Heparyna – dawka standardowa a przedawkowanie

Heparyna (Heparinum natricum, Heparinum) to substancja czynna stosowana przede wszystkim jako lek przeciwzakrzepowy, zarówno w leczeniu miejscowym (żele, kremy), jak i ogólnoustrojowym (wstrzyknięcia dożylne)12.

  • W produktach do stosowania miejscowego dawki heparyny wynoszą najczęściej od 250 do 2400 jednostek międzynarodowych (j.m.) na gram żelu lub kremu, choć niektóre preparaty zawierają nawet 5000 j.m. na gram345.
  • W preparatach do wstrzykiwań, standardowa dawka heparyny może wynosić 5000 j.m. na mililitr roztworu6.

O przedawkowaniu mówimy wtedy, gdy do organizmu dostarczona zostanie większa niż zalecana ilość heparyny, co może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie przy stosowaniu dożylnym7.

Objawy przedawkowania heparyny

Przedawkowanie heparyny zależy od drogi podania oraz ilości przyjętej substancji. W przypadku preparatów do stosowania na skórę, w tym żeli i kremów, praktycznie nie odnotowano przypadków przedawkowania8910. Natomiast po podaniu dożylnym istnieje ryzyko wystąpienia poważnych objawów.

  • Przy stosowaniu miejscowym (żele, kremy): Brak doniesień o przypadkach przedawkowania. Jeśli jednak zastosowano zbyt dużą ilość, zaleca się usunięcie nadmiaru preparatu ze skóry11.
  • Przy stosowaniu dożylnym: Najczęstszym i najgroźniejszym objawem przedawkowania jest krwawienie, które może być nieznaczne (np. krwawienie z nosa, dziąseł), ale także bardzo intensywne i zagrażające życiu (np. krwawienia wewnętrzne, krwotok z przewodu pokarmowego)7.

Objawy przedawkowania heparyny można podzielić według układów narządowych:

W przypadku stosowania heparyny na bardzo dużą powierzchnię skóry lub na uszkodzoną skórę, teoretycznie może dojść do działania ogólnoustrojowego i pojawienia się objawów typowych dla przedawkowania po podaniu dożylnym, choć takie przypadki nie zostały opisane12.

Ważne: Stosowanie heparyny dożylnie wiąże się z ryzykiem groźnych krwawień, dlatego dawka powinna być zawsze dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta i monitorowana przez personel medyczny. Przedawkowanie heparyny może wymagać natychmiastowego działania, w tym zastosowania odtrutki (siarczanu protaminy) i, w ciężkich przypadkach, hospitalizacji711.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Sposób postępowania zależy od drogi podania i nasilenia objawów:

  • Miejscowe stosowanie (żele, kremy): W razie zastosowania większej dawki niż zalecana, należy usunąć nadmiar produktu ze skóry. Objawy przedawkowania nie są znane i nie wymagają specjalnego leczenia11.
  • Podanie dożylne: W przypadku niewielkich krwawień wystarczy odstawienie heparyny. Przy nasilonych krwawieniach zaleca się monitorowanie parametrów krzepnięcia krwi oraz liczby płytek7.
  • Antidotum: Odtrutką na heparynę jest siarczan protaminy. Podaje się go dożylnie w ilości dobranej do dawki heparyny, pamiętając, że 1 mg siarczanu protaminy neutralizuje 115 j.m. heparyny. Maksymalna pojedyncza dawka protaminy nie powinna przekraczać 50 mg7119.
  • Ciężkie przypadki: W sytuacjach zagrażających życiu może być konieczne przetoczenie świeżej krwi lub osocza13.

Nie ma danych o skutecznym antidotum w przypadku miejscowego przedawkowania, jednak i takie sytuacje są praktycznie nieznane8.

Podsumowanie: Heparyna – ryzyko przedawkowania zależne od drogi podania

Heparyna stosowana miejscowo (żele, kremy, aerozole) jest bardzo bezpieczna i nie odnotowano przypadków przedawkowania przy takim użyciu. W przypadku preparatów do podawania dożylnego, nawet niewielkie przekroczenie dawki może prowadzić do groźnych dla życia krwawień. Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie objawów i wdrożenie odpowiedniego leczenia, w tym zastosowanie siarczanu protaminy jako antidotum. Zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i nie przekraczać zalecanych dawek, a w razie wątpliwości lub pojawienia się niepokojących objawów – skonsultować się z lekarzem.

Objawy przedawkowania heparyny – tabela podsumowująca

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Brak objawów (przy stosowaniu miejscowym) Usunięcie nadmiaru preparatu ze skóry Nie
Łagodne objawy (krwawienia z nosa, dziąseł, siniaki – po podaniu dożylnym) Odstawienie heparyny, obserwacja Zazwyczaj nie, chyba że objawy się nasilają
Umiarkowane objawy (wyraźne krwawienia, obecność krwi w moczu lub kale) Monitorowanie parametrów krzepnięcia, możliwe zastosowanie siarczanu protaminy Tak
Ciężkie objawy (krwotoki wewnętrzne, masywne krwawienia) Siarczan protaminy, przetoczenie krwi/osocza, intensywna opieka medyczna Tak, pilna hospitalizacja
Ważne:

  • Stosowanie heparyny na skórę, nawet na dużych powierzchniach, uznawane jest za bezpieczne i nie wymaga specjalnych środków ostrożności w kontekście przedawkowania.
  • W przypadku stosowania dożylnego, przedawkowanie heparyny jest groźne i wymaga natychmiastowej reakcji – zawsze informuj personel medyczny o przyjętej dawce.
  • Odtrutką na heparynę jest siarczan protaminy, który należy stosować tylko pod kontrolą lekarza.
  • W razie jakichkolwiek objawów krwawienia po zastosowaniu heparyny, niezwłocznie zgłoś się do lekarza.

Pytania i odpowiedzi

Czy można przedawkować heparynę stosowaną miejscowo na skórę?

Nie są znane przypadki przedawkowania heparyny stosowanej miejscowo w postaci żelu, kremu czy aerozolu12.

Jakie są objawy przedawkowania heparyny podanej dożylnie?

Najczęściej pojawiają się krwawienia, siniaki, krwiomocz, krwawienia z przewodu pokarmowego oraz inne poważne objawy związane z zaburzeniami krzepnięcia3.

Co zrobić w przypadku przedawkowania heparyny dożylnej?

W przypadku przedawkowania heparyny dożylnej należy przerwać podawanie leku i zastosować siarczan protaminy jako odtrutkę45.

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie heparyny?

Tak, odtrutką jest siarczan protaminy, który neutralizuje działanie heparyny67.