Lactobacillus helveticus

Czym jest Lactobacillus helveticus i skąd go znamy?

Lactobacillus helveticus to termofilna bakteria kwasu mlekowego, naturalnie obecna w ludzkim jelicie grubym oraz w fermentowanych produktach mlecznych – jogurtach, kefirze, a przede wszystkim twardych serach, takich jak Emmental, Gruyère czy Parmezan². Jej wysoka aktywność proteolityczna sprawia, że rozkłada białka mleka, zwłaszcza kazeinę, na krótkie peptydy o właściwościach biologicznych². Spośród dziesiątek szczepów tej bakterii najlepiej przebadany klinicznie jest Lactobacillus helveticus R0052 – stosowany w suplementach często w połączeniu z innymi szczepami probiotycznymi¹¹.

Probiotyk ten wyróżnia się wyjątkową odpornością na warunki panujące w układzie pokarmowym. Szczep LH10 zachowuje żywotność w 99,73% po 3 godzinach w żółci i w 79,45% po 11 godzinach w symulowanym soku żołądkowym – dzięki enzymowi hydrolazy soli żółciowych oraz układowi pompy protonowej ATPazy¹². Na powierzchni komórki znajdują się białka warstwy S (SlpA i SlpX), które ułatwiają przyleganie do nabłonka jelitowego i współagregację z patogenami¹³.

Jak Lactobacillus helveticus wpływa na mikrobiotę i jelita?

Podstawowym mechanizmem działania tego probiotyku jest produkcja kwasu mlekowego, który obniża pH w jelitach, ograniczając namnażanie się szkodliwych drobnoustrojów i sprzyjając bakteriom korzystnym¹. Oprócz tego bakteria wytwarza bakteriocyny (peptydy o działaniu antybakteryjnym) oraz moduluje produkcję cytokin – zwiększa stężenie przeciwzapalnej IL-10 i zmniejsza prozapalnego TNF-α¹⁴¹⁵.

W badaniu klinicznym z randomizacją i podwójnie ślepą próbą (160 zdrowych dorosłych) L. helveticus R0052 podawany razem z L. rhamnosus R0011 w dawce 8 × 10⁹ CFU/dobę przez 10 tygodni skrócił czas trwania biegunek poantybiotykowych o około jedną dobę (2,70 ± 0,36 dnia w grupie probiotycznej wobec 3,71 ± 0,36 dnia w grupie placebo; p = 0,037)³. Warto wiedzieć, że główne punkty końcowe – konsystencja i częstość stolców – nie różniły się istotnie między grupami; skrócenie czasu biegunek wykazano w analizie post-hoc¹⁶.

Probiotyk może też hamować przyleganie enterokrwotocznej E. coli (EHEC) do komórek błony śluzowej jelit, przerywając mechanizm infekcji¹⁷. W małym badaniu (3 zdrowych ochotników) suplementacja L. helveticus zwiększyła stężenie maślanu w jelicie – krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego korzystnego dla homeostazy jelitowej¹⁸. Badania na modelach zwierzęcych sugerują też ochronę przed zakażeniem Salmonella, jednak danych klinicznych potwierdzających ten efekt u ludzi brakuje¹⁹.

Czy Lactobacillus helveticus pomaga na ciśnienie krwi?

To obszar z najsilniejszymi dowodami klinicznymi dla tej bakterii. L. helveticus wytwarza peptydy hamujące enzym konwertujący angiotensynę (ACE) – mechanizm zbliżony do działania niektórych leków hipotensyjnych⁵²². W badaniu z udziałem 154 osób z nadciśnieniem fermentowane mleko z L. helveticus obniżyło ciśnienie krwi; u osób z nadciśnieniem wyniosło to średnio 11,2 mmHg skurczowego i 6,5 mmHg rozkurczowego⁴. U osób z ciśnieniem wysokim, ale jeszcze w normie, skurczowe zmniejszyło się o 3,2 mmHg⁴. Długotrwałe stosowanie fermentowanego mleka z tym probiotykiem zmniejszyło też sztywność tętnic u 89 pacjentów z nadciśnieniem⁵.

Należy podkreślić, że większość tych badań dotyczyła fermentowanego mleka, a nie izolowanych suplementów z czystą kulturą bakterii. Jeśli przyjmujesz leki na nadciśnienie, nie odstawiaj ich na rzecz suplementu – omów ewentualne łączenie obu z lekarzem.

Lactobacillus helveticus a nastrój, stres i sen

Bakteria ta jest zaliczana do tzw. psychobiotyków – probiotyków wpływających na oś jelitowo-mózgową. Mechanizmy obejmują produkcję GABA (kwasu gamma-aminomasłowego), modulację cytokin przeciwzapalnych oraz możliwy wpływ na poziom BDNF (czynnika neurotroficznego) i dopaminy²²²³. W badaniu klinicznym (55 zdrowych ochotników) połączenie L. helveticus R0052 i Bifidobacterium longum R0175 zmniejszyło poziom psychologicznego stresu i objawy depresji⁶. Poprawa jakości snu była natomiast obserwowana w małym badaniu (29 starszych osób) z fermentowanym mlekiem zawierającym L. helveticus⁷.

