Podstawowe informacje o dawkowaniu insuliny ludzkiej

Insulina ludzka jest dostępna w kilku postaciach: jako insulina szybko działająca (tzw. rozpuszczalna lub regularna), insulina o pośrednim czasie działania (izofanowa, NPH) oraz w postaci gotowych mieszanek insuliny rozpuszczalnej i izofanowej w różnych proporcjach123. Dawkowanie tej substancji zawsze ustala lekarz i jest ono indywidualnie dopasowane do potrzeb pacjenta, stylu życia, aktywności fizycznej i diety456.

Dostępne postacie i drogi podania

  • Insulina szybko działająca (rozpuszczalna, regularna): podawana podskórnie, czasem dożylnie (np. podczas operacji lub śpiączki cukrzycowej)576.
  • Insulina o pośrednim czasie działania (izofanowa, NPH): podawana podskórnie, nie należy jej podawać dożylnie48.
  • Mieszanki insuliny (np. 30/70, 40/60, 50/50): gotowe zawiesiny insuliny rozpuszczalnej i izofanowej, podawane podskórnie91011.
  • Insulina dootrzewnowa: podawana za pomocą specjalnej pompy implantowanej, wyłącznie u dorosłych z cukrzycą typu 1 i pod ścisłą kontrolą specjalisty12.

Typowe dawki i schematy podawania

  • Dawkowanie indywidualne: nie ma uniwersalnej dawki – lekarz ustala ją na podstawie masy ciała, wieku, rodzaju cukrzycy i stylu życia456.
  • Orientacyjne zapotrzebowanie dobowej dawki: najczęściej mieści się w przedziale 0,3–1,0 jednostki insuliny na kilogram masy ciała na dobę456.
  • Podział dawki: część dobowej dawki stanowi insulina bazowa (podstawowa, najczęściej insulina izofanowa lub mieszanka), a reszta to dawki doposiłkowe (prandialne, insulina szybko działająca)6.
  • Częstotliwość podawania: w zależności od postaci i potrzeb – od jednego do kilku wstrzyknięć na dobę. Insulina szybko działająca jest zwykle podawana 15–30 minut przed posiłkiem, insulina pośrednia raz lub dwa razy dziennie, a mieszanki raz lub dwa razy dziennie przed posiłkiem4596.
Ważne: Dawkowanie insuliny ludzkiej jest zawsze ustalane indywidualnie przez lekarza. Zmiana dawki może być konieczna w przypadku zmiany masy ciała, diety, poziomu aktywności fizycznej lub pojawienia się innych chorób, takich jak zaburzenia czynności nerek czy wątroby. Nieprawidłowe dawkowanie może prowadzić do groźnych dla życia stanów, takich jak hipoglikemia (zbyt niski poziom cukru we krwi) lub hiperglikemia (zbyt wysoki poziom cukru we krwi).1345

Dawkowanie insuliny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Dla niektórych preparatów insuliny brak jest danych dotyczących dawkowania u dzieci i młodzieży – w takich przypadkach lekarz podejmuje decyzję indywidualnie14781516.
  • Insuliny podawane dootrzewnowo są przeciwwskazane u dzieci i młodzieży, które nie osiągnęły rozmiarów ciała właściwych dla dorosłych16.
  • W przypadku insulin do podania podskórnego, takich jak insulina izofanowa lub szybko działająca, możliwe jest stosowanie u dzieci, ale zawsze wymaga to indywidualnej oceny lekarza1718.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Stosowanie insuliny ludzkiej jest możliwe, ale konieczne jest bardzo dokładne monitorowanie poziomu cukru we krwi171819.
  • Postępujące pogorszenie czynności nerek u osób starszych może prowadzić do zmniejszenia zapotrzebowania na insulinę1916.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Zaburzenia czynności nerek mogą powodować zmniejszenie zapotrzebowania na insulinę z powodu wolniejszego usuwania leku z organizmu17181916.
  • W takich przypadkach konieczne jest szczególnie uważne monitorowanie poziomu glukozy i indywidualne dostosowanie dawki1716.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Podobnie jak w przypadku nerek, zaburzenia czynności wątroby mogą wymagać zmniejszenia dawki insuliny, ponieważ jej metabolizm jest spowolniony17181916.
  • W ciężkich przypadkach zalecane jest bardzo dokładne monitorowanie glikemii16.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • W materiałach źródłowych nie podano szczegółowych zaleceń dotyczących dawkowania insuliny ludzkiej u kobiet w ciąży i karmiących piersią, dlatego dawkowanie ustala lekarz indywidualnie.
Uwaga:

  • Zmiana rodzaju, marki, stężenia lub metody podawania insuliny wymaga kontroli lekarza, ponieważ może być konieczna korekta dawki132021.
  • Objawy niedocukrzenia (hipoglikemii) mogą być mniej wyraźne po zmianie insuliny lub u osób długo chorujących na cukrzycę2223.
  • Współistniejące choroby, stres, infekcje czy zmiana trybu życia mogą wpływać na zapotrzebowanie na insulinę45.

