Laktuloza – przeciwwskazania

Czym jest laktuloza i kiedy może być przeciwwskazana?

Laktuloza to substancja należąca do grupy leków przeczyszczających o działaniu osmotycznym. Jej główne zastosowania to łagodzenie przewlekłych zaparć oraz wspomaganie leczenia encefalopatii wątrobowej, czyli zaburzeń pracy mózgu spowodowanych chorobami wątroby¹²³. Laktuloza działa poprzez zwiększanie ilości wody w jelicie grubym, co ułatwia wypróżnienie i pomaga obniżyć poziom amoniaku we krwi⁴⁵.

Mimo szerokiego zastosowania, istnieją sytuacje, w których stosowanie laktulozy jest przeciwwskazane bezwzględnie lub względnie, a także takie, które wymagają szczególnej ostrożności. Przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku, obecności innych składników oraz indywidualnych cech pacjenta⁶.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować laktulozy?

• Nadwrażliwość na laktulozę lub którykolwiek składnik produktu – podanie laktulozy osobie uczulonej może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, w tym do obrzęku, trudności w oddychaniu, a nawet wstrząsu anafilaktycznego⁷⁸⁹.
• Niedrożność przewodu pokarmowego – stosowanie laktulozy przy niedrożności jelit grozi pogorszeniem stanu zdrowia, może nasilić ból, wywołać wymioty i prowadzić do groźnych powikłań, takich jak perforacja jelita⁷¹⁰¹¹.
• Perforacja przewodu pokarmowego lub ryzyko jej wystąpienia – podanie laktulozy w takim przypadku może prowadzić do przedostania się treści jelitowej do jamy brzusznej i zagrażać życiu¹¹⁹.
• Galaktozemia (zwiększenie stężenia galaktozy we krwi) – osoby z tą rzadką chorobą metaboliczną nie powinny stosować laktulozy, ponieważ lek zawiera galaktozę lub jej pochodne, co może prowadzić do poważnych powikłań metabolicznych⁷⁸¹².
• Nietolerancja laktozy, galaktozy lub fruktozy – niektóre postacie laktulozy zawierają dodatkowe cukry (laktozę, galaktozę, fruktozę), które mogą być niebezpieczne dla osób z dziedziczną nietolerancją tych cukrów¹³.
• Ostre choroby zapalne jelit (np. wrzodziejące zapalenie okrężnicy, choroba Leśniowskiego-Crohna) – w przypadku zaostrzenia tych chorób stosowanie laktulozy może nasilić objawy i pogorszyć stan pacjenta¹⁰¹¹.
• Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej – niektóre preparaty wskazują, że nie należy stosować laktulozy przy poważnych zaburzeniach elektrolitowych, zwłaszcza gdy towarzyszy im odwodnienie¹⁴.

Przeciwwskazania względne – kiedy laktuloza wymaga szczególnej oceny lekarza?

Są sytuacje, w których laktuloza nie jest całkowicie przeciwwskazana, ale jej stosowanie powinno być rozważone przez lekarza po analizie korzyści i ryzyka. W takich przypadkach decyzja o podaniu leku zależy od indywidualnej oceny stanu zdrowia pacjenta.

• Cukrzyca – laktuloza oraz obecne w niej cukry mogą wpływać na poziom glukozy we krwi. Przy stosowaniu większych dawek, zwłaszcza w encefalopatii wątrobowej, konieczna jest kontrola cukru i konsultacja z lekarzem⁶¹⁵.
• Zespół żołądkowo-sercowy (zespół Roemhelda) – osoby z tym schorzeniem mogą być bardziej narażone na działania niepożądane laktulozy, takie jak wzdęcia czy dyskomfort, dlatego konieczna jest konsultacja lekarska¹⁶¹⁷¹⁸.
• Bóle brzucha o nieznanej przyczynie – przed rozpoczęciem leczenia należy ustalić przyczynę dolegliwości, aby wykluczyć poważne schorzenia, które mogą być przeciwwskazaniem do stosowania laktulozy⁶¹⁹.
• Uporczywe zaparcia – jeśli zaparcia utrzymują się mimo stosowania laktulozy, należy skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć inne choroby przewodu pokarmowego²⁰.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu laktulozy?

Niektóre sytuacje wymagają, by stosowanie laktulozy odbywało się pod szczególną kontrolą. Do takich przypadków należą:

• Pacjenci w podeszłym wieku – przy długotrwałym stosowaniu konieczna jest okresowa kontrola poziomu elektrolitów (np. potasu i sodu) ze względu na ryzyko ich zaburzeń¹⁵²¹¹⁹.
• Stosowanie dużych dawek (szczególnie w encefalopatii wątrobowej) – długotrwałe podawanie dużych ilości laktulozy może prowadzić do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej. Zaleca się regularną kontrolę poziomu sodu i potasu we krwi²²¹⁸.
• Nietolerancja laktozy – laktuloza zawiera laktozę, dlatego osoby z jej nietolerancją powinny zachować ostrożność i skonsultować stosowanie z lekarzem²³.
• Stosowanie u dzieci – leki przeczyszczające należy stosować u dzieci wyłącznie w wyjątkowych przypadkach i zawsze pod nadzorem lekarza²⁴²⁵.
• Obecność innych schorzeń, np. chorób wątroby, nerek, serca – stosowanie laktulozy w tych przypadkach powinno być zawsze nadzorowane przez lekarza, zwłaszcza przy jednoczesnym przyjmowaniu innych leków mogących wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową²⁶.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Laktuloza – bezpieczeństwo stosowania zależy od indywidualnych przeciwwskazań

Laktuloza jest skutecznym i popularnym środkiem stosowanym przy zaparciach oraz encefalopatii wątrobowej. Jednak jej stosowanie wymaga uwzględnienia szeregu przeciwwskazań, które mogą się różnić w zależności od indywidualnych cech pacjenta, schorzeń towarzyszących oraz rodzaju preparatu. Najważniejsze to unikanie laktulozy przy niedrożności jelit, galaktozemii, perforacji przewodu pokarmowego oraz przy dziedzicznych zaburzeniach metabolizmu cukrów. Osoby starsze, pacjenci z cukrzycą, dzieci oraz osoby z chorobami przewlekłymi powinny być pod szczególną kontrolą podczas terapii laktulozą. Zachowanie ostrożności i ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich pozwalają na bezpieczne korzystanie z dobrodziejstw tej substancji.