Gadodiamid, gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy to środki kontrastowe stosowane w rezonansie magnetycznym, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem i zastosowaniem u dzieci.

Porównywane substancje czynne – co je łączy?

Gadodiamid, gadobutrol oraz gadopentetanian dimegluminy należą do tej samej grupy leków – są to środki kontrastowe stosowane w diagnostyce obrazowej, głównie podczas rezonansu magnetycznego (MRI)123. Wszystkie te substancje zawierają gadolin, pierwiastek o właściwościach paramagnetycznych, który pozwala na uzyskanie lepszej jakości obrazów w badaniach MRI. Dzięki nim lekarze mogą dokładniej zobaczyć zmiany w różnych tkankach i narządach, co ułatwia diagnozowanie wielu schorzeń456.

Podobieństwa pomiędzy tymi substancjami obejmują:

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje – gadodiamid, gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy – są stosowane do poprawy jakości obrazów w rezonansie magnetycznym. Jednak zakres ich zastosowań i grupy pacjentów, u których można je podać, różnią się między sobą.

  • Gadodiamid stosowany jest u dorosłych i dzieci powyżej 4. tygodnia życia w obrazowaniu głowy, rdzenia kręgowego, całego ciała oraz naczyń, a także w diagnostyce choroby wieńcowej serca u dorosłych4.
  • Gadobutrol może być używany u dorosłych oraz dzieci w każdym wieku, w tym u noworodków donoszonych, w badaniach głowy, rdzenia kręgowego, całego ciała, a także w angiografii oraz ocenie serca5.
  • Gadopentetanian dimegluminy wykorzystywany jest w diagnostyce głowy, rdzenia kręgowego i całego ciała, ale nie jest zalecany do stosowania u noworodków poniżej 4. tygodnia życia, a u dzieci poniżej 2 lat stosuje się go ostrożnie6.

Wskazania dla tych substancji pokrywają się w zakresie obrazowania mózgu, rdzenia, całego ciała i naczyń, ale gadobutrol ma najszersze możliwości użycia, zwłaszcza u najmłodszych dzieci i noworodków5. Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy nie są zalecane u noworodków do 4. tygodnia życia1011.

Ważne: Gadobutrol jest jedynym z porównywanych środków kontrastowych, który można stosować u noworodków donoszonych i dzieci w każdym wieku. Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane u noworodków poniżej 4. tygodnia życia, a u niemowląt do 1. roku życia zaleca się szczególną ostrożność oraz ograniczenie dawki101211.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje działają poprzez skracanie czasu relaksacji protonów wodoru w tkankach, co powoduje wzmocnienie kontrastu obrazu w rezonansie magnetycznym123. Gadodiamid i gadobutrol to związki niejonowe, natomiast gadopentetanian dimegluminy jest związkiem jonowym1323.

Pod względem farmakokinetycznym:

  • Wszystkie trzy substancje są wydalane głównie przez nerki w postaci niezmienionej141516.
  • Gadobutrol charakteryzuje się wyjątkowo wysoką stabilnością chemiczną i bardzo małą tendencją do uwalniania jonów gadolinu17.
  • Gadodiamid nie wiąże się z białkami osocza i jest szybko wydalany z organizmu, a jego farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek klinicznych1418.
  • Gadopentetanian dimegluminy również nie wiąże się z białkami osocza i jest całkowicie wydalany przez nerki16.

Zarówno gadodiamid, jak i gadobutrol oraz gadopentetanian dimegluminy, szybko dystrybuują się do przestrzeni pozakomórkowej po podaniu dożylnym. Różnice mogą dotyczyć czasu półtrwania, który wydłuża się u osób z niewydolnością nerek, oraz stabilności kompleksów z jonem gadolinu19.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na dany składnik lub pomocnicze substancje produktu202122. Ponadto, zarówno gadodiamid, jak i gadopentetanian dimegluminy nie powinny być stosowane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (GFR poniżej 30 ml/min/1,73 m2), ostrym uszkodzeniem nerek ani u pacjentów w okołoprzeszczepowym okresie przeszczepienia wątroby2022. U noworodków do 4. tygodnia życia są one przeciwwskazane2022.

Gadobutrol można stosować u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, a informacja diagnostyczna nie może być uzyskana bez kontrastu23. U dzieci poniżej 1. roku życia, we wszystkich przypadkach należy zachować szczególną ostrożność i ograniczyć dawkę12.

