Ogólne zasady dawkowania gemcytabiny
Gemcytabina to lek przeciwnowotworowy podawany wyłącznie dożylnie, zwykle w postaci infuzji trwającej około 30 minut123. W zależności od wskazania, stosuje się ją w monoterapii lub w połączeniu z innymi lekami (np. cisplatyną, karboplatyną, paklitakselem). Schematy dawkowania są ściśle określone i dostosowane do rodzaju nowotworu, powierzchni ciała pacjenta (mg/m2), a także do przebiegu leczenia i tolerancji na lek14.
- Dawka standardowa dla dorosłych: najczęściej 1000–1250 mg/m2 powierzchni ciała na dawkę, w zależności od schematu i wskazania13.
- Częstotliwość podawania: najczęściej raz w tygodniu przez kilka tygodni, w określonych dniach cyklu (np. 1., 8., 15. dzień)14.
- Drogi podania: wyłącznie dożylnie, w postaci roztworu lub koncentratu do infuzji45.
- Postacie leku: proszek do sporządzania roztworu do infuzji, gotowy roztwór lub koncentrat do rozcieńczania67.
- Gemcytabina podawana jest wyłącznie w warunkach szpitalnych lub ambulatoryjnych przez personel medyczny doświadczony w chemioterapii12.
- Dawka ustalana jest indywidualnie, na podstawie masy ciała, wzrostu i ogólnego stanu zdrowia4.
- Każdy cykl leczenia poprzedzają badania krwi, które decydują o podaniu kolejnej dawki8.
- Nie wolno samodzielnie przerywać leczenia ani zmieniać dawki – każda decyzja należy do lekarza prowadzącego1.
Dawkowanie gemcytabiny w zależności od wskazania i schematu leczenia
Rak pęcherza moczowego
- 1000 mg/m2 powierzchni ciała, dożylnie przez 30 minut, w dniach 1., 8. i 15. cyklu 28-dniowego, w skojarzeniu z cisplatyną135.
Rak trzustki
- 1000 mg/m2 powierzchni ciała, dożylnie przez 30 minut, raz w tygodniu przez 7 tygodni, następnie tydzień przerwy; kolejne cykle: raz w tygodniu przez 3 tygodnie, tydzień przerwy149.
Niedrobnokomórkowy rak płuca
- Monoterapia: 1000 mg/m2 powierzchni ciała, dożylnie przez 30 minut, raz w tygodniu przez 3 tygodnie, tydzień przerwy; powtarzanie cyklu110.
- Leczenie skojarzone: 1250 mg/m2 powierzchni ciała, dożylnie przez 30 minut w 1. i 8. dniu 21-dniowego cyklu, z cisplatyną podawaną raz na 3 tygodnie13.
Rak piersi
- W skojarzeniu z paklitakselem: paklitaksel (175 mg/m2) dożylnie przez ok. 3 godziny w 1. dniu, następnie gemcytabina (1250 mg/m2) w 1. i 8. dniu każdego 21-dniowego cyklu1112.
Rak jajnika
- W skojarzeniu z karboplatyną: 1000 mg/m2 powierzchni ciała, dożylnie przez 30 minut w 1. i 8. dniu każdego 21-dniowego cyklu; po zakończeniu wlewu gemcytabiny podaje się karboplatynę do uzyskania pola pod krzywą AUC 4 mg/ml x min1314.
Modyfikacje dawkowania w trakcie leczenia
W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza obniżenia liczby białych krwinek lub płytek, lekarz może zdecydować o zmniejszeniu dawki gemcytabiny lub o czasowym wstrzymaniu kolejnych podań1516. Przed każdym podaniem sprawdzana jest morfologia krwi, a w trakcie leczenia regularnie monitoruje się czynność nerek i wątroby17.
- Jeśli liczba granulocytów i płytek krwi spadnie poniżej określonych wartości, dawka jest zmniejszana (np. do 75% lub 50% standardowej dawki) lub pomijana do czasu poprawy parametrów1518.
- W przypadku ciężkiej toksyczności niehematologicznej (np. nasilone nudności, wymioty, uszkodzenie wątroby), leczenie jest wstrzymywane do ustąpienia objawów19.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Nie zaleca się stosowania gemcytabiny u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności2021.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Gemcytabina jest dobrze tolerowana przez osoby powyżej 65. roku życia; nie ma konieczności rutynowej modyfikacji dawki, poza ogólnymi zasadami dotyczącymi monitorowania stanu zdrowia2021.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- Gemcytabinę należy stosować ostrożnie. Brakuje szczegółowych wytycznych co do modyfikacji dawki; w przypadku niewydolności nerek lekarz podejmuje indywidualną decyzję na podstawie wyników badań i tolerancji leku2022.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Podobnie jak w przypadku nerek, zalecana jest ostrożność i ścisłe monitorowanie, jednak nie określono konkretnych modyfikacji dawki w tej grupie2023.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Gemcytabina jest przeciwwskazana w okresie karmienia piersią2425.
- W przypadku kobiet w ciąży decyzję o zastosowaniu leku podejmuje lekarz, rozważając potencjalne ryzyko i korzyści24.
- Każdy cykl leczenia powinien być poprzedzony oceną morfologii krwi oraz czynności wątroby i nerek8.
- W przypadku wystąpienia objawów toksyczności hematologicznej (np. znacznego spadku liczby białych krwinek lub płytek) lekarz może zadecydować o zmniejszeniu dawki lub czasowym wstrzymaniu leczenia15.
- Podczas leczenia mogą wystąpić działania niepożądane wymagające natychmiastowej reakcji, takie jak gorączka, duszność, wysypka czy obrzęki26.
- Nie wolno przyjmować szczepionek z żywymi atenuowanymi wirusami w trakcie terapii gemcytabiną27.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
Nie ustalono ścisłej maksymalnej dawki dobowej gemcytabiny, jednak w badaniach klinicznych dawki do 5700 mg/m2 powierzchni ciała, podawane dożylnie w ciągu 30 minut co dwa tygodnie, były toksyczne w stopniu uznanym za akceptowalny klinicznie2829. W przypadku przedawkowania należy monitorować stan pacjenta, liczbę krwinek i zastosować leczenie podtrzymujące28.
Podsumowanie – Gemcytabina: schematy dawkowania dla różnych grup pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli (standardowe wskazania) | 1000–1250 mg/m2 powierzchni ciała dożylnie, zależnie od wskazania, w określone dni cyklu (najczęściej raz w tygodniu lub w 1., 8., 15. dniu cyklu)13 |
| Dzieci i młodzież | Nie zaleca się stosowania poniżej 18 lat20 |
| Osoby starsze | Dawkowanie jak u dorosłych, monitorowanie stanu zdrowia20 |
| Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby | Stosować ostrożnie; brak szczegółowych wytycznych co do modyfikacji dawki, decyzja indywidualna20 |
| Kobiety w ciąży | Stosowanie wyłącznie po indywidualnej ocenie lekarza |
| Kobiety karmiące piersią | Przeciwwskazane24 |


















