Ogólne zasady dawkowania gancyklowiru

Gancyklowir występuje w kilku postaciach: jako proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji (podawany dożylnie), w postaci doustnej (jako walgancyklowir – prolek gancyklowiru w tabletkach i roztworze doustnym) oraz jako żel do oczu1234

.

Dożylne podawanie gancyklowiru

  • Leczenie zakażenia CMV u dorosłych i młodzieży (od 12 lat): dawka początkowa to 5 mg na każdy kilogram masy ciała, podawana w infuzji dożylnej przez 1 godzinę, co 12 godzin przez 14–21 dni56789
  • Leczenie podtrzymujące: 5 mg/kg masy ciała w infuzji dożylnej przez 1 godzinę, raz na dobę przez 7 dni w tygodniu lub 6 mg/kg masy ciała raz na dobę przez 5 dni w tygodniu. Czas trwania leczenia ustala się indywidualnie56789
  • Zapobieganie zakażeniu CMV: 5 mg/kg masy ciała raz na dobę przez 7 dni w tygodniu lub 6 mg/kg masy ciała raz na dobę przez 5 dni w tygodniu. W przypadku leczenia wyprzedzającego, początkowa dawka wynosi 5 mg/kg masy ciała co 12 godzin przez 7–14 dni1011121314
  • Sposób podawania: gancyklowir podaje się wyłącznie w infuzji dożylnej trwającej 1 godzinę; nie należy stosować szybkich wstrzyknięć ani dawek większych niż zalecane151617

Doustne podawanie (walgancyklowir)

  • Leczenie zakażenia CMV u dorosłych: zalecana dawka początkowa to 900 mg walgancyklowiru dwa razy na dobę przez 21 dni. Następnie leczenie podtrzymujące – 900 mg raz na dobę1819
  • Zapobieganie zakażeniu CMV po przeszczepie: 900 mg raz na dobę, rozpoczęte w ciągu 10 dni po przeszczepieniu, kontynuowane przez 100 dni (lub do 200 dni po przeszczepieniu nerki)2021
  • Dzieci po przeszczepie narządu: dawka ustalana indywidualnie według wzoru: 7 × powierzchnia ciała (BSA) × klirens kreatyniny (ClkrS)2021

Żel do oczu

  • Leczenie zapalenia rogówki wywołanego przez wirusa opryszczki: 1 kropla żelu do worka spojówkowego chorego oka 5 razy na dobę do momentu wygojenia, następnie 1 kropla 3 razy na dobę przez kolejne 7 dni. Czas leczenia zwykle nie przekracza 21 dni22
  • Dzieci i młodzież: nie zaleca się stosowania żelu u dzieci poniżej 18 lat22
Ważne: Dawkowanie gancyklowiru powinno być ściśle dopasowane do masy ciała, czynności nerek i indywidualnych potrzeb pacjenta. W przypadku leczenia dzieci, zwłaszcza po przeszczepie, dawkę oblicza się na podstawie wzoru uwzględniającego powierzchnię ciała i klirens kreatyniny. Regularne monitorowanie parametrów krwi oraz funkcji nerek jest niezbędne w trakcie terapii, by uniknąć poważnych działań niepożądanych i skutków ubocznych, takich jak neutropenia czy niewydolność nerek232425.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Dożylne leczenie CMV: dla dzieci od urodzenia do 12 lat nie można sformułować uniwersalnych zaleceń dotyczących dawkowania. W profilaktyce uniwersalnej (po przeszczepie) dawka ustalana jest indywidualnie według wzoru: 3 × powierzchnia ciała × klirens kreatyniny2627
  • Doustne podawanie (walgancyklowir): po przeszczepieniu narządu dawkę wylicza się według wzoru: 7 × powierzchnia ciała × klirens kreatyniny (ClkrS)2021
  • Noworodki z wrodzonym zakażeniem CMV: w badaniach klinicznych stosowano dawkę dożylną 6 mg/kg masy ciała co 12 godzin przez 6 tygodni2829

Osoby starsze

  • Nie przeprowadzono odrębnych badań, ale z uwagi na możliwe pogorszenie czynności nerek wraz z wiekiem, dawkę należy dostosować do wydolności nerek, regularnie kontrolując stężenie kreatyniny30313233

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Dawkowanie wymaga dostosowania według stopnia wydolności nerek. Najczęściej stosuje się specjalne tabele lub wzory do obliczania dawki na podstawie klirensu kreatyniny3435363738
  • Przykładowa modyfikacja dawek dożylnych u dorosłych i młodzieży (≥12 lat):
Klirens kreatyniny (ml/min) Dawka początkowa Dawka podtrzymująca
>70 5 mg/kg co 12 godzin 5 mg/kg raz na dobę
50–69 2,5 mg/kg co 12 godzin 2,5 mg/kg raz na dobę
25–49 2,5 mg/kg raz na dobę 1,25 mg/kg raz na dobę
10–24 1,25 mg/kg raz na dobę 0,625 mg/kg raz na dobę
<10 1,25 mg/kg 3x w tygodniu po dializie 0,625 mg/kg 3x w tygodniu po dializie

