Charakterystyka i zastosowanie immunoglobuliny przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B
Immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B to preparat otrzymywany z ludzkiego osocza, bogaty w przeciwciała skierowane przeciwko antygenowi powierzchniowemu wirusa zapalenia wątroby typu B (HBs)12. Należy do grupy surowic odpornościowych i immunoglobulin34. Stosuje się ją w profilaktyce zakażenia HBV, na przykład po przeszczepie wątroby, po przypadkowym kontakcie z wirusem, u noworodków matek będących nosicielkami HBV, u osób poddawanych hemodializie oraz u tych, u których szczepienie nie przyniosło skutku56.
W niektórych przypadkach stosowanie tej immunoglobuliny jest bezwzględnie przeciwwskazane, w innych wymaga ostrożności lub indywidualnej oceny ryzyka. Warto znać te sytuacje, by uniknąć poważnych powikłań zdrowotnych.
Przeciwwskazania bezwzględne
- Nadwrażliwość na immunoglobulinę ludzką lub składniki pomocnicze – Osoby uczulone na tę substancję czynną, inne immunoglobuliny ludzkie lub którykolwiek ze składników pomocniczych nie powinny otrzymywać tego preparatu. Podanie immunoglobuliny może u nich wywołać ciężką reakcję alergiczną, w tym reakcję anafilaktyczną, która jest stanem zagrożenia życia78.
- Selektywny niedobór IgA z obecnością przeciwciał przeciwko IgA – U osób z selektywnym niedoborem immunoglobuliny A, które wytworzyły przeciwciała przeciwko IgA, podanie preparatu zawierającego IgA może prowadzić do wystąpienia ciężkich reakcji anafilaktycznych78.
Przeciwwskazania względne
W pewnych sytuacjach immunoglobulinę ludzką przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B można stosować wyłącznie po dokładnej ocenie przez lekarza i przy zachowaniu szczególnej ostrożności:
- Pacjenci z ryzykiem reakcji nadwrażliwości – Osoby, które wcześniej wykazywały objawy uczulenia na immunoglobuliny, wymagają szczególnej obserwacji podczas podania preparatu. Należy indywidualnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka, zwłaszcza gdy reakcje były ciężkie910.
- Pacjenci z istniejącymi czynnikami ryzyka zakrzepowo-zatorowego – Osoby otyłe, w podeszłym wieku, z nadciśnieniem, cukrzycą, chorobami naczyniowymi, przebytymi zakrzepami, zaburzeniami krzepliwości, ciężką hipowolemią lub długotrwale unieruchomione powinny otrzymywać immunoglobulinę tylko po rozważeniu potencjalnych zagrożeń. Stosowanie może zwiększyć ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych1112.
- Pacjenci z istniejącą niewydolnością nerek lub innymi czynnikami ryzyka jej wystąpienia – U osób z zaburzeniami czynności nerek, cukrzycą, zmniejszoną objętością krwi krążącej, nadwagą, w wieku powyżej 65 lat lub stosujących leki obciążające nerki, preparat należy podawać w możliwie najmniejszej dawce i z zachowaniem minimalnej szybkości infuzji1314.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności
Niektóre grupy pacjentów oraz określone sytuacje wymagają szczególnej czujności podczas podawania immunoglobuliny ludzkiej przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, choć nie są one formalnymi przeciwwskazaniami:
- Pierwsze podanie lub zmiana preparatu immunoglobuliny – Pacjenci otrzymujący immunoglobulinę po raz pierwszy, po dłuższej przerwie lub po zmianie preparatu powinni być monitorowani w warunkach szpitalnych podczas pierwszej infuzji i przez godzinę po jej zakończeniu. Pozostali pacjenci wymagają obserwacji przez co najmniej 20 minut po podaniu1516.
- Podawanie dużych dawek – Wymaga monitorowania wydalania moczu, poziomu kreatyniny oraz unikania równoczesnego stosowania diuretyków pętlowych1517.
- Szybkość infuzji – Zbyt szybkie podanie zwiększa ryzyko działań niepożądanych, takich jak ból głowy, zaczerwienienie twarzy, dreszcze, nudności, spadek ciśnienia czy reakcje alergiczne1817.
- Pacjenci z niedoborem IgA – Nawet jeśli nie mają obecnie przeciwciał przeciwko IgA, podanie immunoglobuliny wymaga zachowania szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko rozwoju przeciwciał i wystąpienia reakcji alergicznych910.
- Pacjenci z przewlekłymi infekcjami lub stanami zapalnymi – Są bardziej narażeni na wystąpienie działań niepożądanych podczas leczenia18.
Dostosowanie dawkowania i monitorowanie
U pacjentów z czynnikami ryzyka, jak zaburzenia czynności nerek, zakrzepica czy skłonność do reakcji alergicznych, zaleca się stosowanie najniższych skutecznych dawek oraz powolne podawanie preparatu. Konieczne jest regularne monitorowanie poziomu przeciwciał anty-HBs oraz obserwacja pacjenta w trakcie i po zakończeniu infuzji1916.
Podsumowanie: Immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B – przeciwwskazania i bezpieczeństwo stosowania
Immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B jest skutecznym środkiem profilaktycznym w zapobieganiu zakażeniu HBV w określonych grupach pacjentów. Stosowanie tej immunoglobuliny jest bezwzględnie przeciwwskazane u osób uczulonych na jej składniki oraz u pacjentów z selektywnym niedoborem IgA i obecnością przeciwciał przeciwko IgA. Względne przeciwwskazania dotyczą pacjentów z wysokim ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych lub zaburzeniami czynności nerek – w tych przypadkach decyzję o podaniu podejmuje lekarz po ocenie stosunku korzyści do ryzyka. Szczególna ostrożność jest wskazana podczas pierwszego podania preparatu, zmiany produktu, u osób z niedoborem IgA, przewlekłymi infekcjami, a także w przypadku konieczności podania dużych dawek. Regularne monitorowanie pacjenta i dostosowanie dawkowania zwiększają bezpieczeństwo terapii78911132010121421.
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na immunoglobulinę ludzką lub składniki pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Selektywny niedobór IgA z obecnością przeciwciał przeciwko IgA | Przeciwwskazane |
| Ryzyko reakcji nadwrażliwości (np. przebyte reakcje alergiczne na immunoglobuliny) | Należy zachować ostrożność |
| Istniejące ryzyko zakrzepowo-zatorowe (otyłość, wiek, choroby naczyniowe, zakrzepica w wywiadzie) | Należy zachować ostrożność |
| Istniejąca niewydolność nerek lub czynniki ryzyka jej wystąpienia | Należy zachować ostrożność |
| Pierwsze podanie lub zmiana preparatu immunoglobuliny | Należy zachować ostrożność |
| Podawanie dużych dawek immunoglobuliny | Należy zachować ostrożność |
| Niedobór IgA bez obecnych przeciwciał przeciwko IgA | Należy zachować ostrożność |
| Przewlekłe infekcje lub stany zapalne | Należy zachować ostrożność |


















