Ketoprofen – mechanizm działania

Czym jest mechanizm działania substancji czynnej?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak ketoprofen, to sposób, w jaki wpływa ona na organizm, aby osiągnąć zamierzone efekty, np. zmniejszenie bólu czy stanu zapalnego¹². Zrozumienie tego mechanizmu jest ważne, ponieważ pozwala przewidzieć, w jakich sytuacjach lek będzie skuteczny oraz jakie mogą być jego działania uboczne.

W przypadku leków często pojawiają się dwa terminy: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika opisuje, jak lek działa na organizm – czyli co robi, żeby przynieść ulgę w bólu czy zmniejszyć stan zapalny. Z kolei farmakokinetyka to opis drogi leku przez organizm: jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przetwarzany i wydalany. Oba te aspekty razem pozwalają zrozumieć, jak i kiedy lek zadziała oraz jak długo będzie aktywny w organizmie.

Jak ketoprofen działa na organizm?

Ketoprofen należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) i działa poprzez blokowanie enzymów, które odpowiadają za powstawanie substancji wywołujących ból i stan zapalny¹³⁴. Głównym celem działania ketoprofenu są enzymy nazywane cyklooksygenazami (COX-1 i COX-2). Blokując te enzymy, ketoprofen hamuje powstawanie prostaglandyn – związków, które nasilają ból, gorączkę i stan zapalny.

• Zmniejsza produkcję prostaglandyn – prostaglandyny to substancje, które biorą udział w powstawaniu bólu i obrzęku w miejscu zapalenia¹³.
• Hamuje także syntezę leukotrienów – to inne substancje zaangażowane w procesy zapalne¹³.
• Stabilizuje błony lizosomalne – zapobiega uwalnianiu enzymów, które mogą dodatkowo nasilać stan zapalny¹⁵.
• Hamuje aktywność bradykininy – bradykinina to substancja odpowiedzialna za uczucie bólu¹³.
• Ketoprofen może również hamować zlepianie się płytek krwi, co wpływa na krzepliwość².

Dzięki temu ketoprofen działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. W niektórych przypadkach, np. u kobiet z bolesnym miesiączkowaniem, zmniejsza on produkcję prostaglandyn w macicy, co łagodzi dolegliwości⁶.

Losy ketoprofenu w organizmie – od podania do wydalenia

Farmakokinetyka ketoprofenu, czyli to, co dzieje się z lekiem po jego przyjęciu, zależy od postaci i drogi podania⁸⁹¹⁰⁷. Oto najważniejsze etapy:

Wchłanianie

• Po podaniu doustnym ketoprofen szybko się wchłania – największe stężenie we krwi występuje zazwyczaj po 1–2 godzinach⁹¹¹.
• W przypadku czopków, szczytowe stężenie pojawia się po 45–60 minutach¹⁰.
• Po podaniu dożylnym lub domięśniowym lek osiąga maksymalne stężenie już po kilku minutach⁸.
• Stosowany miejscowo w postaci żelu, ketoprofen wchłania się powoli i osiąga niskie stężenia we krwi, co ogranicza działania ogólnoustrojowe⁷¹².

Dystrybucja

• Ketoprofen bardzo silnie wiąże się z białkami osocza (około 99%), głównie z albuminą⁹¹³.
• Przenika do płynu maziowego w stawach, płynu mózgowo-rdzeniowego i przez barierę łożyskową¹⁰¹¹.
• W przypadku żelu, działanie ogranicza się głównie do miejsca aplikacji⁷.

Metabolizm i wydalanie

• Ketoprofen jest intensywnie przetwarzany w wątrobie i wiązany z kwasem glukuronowym – to główna droga metabolizmu⁹¹³.
• Większość dawki (65–90%) jest wydalana z moczem jako nieaktywne metabolity¹⁴¹⁵.
• Okres półtrwania, czyli czas, po którym stężenie leku we krwi spada o połowę, wynosi zwykle około 2–3 godziny (dla żelu i postaci doustnych), choć może być dłuższy u osób starszych lub z niewydolnością nerek¹⁰⁹.
• U osób starszych i u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby lek może utrzymywać się dłużej w organizmie¹⁶¹⁵.

Wpływ drogi podania na farmakokinetykę

Różne postacie ketoprofenu (tabletki, czopki, żel, roztwór do wstrzykiwań) różnią się czasem rozpoczęcia działania oraz siłą efektu. Podanie dożylne lub domięśniowe powoduje szybki początek działania, co jest ważne w ostrych stanach bólowych. Postać doustna lub doodbytnicza sprawdza się w leczeniu przewlekłym. Żele i aerozole na skórę działają głównie miejscowo i są preferowane w leczeniu bólu ograniczonego do konkretnego miejsca⁸⁷¹².

Badania przedkliniczne – co wykazały testy na zwierzętach?

Przedkliniczne badania ketoprofenu przeprowadzane były na różnych gatunkach zwierząt i wykazały, że przy wysokich dawkach mogą pojawić się działania niepożądane, takie jak owrzodzenia przewodu pokarmowego lub uszkodzenia nerek¹⁷¹⁸. Nie stwierdzono działania rakotwórczego ani mutagennego, a wpływ na płód pojawiał się dopiero przy dawkach toksycznych, znacznie przekraczających te stosowane u ludzi¹⁹¹⁸. U królików i gryzoni nie obserwowano działania teratogennego (uszkadzającego płód), choć przy bardzo wysokich dawkach notowano niewielką embriotoksyczność¹⁸.

Podobnie jak w przypadku innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, przy stosowaniu dużych dawek przez długi czas mogą pojawić się skutki uboczne, zwłaszcza dotyczące układu pokarmowego i nerek¹⁷¹⁸.

Podsumowanie – ketoprofen jako skuteczny lek przeciwbólowy i przeciwzapalny

Ketoprofen jest sprawdzoną substancją czynną, która działa poprzez blokowanie powstawania substancji odpowiedzialnych za ból i stan zapalny w organizmie¹³. Dzięki różnorodnym formom podania można dopasować lek do indywidualnych potrzeb pacjenta. Losy leku w organizmie zależą od sposobu przyjęcia, ale najczęściej ketoprofen szybko przynosi ulgę w bólu i zapaleniu. Przedkliniczne badania potwierdzają bezpieczeństwo stosowania substancji w dawkach terapeutycznych. Niezależnie od formy podania, ketoprofen jest skutecznym narzędziem w walce z bólem i stanem zapalnym.

Tabela: Mechanizm działania i losy ketoprofenu w organizmie