Gilterytynib, midostauryna i ponatynib to inhibitory kinaz stosowane w leczeniu nowotworów krwi, różniące się zakresem wskazań i profilem bezpieczeństwa.
Porównywane substancje czynne – podobieństwa i grupa terapeutyczna
W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne: gilterytynib, midostauryna oraz ponatynib. Wszystkie należą do grupy tzw. inhibitorów kinaz białkowych, czyli leków przeciwnowotworowych, które blokują działanie określonych enzymów w komórkach nowotworowych. Dzięki temu hamują wzrost i podział nieprawidłowych komórek krwi123.
- Wszystkie są stosowane u osób dorosłych z nowotworami układu krwiotwórczego, głównie białaczkami.
- Każdy z tych leków podaje się doustnie, w postaci tabletek lub kapsułek456.
- Mechanizm działania polega na blokowaniu określonych białek (kinaz), które są niezbędne dla rozwoju komórek nowotworowych.
Kiedy stosuje się gilterytynib, midostaurynę i ponatynib?
Choć te substancje należą do tej samej grupy leków, różnią się wskazaniami do stosowania.
- Gilterytynib jest stosowany u dorosłych z nawrotową lub oporną na leczenie ostrą białaczką szpikową (AML) z potwierdzoną mutacją FLT37.
- Midostauryna znajduje zastosowanie w leczeniu nowo rozpoznanej AML z mutacją FLT3, ale także w innych rzadkich nowotworach, takich jak agresywna mastocytoza układowa czy białaczka mastocytarna8.
- Ponatynib jest przeznaczony głównie dla dorosłych z przewlekłą białaczką szpikową (CML) oraz ostrą białaczką limfoblastyczną z chromosomem Filadelfia (Ph+ ALL), zwłaszcza gdy inne leki zawiodły lub są nietolerowane9.
Warto zaznaczyć, że gilterytynib i midostauryna stosowane są u pacjentów z AML, ale różnią się etapem choroby i momentem zastosowania. Ponatynib ma natomiast zupełnie inne główne zastosowanie i jest zarezerwowany dla specyficznych przypadków białaczek z mutacją BCR-ABL.
Jeśli chodzi o stosowanie u dzieci, żaden z tych leków nie jest zalecany w tej grupie wiekowej. Dla wszystkich substancji brak jest odpowiednich badań i danych dotyczących skuteczności oraz bezpieczeństwa u osób poniżej 18. roku życia10116.
Jak działają te substancje czynne?
Wszystkie trzy leki blokują kinazy białkowe, jednak różnią się zakresem działania:
- Gilterytynib hamuje głównie kinazę FLT3 oraz AXL, co prowadzi do zahamowania wzrostu komórek białaczkowych z określoną mutacją1.
- Midostauryna działa nie tylko na FLT3, ale także na inne kinazy, takie jak KIT, PDGFR i VEGFR2, przez co jej zastosowanie jest szersze, zwłaszcza w mastocytozach2.
- Ponatynib blokuje głównie kinazę BCR-ABL, w tym jej oporną na leczenie mutację T315I, a także inne kinazy, takie jak FLT3, KIT czy kinazy związane z angiogenezą3.
Pod względem farmakokinetycznym (czyli losów leku w organizmie) różnią się czasem wchłaniania, długością działania oraz sposobem wydalania. Gilterytynib i ponatynib osiągają maksymalne stężenie w osoczu po kilku godzinach od podania, a ich działanie utrzymuje się długo dzięki długiemu okresowi półtrwania1213. Midostauryna charakteryzuje się bardziej złożonym metabolizmem i obecnością aktywnych metabolitów14.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie
Podstawowym przeciwwskazaniem dla wszystkich trzech substancji jest uczulenie na daną substancję czynną lub którykolwiek składnik pomocniczy preparatu151617.
- Gilterytynib wymaga szczególnej ostrożności u osób z ryzykiem wydłużenia odstępu QT w EKG, z zespołem różnicowania, PRES czy zapaleniem trzustki18.
- Midostauryna nie powinna być stosowana razem z silnymi induktorami CYP3A4 (np. ryfampicyna, dziurawiec), a także wymaga uwagi w przypadku chorób serca i ciężkich zakażeń1619.
- Ponatynib jest przeciwwskazany u osób z nadwrażliwością, a jego stosowanie niesie szczególne ryzyko poważnych zaburzeń krążenia, takich jak niedrożność tętnic, choroby serca czy nadciśnienie. Wymaga monitorowania funkcji serca i naczyń oraz zachowania ostrożności przy współistniejących czynnikach ryzyka sercowo-naczyniowego20.
Warto zauważyć, że niektóre przeciwwskazania mogą być specyficzne dla danej substancji – na przykład midostauryna nie powinna być stosowana z silnymi induktorami CYP3A4, a ponatynib nie jest zalecany u osób z przebytym zawałem serca lub udarem, jeśli nie ma zdecydowanej konieczności.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Zarówno gilterytynib, jak i midostauryna oraz ponatynib mają ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży – nie zaleca się ich stosowania w tej grupie10116.
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie trzy substancje nie są zalecane w ciąży i podczas karmienia piersią. U zwierząt wykazano ich szkodliwy wpływ na płód. W razie konieczności stosowania należy zastosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez określony czas po jego zakończeniu212223.
- Prowadzenie pojazdów: Każda z tych substancji może powodować zawroty głowy, senność lub zaburzenia widzenia, dlatego zaleca się ostrożność przy prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn242526.
- Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek: Dla gilterytynibu i midostauryny nie jest wymagane dostosowanie dawki w łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach wątroby lub nerek, ale nie są zalecane w ciężkich zaburzeniach tych narządów1011. Ponatynib może być stosowany bez modyfikacji dawki przy łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach, jednak u osób z ciężkimi schorzeniami wątroby lub nerek należy zachować szczególną ostrożność6.
Podsumowanie: Inhibitory kinaz białkowych w leczeniu nowotworów krwi – różnice i podobieństwa
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Gilterytynib | AML z mutacją FLT3, nawrotowa lub oporna | Nie zaleca się | Nie zaleca się | Zachować ostrożność (zawroty głowy) |
| Midostauryna | AML z mutacją FLT3 (leczenie skojarzone i podtrzymujące), agresywna mastocytoza | Nie zaleca się | Nie zaleca się | Zachować ostrożność (zawroty głowy) |
| Ponatynib | CML (oporna/nietolerowana), Ph+ ALL (oporna/nietolerowana) | Nie zaleca się | Nie zaleca się | Zachować ostrożność (zawroty głowy, senność, zaburzenia widzenia) |
Podsumowując, gilterytynib, midostauryna i ponatynib to leki stosowane w leczeniu nowotworów krwi, które mają zbliżony mechanizm działania, ale różnią się zakresem wskazań, profilem bezpieczeństwa i szczegółowymi zaleceniami dotyczącymi stosowania u pacjentów z różnymi schorzeniami oraz w szczególnych grupach. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju choroby, obecności określonych mutacji genetycznych oraz indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia pacjenta.


















