Gilterytynib, midostauryna i ponatynib to inhibitory kinaz stosowane w leczeniu nowotworów krwi, różniące się zakresem wskazań i profilem bezpieczeństwa.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i grupa terapeutyczna

W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne: gilterytynib, midostauryna oraz ponatynib. Wszystkie należą do grupy tzw. inhibitorów kinaz białkowych, czyli leków przeciwnowotworowych, które blokują działanie określonych enzymów w komórkach nowotworowych. Dzięki temu hamują wzrost i podział nieprawidłowych komórek krwi123.

  • Wszystkie są stosowane u osób dorosłych z nowotworami układu krwiotwórczego, głównie białaczkami.
  • Każdy z tych leków podaje się doustnie, w postaci tabletek lub kapsułek456.
  • Mechanizm działania polega na blokowaniu określonych białek (kinaz), które są niezbędne dla rozwoju komórek nowotworowych.

Kiedy stosuje się gilterytynib, midostaurynę i ponatynib?

Choć te substancje należą do tej samej grupy leków, różnią się wskazaniami do stosowania.

  • Gilterytynib jest stosowany u dorosłych z nawrotową lub oporną na leczenie ostrą białaczką szpikową (AML) z potwierdzoną mutacją FLT37.
  • Midostauryna znajduje zastosowanie w leczeniu nowo rozpoznanej AML z mutacją FLT3, ale także w innych rzadkich nowotworach, takich jak agresywna mastocytoza układowa czy białaczka mastocytarna8.
  • Ponatynib jest przeznaczony głównie dla dorosłych z przewlekłą białaczką szpikową (CML) oraz ostrą białaczką limfoblastyczną z chromosomem Filadelfia (Ph+ ALL), zwłaszcza gdy inne leki zawiodły lub są nietolerowane9.

Warto zaznaczyć, że gilterytynib i midostauryna stosowane są u pacjentów z AML, ale różnią się etapem choroby i momentem zastosowania. Ponatynib ma natomiast zupełnie inne główne zastosowanie i jest zarezerwowany dla specyficznych przypadków białaczek z mutacją BCR-ABL.

Jeśli chodzi o stosowanie u dzieci, żaden z tych leków nie jest zalecany w tej grupie wiekowej. Dla wszystkich substancji brak jest odpowiednich badań i danych dotyczących skuteczności oraz bezpieczeństwa u osób poniżej 18. roku życia10116.

Ważne: Wskazania do stosowania tych leków różnią się w zależności od rodzaju białaczki i obecności konkretnych mutacji genetycznych. Gilterytynib i midostauryna wymagają potwierdzenia mutacji FLT3 przed rozpoczęciem leczenia, natomiast ponatynib jest zarezerwowany dla przypadków opornych lub nietolerujących wcześniejszych terapii, szczególnie przy mutacji T315I789.

Jak działają te substancje czynne?

Wszystkie trzy leki blokują kinazy białkowe, jednak różnią się zakresem działania:

  • Gilterytynib hamuje głównie kinazę FLT3 oraz AXL, co prowadzi do zahamowania wzrostu komórek białaczkowych z określoną mutacją1.
  • Midostauryna działa nie tylko na FLT3, ale także na inne kinazy, takie jak KIT, PDGFR i VEGFR2, przez co jej zastosowanie jest szersze, zwłaszcza w mastocytozach2.
  • Ponatynib blokuje głównie kinazę BCR-ABL, w tym jej oporną na leczenie mutację T315I, a także inne kinazy, takie jak FLT3, KIT czy kinazy związane z angiogenezą3.

Pod względem farmakokinetycznym (czyli losów leku w organizmie) różnią się czasem wchłaniania, długością działania oraz sposobem wydalania. Gilterytynib i ponatynib osiągają maksymalne stężenie w osoczu po kilku godzinach od podania, a ich działanie utrzymuje się długo dzięki długiemu okresowi półtrwania1213. Midostauryna charakteryzuje się bardziej złożonym metabolizmem i obecnością aktywnych metabolitów14.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Podstawowym przeciwwskazaniem dla wszystkich trzech substancji jest uczulenie na daną substancję czynną lub którykolwiek składnik pomocniczy preparatu151617.

