Imatynib – co warto wiedzieć o działaniach niepożądanych?

Imatynib jest substancją czynną stosowaną w leczeniu różnych nowotworów, a jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Ich ilość i nasilenie zależą od wielu czynników, takich jak droga podania, postać leku, dawka, czas stosowania oraz indywidualna reakcja organizmu pacjenta. Działania niepożądane nie występują u każdego, ale są naturalną częścią terapii. Zawsze przed rozpoczęciem leczenia lekarz ocenia korzyści i ryzyko stosowania imatynibu, aby zapewnić jak najlepsze efekty terapii przy minimalnym ryzyku.

Warto pamiętać, że działania niepożądane mogą się różnić w zależności od postaci leku (tabletki powlekane, kapsułki twarde), a także od schorzenia, na które stosowany jest imatynib. U pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową (CML) obserwuje się częściej niedobory krwinek niż u osób leczonych z powodu guzów podścieliskowych przewodu pokarmowego (GIST). Ponadto, niektóre działania niepożądane mogą być poważne i wymagać natychmiastowej pomocy medycznej.

Najczęstsze działania niepożądane imatynibu

Ważne: Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych należą:

  • nudności i wymioty – zwykle o niewielkim nasileniu;
  • biegunka;
  • bóle brzucha;
  • zmęczenie;
  • bóle mięśni oraz kurcze mięśni;
  • wysypka skórna;
  • powierzchowne obrzęki, zwłaszcza wokół oczu i na kończynach dolnych.

Te objawy często ustępują po zastosowaniu odpowiednich środków wspomagających lub zmniejszeniu dawki leku123.

Działania niepożądane według częstości występowania

Bardzo często (występują u co najmniej 1 na 10 pacjentów)

  • neutropenia (zmniejszenie liczby białych krwinek);
  • trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi);
  • niedokrwistość (niedobór czerwonych krwinek);
  • ból głowy;
  • nudności, biegunka, wymioty, niestrawność, ból brzucha;
  • obrzęk okołooczodołowy;
  • zapalenie skóry, wypryski, wysypka;
  • skurcze mięśni, bóle mięśniowo-szkieletowe;
  • zatrzymanie płynów i obrzęk;
  • uczucie zmęczenia;
  • zwiększenie masy ciała.

Często (występują u 1 na 100 do 1 na 10 pacjentów)

Niezbyt często (występują u 1 na 1 000 do 1 na 100 pacjentów)

Rzadko (występują u 1 na 10 000 do 1 na 1 000 pacjentów)

Częstość nieznana (nie można określić na podstawie dostępnych danych)

Ważne: Niektóre działania niepożądane, takie jak zatrzymanie płynów, wysięk opłucnowy, wodobrzusze, obrzęk płuc czy gwałtowne zwiększenie masy ciała, mogą być poważne i stanowić zagrożenie życia. W takich sytuacjach często konieczne jest czasowe odstawienie imatynibu i zastosowanie leków moczopędnych oraz innych środków wspomagających. Ponadto, u pacjentów z zaawansowaną chorobą, którzy mają ciężkie zakażenia lub poważne zaburzenia krwi, ryzyko powikłań jest większe456.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Wszystkie działania niepożądane, zarówno te łagodne, jak i poważne, powinny być zgłaszane odpowiednim instytucjom, takim jak Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL). Dzięki temu możliwe jest ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania imatynibu i aktualizacja informacji o ryzyku związanym z leczeniem. Zgłoszenia pomagają także poprawić opiekę nad pacjentami i rozwój bezpieczniejszych terapii.