  • Wszystkie substancje mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje alergiczne, które mogą być groźne dla życia, zwłaszcza u osób z chorobami układu krążenia lub alergią w wywiadzie242526.
  • W przypadku pacjentów z padaczką lub zmianami w mózgu należy zachować ostrożność, gdyż istnieje ryzyko napadów drgawkowych272829.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie tych substancji u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami nerek lub wątroby różni się w zależności od wybranej substancji.

  • Dzieci: Gadobutrol może być stosowany u dzieci w każdym wieku, w tym u noworodków donoszonych5. Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane u noworodków poniżej 4. tygodnia życia1011. U niemowląt do 1. roku życia wszystkie substancje wymagają ostrożności i ograniczenia dawki101230.
  • Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy substancje powinny być stosowane w ciąży jedynie wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko313233.
  • Karmienie piersią: Po podaniu każdej z tych substancji zaleca się przerwę w karmieniu piersią przez co najmniej 24 godziny313233.
  • Kierowcy: Po podaniu gadodiamidu nie zaleca się prowadzenia pojazdów z powodu możliwych nudności34. Gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy nie wpływają istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów3536.
  • Pacjenci z zaburzeniami nerek: Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach nerek2022, natomiast gadobutrol można stosować po starannej ocenie korzyści i ryzyka23.
Informacja:

  • Wszystkie trzy środki kontrastowe są wydalane przez nerki, dlatego osoby z niewydolnością nerek powinny być szczególnie ostrożne.
  • U osób starszych oraz dzieci dawki nie wymagają specjalnej modyfikacji, ale zawsze należy kontrolować czynność nerek.
  • Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią wymaga indywidualnej oceny przez lekarza.
  • Po podaniu kontrastu mogą wystąpić reakcje alergiczne, dlatego pacjent powinien być monitorowany po badaniu.

Tabela porównawcza najważniejszych cech substancji czynnych

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Gadodiamid Rezonans magnetyczny głowy, rdzenia, całego ciała, angiografia, serce (u dorosłych) Powyżej 4. tygodnia życia, ostrożnie u niemowląt do 1. roku życia Nie zaleca się, chyba że korzyści przewyższają ryzyko Nie zaleca się prowadzenia pojazdów po podaniu
Gadobutrol Rezonans magnetyczny głowy, rdzenia, całego ciała, angiografia, ocena serca W każdym wieku, także u noworodków donoszonych Nie zaleca się rutynowo, możliwe tylko w razie konieczności Brak przeciwwskazań
Gadopentetanian dimegluminy Rezonans magnetyczny głowy, rdzenia, całego ciała Powyżej 4. tygodnia życia, ostrożnie u dzieci do 2. roku życia Nie zaleca się, możliwe tylko w razie konieczności Brak przeciwwskazań

Gadodiamid i jego alternatywy – na co zwrócić uwagę?

Gadodiamid, gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy są skutecznymi środkami kontrastowymi w diagnostyce obrazowej. Różnią się jednak możliwością stosowania u najmłodszych dzieci oraz bezpieczeństwem u osób z zaburzeniami czynności nerek. Gadobutrol jest jedyną substancją dopuszczoną do użycia u noworodków donoszonych i dzieci w każdym wieku, natomiast gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane u noworodków do 4. tygodnia życia. U osób z ciężką niewydolnością nerek preferowanym wyborem, po ocenie ryzyka, może być gadobutrol. W przypadku kobiet w ciąży oraz matek karmiących piersią, decyzję o podaniu kontrastu powinien podjąć lekarz po rozważeniu potencjalnych korzyści i zagrożeń. Wybór odpowiedniego środka kontrastowego zawsze zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz wskazań do badania.

Pytania i odpowiedzi

Czy gadodiamid można stosować u niemowląt?

Gadodiamid jest przeciwwskazany u noworodków poniżej 4. tygodnia życia. U niemowląt do 1. roku życia należy stosować go tylko po dokładnej ocenie i w ograniczonej dawce.1

Który środek kontrastowy MRI można stosować u noworodków?

Gadobutrol jest jedyną z porównywanych substancji dopuszczoną do stosowania u noworodków donoszonych.2

Czy środki kontrastowe na bazie gadolinu są bezpieczne dla osób z niewydolnością nerek?

Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach nerek. Gadobutrol można stosować tylko w razie konieczności, po dokładnej ocenie.345

Czy po podaniu gadodiamidu można prowadzić samochód?

Po podaniu gadodiamidu nie zaleca się prowadzenia pojazdów ze względu na ryzyko wystąpienia nudności.6

Jak długo po podaniu środka kontrastowego nie można karmić piersią?

Zaleca się przerwę w karmieniu piersią przez co najmniej 24 godziny po podaniu każdego z tych środków.789