Przedawkowanie kwasu klawulanowego – kiedy jest zagrożeniem?

Kwas klawulanowy jest substancją czynną, która najczęściej występuje w lekach razem z amoksycyliną. Takie połączenie stosuje się w różnych postaciach leków: tabletkach powlekanych, zawiesinach doustnych, a także w proszkach do sporządzania roztworów do wstrzykiwań lub infuzji123. Dawka standardowa kwasu klawulanowego zależy od postaci leku i zaleceń lekarza, jednak w każdej sytuacji przekroczenie zalecanej ilości może prowadzić do niepożądanych skutków zdrowotnych45.

O przedawkowaniu mówimy wtedy, gdy do organizmu dostanie się większa ilość kwasu klawulanowego (najczęściej wraz z amoksycyliną), niż wynosi zalecana dawka. Dotyczy to zarówno przypadkowego, jak i celowego przyjęcia zbyt dużej ilości leku. Należy pamiętać, że skutki przedawkowania mogą być różne w zależności od drogi podania (doustnie lub dożylnie) oraz stanu zdrowia pacjenta (np. czynność nerek)67.

Typowe objawy przedawkowania kwasu klawulanowego

Objawy przedawkowania najczęściej wynikają z działania zarówno kwasu klawulanowego, jak i amoksycyliny, które zawsze występują razem w lekach. Objawy dotyczą głównie przewodu pokarmowego, nerek i układu nerwowego58.

Najczęstsze objawy przedawkowania – podział według układów narządowych:

Ważne: Objawy przedawkowania mogą być różne w zależności od drogi podania. Po dożylnym podaniu dużych dawek ryzyko powikłań nerkowych, takich jak wytrącanie się kryształków w cewniku, jest większe niż po podaniu doustnym. U osób z zaburzeniami pracy nerek nawet standardowe dawki mogą prowadzić do poważniejszych objawów, w tym drgawek. Dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarskich i kontrolowanie stanu zdrowia podczas leczenia1147.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Jeśli dojdzie do przedawkowania kwasu klawulanowego (w połączeniu z amoksycyliną), zalecane postępowanie polega przede wszystkim na leczeniu objawowym, czyli łagodzeniu występujących dolegliwości. Szczególną uwagę zwraca się na utrzymanie odpowiedniej równowagi wodno-elektrolitowej, aby zapobiec odwodnieniu i zaburzeniom gospodarki elektrolitowej65.

W przypadku wystąpienia krystalurii (obecność kryształków w moczu) oraz zaburzeń pracy nerek, konieczna może być kontrola i leczenie w warunkach szpitalnych. U pacjentów z cewnikiem moczowym należy regularnie sprawdzać jego drożność, ponieważ może dojść do jego zatkania1112.

W sytuacjach ciężkiego zatrucia lub u osób z zaburzeniami pracy nerek można usunąć amoksycylinę i kwas klawulanowy z organizmu za pomocą hemodializy. Nie ma specyficznej odtrutki (antidotum) na przedawkowanie kwasu klawulanowego, dlatego postępowanie opiera się głównie na wsparciu organizmu i leczeniu objawowym117.

Tabela: Objawy i postępowanie przy przedawkowaniu kwasu klawulanowego

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (nudności, biegunka, łagodne zaburzenia elektrolitowe) Objawowe leczenie dolegliwości, nawadnianie, kontrola elektrolitów Nie zawsze konieczna, zależy od stanu pacjenta
Umiarkowane (krystaluria, ból nerek, odwodnienie, zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej) Leczenie objawowe, monitorowanie funkcji nerek, ewentualnie płukanie pęcherza w przypadku cewnika Często zalecana, szczególnie u osób z chorobami nerek
Ciężkie (niewydolność nerek, drgawki, ciężkie zaburzenia elektrolitowe) Hospitalizacja, hemodializa, intensywne leczenie objawowe Wskazana hospitalizacja, możliwa hemodializa, brak antidotum
Wskazówki dla pacjentów:

  • W przypadku przedawkowania kwasu klawulanowego (z amoksycyliną) najczęstsze objawy dotyczą przewodu pokarmowego i nerek.
  • Drgawki są możliwe zwłaszcza u osób z niewydolnością nerek lub po przyjęciu bardzo dużych dawek.
  • Jeśli pojawią się objawy niepokojące, takie jak silny ból brzucha, drgawki, trudności z oddawaniem moczu lub objawy odwodnienia, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
  • Nie ma swoistej odtrutki – leczenie polega na wsparciu organizmu i usuwaniu leku z organizmu, czasem przez hemodializę.

Przedawkowanie kwasu klawulanowego – ryzyko i skutki dla zdrowia

Podsumowując, przedawkowanie kwasu klawulanowego – zawsze występującego w lekach razem z amoksycyliną – może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych. Objawy dotyczą głównie przewodu pokarmowego, nerek oraz układu nerwowego, a ryzyko ich wystąpienia zwiększa się u osób z zaburzeniami pracy nerek oraz po podaniu dużych dawek dożylnie. W przypadku przedawkowania leczenie polega na łagodzeniu objawów, kontroli stanu pacjenta i – w razie potrzeby – zastosowaniu hemodializy. Brak jest specyficznej odtrutki, dlatego bardzo ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarskich i nieprzekraczanie przepisanych dawek11475.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są objawy przedawkowania kwasu klawulanowego?

Najczęściej pojawiają się nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej, krystaluria oraz – przy dużych dawkach lub niewydolności nerek – drgawki.12

Czy przedawkowanie kwasu klawulanowego wymaga hospitalizacji?

W łagodnych przypadkach nie zawsze, ale w razie poważnych objawów, zaburzeń nerek lub drgawek konieczna może być hospitalizacja i leczenie specjalistyczne.13

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie kwasu klawulanowego?

Nie ma specyficznej odtrutki. W ciężkich przypadkach stosuje się hemodializę, aby usunąć lek z organizmu.34

Jak postępować po przedawkowaniu kwasu klawulanowego?

Leczenie polega na łagodzeniu objawów, nawadnianiu i kontroli stanu zdrowia. W ciężkich przypadkach wykonuje się hemodializę.21