Dawkowanie insuliny w zależności od wskazania i postaci

Wszystkie insuliny ludzkie stosuje się w leczeniu cukrzycy, ale schemat dawkowania zależy od typu insuliny, postaci leku i drogi podania14412.

  • Insulina szybko działająca – stosowana głównie przed posiłkami lub w nagłych przypadkach (np. śpiączka cukrzycowa), może być podawana podskórnie, a w szpitalu także dożylnie576.
  • Insulina o pośrednim czasie działania (NPH) – podawana raz lub dwa razy dziennie, może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z insuliną szybko działającą48.
  • Mieszanki insuliny – zawierają określony procent insuliny szybko działającej i pośredniej, ułatwiając pacjentowi leczenie, gdy nie ma potrzeby samodzielnego mieszania insuliny2425.
  • Insulina dootrzewnowa – stosowana wyłącznie w specjalnych przypadkach, u osób dorosłych z trudną do opanowania cukrzycą typu 1, za pomocą specjalnej pompy implantowanej. Dawkowanie ustalane jest indywidualnie przez lekarza w specjalistycznym ośrodku12.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

Nie określono jednej, uniwersalnej maksymalnej dawki insuliny ludzkiej, ponieważ zależy ona od indywidualnego zapotrzebowania pacjenta, rodzaju insuliny oraz drogi podania626. Przedawkowanie insuliny może prowadzić do ciężkiej hipoglikemii, która wymaga szybkiej interwencji – w łagodnych przypadkach wystarczy spożyć cukier lub węglowodany, w ciężkich może być konieczne podanie glukagonu lub dożylne podanie glukozy272829.

Insulina ludzka – elastyczne dawkowanie dopasowane do potrzeb pacjenta

Podsumowując, insulina ludzka dostępna jest w różnych postaciach i stężeniach, a jej dawkowanie zawsze ustala lekarz na podstawie indywidualnych potrzeb pacjenta. Najczęściej zapotrzebowanie dobowe wynosi od 0,3 do 1,0 jednostki na kilogram masy ciała, ale może być mniejsze u osób starszych, z chorobami nerek lub wątroby456. Insulina szybko działająca podawana jest zwykle przed posiłkiem, insulina pośrednia raz lub dwa razy dziennie, a mieszanki – według schematu zaleconego przez lekarza. Zawsze należy ściśle przestrzegać zaleceń dotyczących drogi podania i techniki wstrzyknięć, a także regularnie kontrolować poziom glukozy we krwi.

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli Dawka ustalana indywidualnie, zwykle 0,3–1,0 j.m./kg mc./dobę; rodzaj, liczba i godziny wstrzyknięć zależą od typu insuliny i zaleceń lekarza456
Dzieci i młodzież Dawkowanie ustala lekarz indywidualnie; niektóre postacie insuliny są przeciwwskazane lub brak danych dotyczących bezpieczeństwa1416
Osoby starsze Możliwe stosowanie jak u dorosłych, ale konieczne ścisłe monitorowanie i ewentualna redukcja dawki przy niewydolności nerek1716
Pacjenci z niewydolnością nerek Często konieczna redukcja dawki, bardzo ścisłe monitorowanie poziomu glukozy1716
Pacjenci z niewydolnością wątroby Często konieczna redukcja dawki, bardzo ścisłe monitorowanie poziomu glukozy1716
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Dawkowanie ustala lekarz indywidualnie
Pacjenci leczeni insuliną dootrzewnową Dawkowanie ustalane indywidualnie w specjalistycznym ośrodku; przeciwwskazane u dzieci i młodzieży16

Pytania i odpowiedzi

Jak często należy podawać insulinę ludzką?

Częstotliwość podawania zależy od rodzaju insuliny i indywidualnych potrzeb. Może to być od jednego do kilku wstrzyknięć dziennie, zgodnie z zaleceniem lekarza.12

Czy dawkę insuliny trzeba zmieniać przy chorobach nerek lub wątroby?

Tak, w przypadku zaburzeń czynności nerek lub wątroby dawkę insuliny zwykle trzeba zmniejszyć. Wymaga to szczególnej kontroli poziomu cukru.34

Czy dzieci mogą stosować insulinę ludzką?

Niektóre postacie insuliny są przeciwwskazane lub niezalecane dla dzieci i młodzieży. Dawkowanie zawsze ustala lekarz.56

Jakie są objawy przedawkowania insuliny ludzkiej?

Przedawkowanie może powodować hipoglikemię – objawia się m.in. poceniem, kołataniem serca, zawrotami głowy, splątaniem, a w ciężkich przypadkach utratą przytomności.78

Czy można mieszać różne rodzaje insuliny ludzkiej?

Niektóre insuliny można mieszać, ale tylko zgodnie z zaleceniem lekarza. Gotowe mieszanki ułatwiają leczenie.910