  • Gilterytynib wymaga szczególnej ostrożności u osób z ryzykiem wydłużenia odstępu QT w EKG, z zespołem różnicowania, PRES czy zapaleniem trzustki18.
  • Midostauryna nie powinna być stosowana razem z silnymi induktorami CYP3A4 (np. ryfampicyna, dziurawiec), a także wymaga uwagi w przypadku chorób serca i ciężkich zakażeń1619.
  • Ponatynib jest przeciwwskazany u osób z nadwrażliwością, a jego stosowanie niesie szczególne ryzyko poważnych zaburzeń krążenia, takich jak niedrożność tętnic, choroby serca czy nadciśnienie. Wymaga monitorowania funkcji serca i naczyń oraz zachowania ostrożności przy współistniejących czynnikach ryzyka sercowo-naczyniowego20.

Warto zauważyć, że niektóre przeciwwskazania mogą być specyficzne dla danej substancji – na przykład midostauryna nie powinna być stosowana z silnymi induktorami CYP3A4, a ponatynib nie jest zalecany u osób z przebytym zawałem serca lub udarem, jeśli nie ma zdecydowanej konieczności.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Zarówno gilterytynib, jak i midostauryna oraz ponatynib mają ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży – nie zaleca się ich stosowania w tej grupie10116.

  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie trzy substancje nie są zalecane w ciąży i podczas karmienia piersią. U zwierząt wykazano ich szkodliwy wpływ na płód. W razie konieczności stosowania należy zastosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez określony czas po jego zakończeniu212223.
  • Prowadzenie pojazdów: Każda z tych substancji może powodować zawroty głowy, senność lub zaburzenia widzenia, dlatego zaleca się ostrożność przy prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn242526.
  • Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek: Dla gilterytynibu i midostauryny nie jest wymagane dostosowanie dawki w łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach wątroby lub nerek, ale nie są zalecane w ciężkich zaburzeniach tych narządów1011. Ponatynib może być stosowany bez modyfikacji dawki przy łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach, jednak u osób z ciężkimi schorzeniami wątroby lub nerek należy zachować szczególną ostrożność6.
Uwaga: U kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u dzieci i młodzieży stosowanie gilterytynibu, midostauryny i ponatynibu jest niewskazane lub wręcz przeciwwskazane. Dodatkowo, leki te mogą powodować działania niepożądane wpływające na zdolność prowadzenia pojazdów, a u osób z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek wymagają ścisłej kontroli i indywidualnego podejścia212223.

Podsumowanie: Inhibitory kinaz białkowych w leczeniu nowotworów krwi – różnice i podobieństwa

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Gilterytynib AML z mutacją FLT3, nawrotowa lub oporna Nie zaleca się Nie zaleca się Zachować ostrożność (zawroty głowy)
Midostauryna AML z mutacją FLT3 (leczenie skojarzone i podtrzymujące), agresywna mastocytoza Nie zaleca się Nie zaleca się Zachować ostrożność (zawroty głowy)
Ponatynib CML (oporna/nietolerowana), Ph+ ALL (oporna/nietolerowana) Nie zaleca się Nie zaleca się Zachować ostrożność (zawroty głowy, senność, zaburzenia widzenia)

Podsumowując, gilterytynib, midostauryna i ponatynib to leki stosowane w leczeniu nowotworów krwi, które mają zbliżony mechanizm działania, ale różnią się zakresem wskazań, profilem bezpieczeństwa i szczegółowymi zaleceniami dotyczącymi stosowania u pacjentów z różnymi schorzeniami oraz w szczególnych grupach. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju choroby, obecności określonych mutacji genetycznych oraz indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia pacjenta.

Pytania i odpowiedzi

Czy gilterytynib, midostauryna i ponatynib mogą być stosowane zamiennie?

Nie. Każdy lek ma inne wskazania i stosuje się je w różnych typach i etapach białaczek oraz przy określonych mutacjach genetycznych.

Czy te leki można stosować u dzieci?

Nie zaleca się stosowania gilterytynibu, midostauryny i ponatynibu u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat.

Czy w ciąży można przyjmować gilterytynib, midostaurynę lub ponatynib?

Nie zaleca się stosowania tych leków w ciąży ze względu na ryzyko dla płodu.

Czy można prowadzić samochód podczas leczenia tymi lekami?

Leki te mogą powodować zawroty głowy i senność, dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów.