej korzystać bez ograniczeń. Najważniejsze przeciwwskazania to nadwrażliwość na substancję czynną lub niektóre składniki pomocnicze, a także rzadkie choroby metaboliczne. W niektórych przypadkach, takich jak padaczka, ciężkie choroby serca czy równoczesne stosowanie innych leków działających na receptory NMDA, decyzję o leczeniu powinien podjąć lekarz po dokładnej analizie ryzyka. Pamiętaj, aby zawsze informować specjalistę o wszystkich swoich chorobach i nietolerancjach, a także sprawdzać skład leku przed jego zastosowaniem8146.


















