Kwas acetylosalicylowy – dawkowanie leku

Jak dawkować kwas acetylosalicylowy? Ogólne zasady

Kwas acetylosalicylowy jest dostępny w różnych postaciach: tabletki zwykłe, tabletki musujące, tabletki dojelitowe, tabletki drażowane, a także w preparatach złożonych, gdzie łączony jest z kofeiną, kwasem askorbowym lub innymi substancjami. Sposób dawkowania zależy od wybranego wskazania, wieku pacjenta, postaci leku oraz obecności chorób towarzyszących¹²³⁴.

Standardowe dawkowanie u dorosłych

• Przeciwbólowo i przeciwgorączkowo: najczęściej stosuje się jednorazowo 300-1000 mg (zależnie od preparatu), w razie potrzeby dawkę można powtarzać co 4-8 godzin. Maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 3-4 g (3000-4000 mg) kwasu acetylosalicylowego¹⁴⁵².
• Przeciwzapalnie: w chorobach reumatycznych, pod kontrolą lekarza, dawki mogą być wyższe i ustalane indywidualnie⁴.
• Zapobieganie zakrzepom i leczenie chorób układu sercowo-naczyniowego: stosuje się niższe dawki, zwykle od 75 mg do 300 mg raz na dobę, w zależności od wskazania i preparatu (np. tabletki dojelitowe)³⁶⁷.
• W preparatach złożonych: dawkowanie zależy od zawartości kwasu acetylosalicylowego w jednej tabletce i obecności innych składników (np. kofeina, kwas askorbowy). Przykładowo, tabletki z 300 mg kwasu acetylosalicylowego i 50 mg kofeiny stosuje się w dawce 1-2 tabletki, maksymalnie do 6 tabletek na dobę⁸.

Tabletki należy zwykle przyjmować doustnie, popijając dużą ilością wody, najlepiej po posiłku, aby zmniejszyć ryzyko podrażnienia żołądka¹²⁴.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

• Dzieci do 12 lat: kwas acetylosalicylowy jest przeciwwskazany, zwłaszcza w przebiegu infekcji wirusowych, z uwagi na ryzyko zespołu Reye’a¹³.
• Młodzież 12-16 lat: stosowanie możliwe wyłącznie na wyraźne zlecenie lekarza i w ściśle określonych dawkach, zwykle nie przekraczających 1500 mg na dobę¹⁰. W preparatach do stosowania przeciwbólowego lub przeciwgorączkowego, maksymalna dawka to 3 tabletki (np. 500 mg każda) na dobę¹.
• Młodzież powyżej 16 lat: stosowanie jak u dorosłych, jednak w przypadku preparatów złożonych lub dużych dawek wymagana jest ostrożność i zalecenie lekarskie⁴.

Pacjenci w podeszłym wieku

• Zaleca się stosowanie najmniejszych skutecznych dawek oraz wydłużenie odstępów między kolejnymi dawkami, ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych, szczególnie ze strony przewodu pokarmowego i nerek¹¹³¹².
• W przypadku leczenia przewlekłego konieczna jest regularna kontrola stanu zdrowia i ewentualna modyfikacja dawkowania¹².

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

• Stosowanie kwasu acetylosalicylowego jest przeciwwskazane w przypadku ciężkiej niewydolności nerek¹³¹⁴.
• W umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek konieczna jest ostrożność i indywidualne dostosowanie dawki przez lekarza¹⁵¹⁶.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

• Stosowanie przeciwwskazane w ciężkiej niewydolności wątroby¹³.
• W przypadku łagodnych lub umiarkowanych zaburzeń wątroby – zalecana jest ostrożność i regularna kontrola funkcji wątroby¹⁵.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

• Nie należy stosować kwasu acetylosalicylowego w ostatnim trymestrze ciąży – jest to przeciwwskazane¹³.
• W pierwszym i drugim trymestrze oraz w okresie karmienia piersią stosowanie możliwe jedynie w wyjątkowych przypadkach, pod kontrolą lekarza, z zachowaniem najmniejszych skutecznych dawek i najkrótszego możliwego czasu terapii¹⁶.

Dawkowanie w zależności od wskazania

Przeciwbólowo i przeciwgorączkowo

• Dorośli: 300–1000 mg jednorazowo, w razie potrzeby powtarzać co 4–8 godzin, maksymalnie 3–4 g na dobę¹⁴⁵.
• Młodzież powyżej 12 lat: tylko na zlecenie lekarza; zazwyczaj jednorazowo 500 mg, maksymalnie 1500 mg na dobę¹.
• Maksymalny czas stosowania bez konsultacji z lekarzem: 3–5 dni¹.

Wskazania sercowo-naczyniowe (profilaktyka przeciwzakrzepowa, zawał, udar, TIA, angioplastyka, po zabiegach kardiochirurgicznych)

• Standardowa dawka to 75–160 mg raz na dobę (w niektórych sytuacjach do 325 mg na dobę)³¹⁸¹⁹⁷.
• W ostrym zawale serca: dawka nasycająca 200–300 mg (rozgryźć tabletkę), następnie przejście na dawkę podtrzymującą 75–100 mg raz na dobę³.
• W długotrwałym leczeniu: zwykle 75–100 mg na dobę⁷.

Dawkowanie w preparatach złożonych

• Preparaty z kofeiną: np. 300 mg kwasu acetylosalicylowego + 50 mg kofeiny – 1-2 tabletki jednorazowo, maksymalnie do 6 tabletek na dobę⁸.
• Preparaty z kwasem askorbowym: np. 400 mg kwasu acetylosalicylowego + 240 mg kwasu askorbowego – 1-2 tabletki musujące jednorazowo, maksymalnie 8 tabletek na dobę²⁰.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

• Przeciwbólowo i przeciwgorączkowo: nie przekraczać 3–4 g kwasu acetylosalicylowego na dobę¹⁴.
• Preparaty przeciwzakrzepowe: maksymalna dawka dobowa wynosi zwykle 325 mg³.
• Preparaty złożone: należy uwzględnić sumaryczną ilość kwasu acetylosalicylowego oraz innych składników (np. kofeina, kwas askorbowy), nie przekraczać dawki podanej w ulotce danego produktu⁸.

Przedawkowanie kwasu acetylosalicylowego może prowadzić do poważnych objawów, takich jak szumy uszne, nudności, wymioty, zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, a w ciężkich przypadkach do śpiączki i zgonu⁹. W razie podejrzenia przedawkowania należy natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną.

Podsumowanie: Dawkowanie kwasu acetylosalicylowego w różnych grupach pacjentów