Badania na modelach zwierzęcych (szczury, chomiki) z użyciem szczepu R0052 wykazały wzrost przeciwzapalnych cytokin IL-4, IL-5 i IL-10 w porównaniu z placebo²⁴. W modelu szczurzym po zawale serca kombinacja L. helveticus i B. longum zmniejszała aktywność kaspazy-3 i obniżała stosunek Bax/Bcl-2 w układzie limbicznym, co sugeruje efekt neuroprotekcyjny²⁵. Są to jednak dane przedkliniczne – nie można ich bezpośrednio przekładać na efekty u ludzi.

Wpływ na kości, wapń i inne obszary zdrowotne

L. helveticus zwiększa biodostępność minerałów – wapnia, magnezu i boru – poprzez produkcję fitazy rozkładającej kwas fitynowy, który utrudnia ich wchłanianie²⁶. W badaniu z udziałem 59 starszych ochotników suplementacja podniosła stężenie wapnia we krwi; podobny efekt stwierdzono u 20 kobiet po menopauzie²⁷. Wyniki te sugerują, że probiotyk może być szczególnie przydatny w populacjach narażonych na osteoporozę, choć potrzeba większych badań potwierdzających wpływ na rzeczywistą gęstość mineralną kości.

W małym pilotażowym badaniu randomizowanym (20 pacjentów z atopowym zapaleniem skóry) mieszanka zawierająca L. helveticus, B. longum, L. rhamnosus i Saccharomyces boulardii stosowana przez 28 dni przy jednoczesnym stosowaniu kremu z mometazonem istotnie obniżyła wynik SCORAD (16,5 ± 4,1 vs 21,7 ± 5,8; p = 0,03) i poprawiła jakość życia (DLQI 6,6 ± 2,2 vs 10,3 ± 3,7; p = 0,02) w porównaniu z samym kremem²⁸. Ze względu na małą liczebność próby i wieloszczepowość preparatu trudno przypisać efekt wyłącznie L. helveticus.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

L. helveticus jest ogólnie bezpieczny dla zdrowych dorosłych. Jednak pewne grupy powinny koniecznie porozmawiać z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji:

• Osoby z poważnie obniżoną odpornością (po chemioterapii, przeszczepach narządów, z HIV/AIDS, wrodzonymi niedoborami odporności) – w bardzo rzadkich przypadkach bakterie probiotyczne mogą przedostać się do krwiobiegu i wywołać infekcję ogólnoustrojową¹⁰.
• Osoby z uszkodzoną barierą jelitową lub niewydolnością narządową – ryzyko translokacji bakterii jest wyższe⁹.
• Wcześniaki i noworodki – mogą być bardziej podatne na działania niepożądane probiotyków³¹.
• Osoby przyjmujące leki immunosupresyjne lub cytostatyki – interakcje probiotyku z tymi preparatami nie są w pełni zbadane²¹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią – brak wystarczających danych klinicznych; suplementację należy skonsultować z lekarzem prowadzącym.
• Osoby leczone z powodu nadciśnienia – ze względu na potencjalny efekt hipotensyjny L. helveticus, który mógłby nasilić działanie leków obniżających ciśnienie⁵.

Jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się gorączka, dreszcze, silny ból brzucha, nasilona biegunka lub inne niepokojące objawy – przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem lub udaj się na izbę przyjęć.

Dawkowanie i formy dostępne w aptece

Suplementy z L. helveticus dostępne są w kapsułkach, tabletkach i proszkach. W badaniu klinicznym nad biegunką poantybiotykową skuteczna była dawka 8 × 10⁹ CFU/dobę (w preparacie wieloszczepowym)²⁰. Niższa dawka 4 × 10⁹ CFU w analogicznym badaniu nie wykazała korzyści, co sugeruje znaczenie odpowiedniej ilości żywych bakterii³². Szczep R0052 stosowany był w dawce 10⁹ CFU/dobę (odpowiadającej typowemu spożyciu przez człowieka) w badaniach nad osią jelitowo-mózgową¹¹.

Skuteczność suplementu zależy od szczepu, dawki i formy – nie każdy preparat zawiera R0052 ani żadną inną klinicznie przebadaną odmianę. Czytaj skład i pytaj farmaceutę o konkretny szczep w preparacie, który rozważasz. Probiotyk najlepiej przyjmować zgodnie z zaleceniem producenta – najczęściej na czczo lub 1–2 godziny od posiłku³³.

Podsumowując: L. helveticus to probiotyk z realnym potencjałem, szczególnie w zakresie wspierania mikrobioty jelitowej podczas antybiotykoterapii i obniżania ciśnienia krwi. Jeśli chcesz go stosować, wybieraj preparaty z dokładnie oznaczonym szczepem, stosuj przez co najmniej kilka tygodni i nie odstawiaj leków przepisanych przez lekarza. W razie wątpliwości – zawsze zapytaj farmaceutę lub lekarza.