3439403741

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Brak jest danych pozwalających na sformułowanie zaleceń dotyczących modyfikacji dawkowania; zaleca się ostrożność30314233

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Gancyklowir i walgancyklowir są przeciwwskazane w okresie karmienia piersią434445
  • Nie zaleca się stosowania w ciąży, chyba że potencjalne korzyści przewyższają ryzyko. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję podczas terapii i przez co najmniej 30 dni po zakończeniu leczenia. Mężczyźni powinni stosować antykoncepcję mechaniczną podczas leczenia i przez 90 dni po zakończeniu terapii464748
Uwaga:

  • Podczas terapii gancyklowirem lub walgancyklowirem bardzo ważna jest regularna kontrola morfologii krwi (zwłaszcza liczby neutrofili i płytek) – szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia, kiedy należy wykonywać badania nawet co 2 dni4925.
  • Lek może wywoływać działania niepożądane, takie jak zahamowanie szpiku kostnego, leukopenię, neutropenię czy trombocytopenię.
  • Nie należy samodzielnie modyfikować dawek ani zmieniać częstotliwości podawania bez nadzoru lekarza.
  • W razie przedawkowania konieczna może być hemodializa, ponieważ lek jest usuwany podczas tego zabiegu505152.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Nie należy przekraczać zalecanych dawek ani zwiększać częstości podawania. Przekroczenie dawek może prowadzić do ciężkich działań niepożądanych, takich jak zaburzenia pracy szpiku, niewydolność nerek, zaburzenia neurologiczne (np. drgawki) i inne poważne powikłania155354

Podsumowanie dawkowania gancyklowiru w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli i młodzież (≥12 lat), prawidłowa czynność nerek Leczenie: 5 mg/kg co 12 h przez 14–21 dni; podtrzymująco: 5 mg/kg raz na dobę (7x/tydz.) lub 6 mg/kg raz na dobę (5x/tydz.)
Dzieci <12 lat Brak uniwersalnych zaleceń dla dożylnego podawania w leczeniu; w profilaktyce dawka: 3 × BSA × klirens kreatyniny
Dzieci po przeszczepie (doustnie, walgancyklowir) 7 × BSA × klirens kreatyniny; indywidualnie obliczana dawka
Osoby starsze Jak u dorosłych, ale dostosować dawkę do wydolności nerek
Pacjenci z zaburzeniami nerek Dawkowanie według klirensu kreatyniny; patrz tabela modyfikacji dawek
Pacjenci z zaburzeniami wątroby Brak danych do sformułowania zaleceń, zalecana ostrożność
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Nie zaleca się stosowania w ciąży; przeciwwskazane podczas karmienia piersią
Leczenie żelem do oczu 1 kropla 5x/dobę do wygojenia, potem 1 kropla 3x/dobę przez 7 dni (max. 21 dni); nie zaleca się u dzieci <18 lat

Gancyklowir – bezpieczne dawkowanie i indywidualne podejście

Dawkowanie gancyklowiru i jego pochodnych (np. walgancyklowiru) wymaga indywidualnego dostosowania do stanu pacjenta, masy ciała, czynności nerek oraz wskazania terapeutycznego. W leczeniu zakażeń CMV oraz w profilaktyce po przeszczepach obowiązują szczegółowe schematy, a każda zmiana wymaga kontroli parametrów krwi i czynności narządów. U dzieci i młodzieży stosuje się specjalne wzory obliczania dawki, a u pacjentów z niewydolnością nerek – redukcję dawek według tabel. Przestrzeganie zaleceń i regularne monitorowanie pozwalają na skuteczne i bezpieczne stosowanie gancyklowiru w różnych grupach pacjentów.

Pytania i odpowiedzi

Jak oblicza się dawkę gancyklowiru u dzieci po przeszczepie?

Dawka jest wyliczana indywidualnie według wzoru: 3 x powierzchnia ciała x klirens kreatyniny (dla dożylnego gancyklowiru) lub 7 x powierzchnia ciała x klirens kreatyniny (dla walgancyklowiru).

Czy gancyklowir można stosować w ciąży?

Nie zaleca się stosowania gancyklowiru w ciąży; należy stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia i po nim.

Jakie są zalecenia dotyczące dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek?

Dawkę należy zmniejszyć zgodnie ze stopniem niewydolności nerek, korzystając z tabeli modyfikacji dawek na podstawie klirensu kreatyniny.

Czy gancyklowir można stosować u dzieci z zakażeniem CMV?

Tak, ale dawkowanie ustala się indywidualnie, a u najmłodszych dzieci często brak jest uniwersalnych zaleceń – decyzję podejmuje lekarz.

Jak długo trwa leczenie gancyklowirem w zakażeniach CMV?

Zwykle leczenie początkowe trwa 14–21 dni, a leczenie podtrzymujące może trwać dłużej i jest ustalane indywidualnie.