Działania niepożądane imatynibu w tabeli

Układ narządowy Bardzo często (≥1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Bardzo rzadko (<1/10 000) Częstość nieznana
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze Zakażenia wirusem Herpes zoster, Herpes simplex, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zapalenie układu moczowego Zakażenia grzybicze Reaktywacja wirusowego zapalenia wątroby typu B
Nowotwory łagodne, złośliwe i nieokreślone Zespół rozpadu guza Krwawienie z guza/martwica guza
Zaburzenia układu immunologicznego Wstrząs anafilaktyczny
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Neutropenia, trombocytopenia, niedokrwistość Pancytopenia, neutropenia z gorączką Trombocytoza, limfopenia, zahamowanie czynności szpiku kostnego, eozynofilia Niedokrwistość hemolityczna, mikroangiopatia zakrzepowa
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Jadłowstręt, bezsenność Hipokaliemia, zwiększony apetyt, hipofosfatemia, zmniejszony apetyt, odwodnienie, dna, hiperurikemia, hiperkalcemia, hiperglikemia, hiponatremia Hiperkaliemia, hipomagnezemia
Zaburzenia psychiczne Bezsenność Depresja, osłabienie popędu płciowego, lęk Stan splątania
Zaburzenia układu nerwowego Ból głowy Zawroty głowy, parestezje, zaburzenia smaku, niedoczulica Migrena, senność, omdlenia, neuropatia obwodowa, zaburzenia pamięci, rwa kulszowa, zespół niespokojnych nóg, drżenie, krwotok mózgowy Zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego, drgawki, zapalenie nerwu wzrokowego Obrzęk mózgu
Zaburzenia oka Obrzęk powiek, nasilone łzawienie, krwotok spojówkowy, zapalenie spojówek, suchość oka, nieostre widzenie Podrażnienie oka, ból oka, obrzęk oczodołu, krwotok twardówkowy, krwotok z siatkówki, zapalenie powiek, obrzęk plamki Zaćma, jaskra, tarcza zastoinowa Krwotok do ciała szklistego
Zaburzenia ucha i błędnika Zawroty głowy, szum uszny, utrata słuchu
Zaburzenia serca Kołatania, częstoskurcz, zastoinowa niewydolność serca, obrzęk płuc Niemiarowość, migotanie przedsionków, zatrzymanie serca, zawał mięśnia sercowego, dławica piersiowa, wysięk osierdziowy Zapalenie osierdzia, tamponada serca
Zaburzenia naczyniowe Zaczerwienienie twarzy, krwotok Nadciśnienie, krwiak, krwiak podtwardówkowy, zimne palce nóg i rąk, niedociśnienie, zespół Raynauda Zakrzepica, zator
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Duszności, krwawienie z nosa, kaszel Wysięk opłucnowy, ból gardła i krtani, zapalenie gardła Ból związany z zapaleniem opłucnej, zwłóknienie płuc, nadciśnienie płucne, krwotok płucny Ostra niewydolność oddechowa, choroba śródmiąższowa płuc
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności, biegunka, wymioty, niestrawność, ból brzucha Wzdęcia, rozdęcie brzucha, refluks żołądkowo-przełykowy, zaparcie, suchość jamy ustnej, zapalenie żołądka Zapalenie jamy ustnej, owrzodzenie jamy ustnej, krwotok z przewodu pokarmowego, odbijanie się, smołowate stolce, zapalenie przełyku, wodobrzusze, wrzód żołądka, krwawe wymioty, zapalenie warg, dysfagia, zapalenie trzustki, zapalenie okrężnicy, niedrożność jelita, stan zapalny jelita grubego Niedrożność jelit, perforacja przewodu pokarmowego, zapalenie uchyłka, poszerzenie naczyń okolicy przedodźwiernikowej żołądka (żołądek arbuzowaty)
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych Hiperbilirubinemia, zapalenie wątroby, żółtaczka Niewydolność wątroby, martwica wątroby
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Obrzęk okołooczodołowy, zapalenie skóry/wypryski/wysypka Świąd, obrzęk twarzy, sucha skóra, rumień, łysienie, poty nocne, reakcje nadwrażliwości na światło Wysypka krostkowa, siniaki, nasilone pocenie, pokrzywka, wylew krwawy podskórny, wzmożona tendencja do siniaków, skąpe owłosienie, odbarwienie skóry, złuszczające zapalenie skóry, łamliwość paznokci, zapalenie mieszków włosowych, wybroczyny, łuszczyca, plamica, wysypki pęcherzowe, zapalenie tkanki tłuszczowej (rumień guzowaty) Ostra dermatoza z gorączką i neutrofilią (zespół Sweeta), przebarwienia paznokci, obrzęk naczynioruchowy, wysypka pęcherzykowa, rumień wielopostaciowy, leukoklastyczne zapalenie naczyń, zespół Stevensa-Johnsona, ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP), pęcherzyca Zespół ręka-stopa, rogowacenie liszajowate, liszaj płaski, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, osutka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS), pseudoporfiria
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej Skurcze mięśni, bóle mięśniowo-szkieletowe, bóle mięśni, bóle stawów i kości Obrzęk stawów Sztywność stawów i mięśni, martwica kości Osłabienie mięśni, zapalenie stawów, rabdomioliza/miopatia Opóźnienie wzrostu u dzieci
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Ból nerki, krwiomocz, ostra niewydolność nerek, częste oddawanie moczu Przewlekła niewydolność nerek
Zaburzenia układu rozrodczego i piersi Ginekomastia, zaburzenia erekcji, krwotok miesiączkowy, nieregularne miesiączkowanie, zaburzenia seksualne, ból brodawek sutkowych, powiększenie piersi, obrzęk moszny Krwotoczne ciałko żółte, krwotoczna torbiel jajnika
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Zatrzymanie płynów i obrzęk, uczucie zmęczenia Osłabienie, gorączka, obrzęk tkanki podskórnej, dreszcze, zesztywnienie mięśni Ból klatki piersiowej, złe samopoczucie
Badania diagnostyczne Zwiększenie masy ciała Zmniejszenie masy ciała Zwiększenie stężenia kreatyniny, fosfokinazy kreatynowej, dehydrogenazy mleczanowej, fosfatazy alkalicznej we krwi Zwiększenie aktywności amylazy we krwi

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane imatynibu?

Najczęściej występują nudności, biegunka, bóle mięśni, skurcze mięśni, obrzęki oraz zmęczenie.

Czy działania niepożądane imatynibu mogą być poważne?

Tak, niektóre działania, takie jak wysięk opłucnowy, niewydolność serca czy reakcje alergiczne, mogą być poważne i wymagają natychmiastowej pomocy.

Czy każdy pacjent stosujący imatynib doświadczy działań niepożądanych?

Nie, działania niepożądane nie występują u wszystkich pacjentów i mogą mieć różne nasilenie.

Co zrobić w przypadku wystąpienia działań niepożądanych?

Należy poinformować o nich lekarza lub zgłosić je do odpowiednich instytucji monitorujących bezpieczeństwo leków.