Gadodiamid, gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy to środki kontrastowe stosowane w rezonansie magnetycznym, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem i zastosowaniem u dzieci.
Porównywane substancje czynne – co je łączy?
Gadodiamid, gadobutrol oraz gadopentetanian dimegluminy należą do tej samej grupy leków – są to środki kontrastowe stosowane w diagnostyce obrazowej, głównie podczas rezonansu magnetycznego (MRI)123. Wszystkie te substancje zawierają gadolin, pierwiastek o właściwościach paramagnetycznych, który pozwala na uzyskanie lepszej jakości obrazów w badaniach MRI. Dzięki nim lekarze mogą dokładniej zobaczyć zmiany w różnych tkankach i narządach, co ułatwia diagnozowanie wielu schorzeń456.
Podobieństwa pomiędzy tymi substancjami obejmują:
- stosowanie wyłącznie w celach diagnostycznych, nie leczniczych456
- podawanie dożylne podczas badań obrazowych789
- możliwość obrazowania różnych części ciała, w tym głowy, szyi, klatki piersiowej, jamy brzusznej, układu mięśniowo-szkieletowego oraz naczyń krwionośnych456
Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice
Wszystkie trzy substancje – gadodiamid, gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy – są stosowane do poprawy jakości obrazów w rezonansie magnetycznym. Jednak zakres ich zastosowań i grupy pacjentów, u których można je podać, różnią się między sobą.
- Gadodiamid stosowany jest u dorosłych i dzieci powyżej 4. tygodnia życia w obrazowaniu głowy, rdzenia kręgowego, całego ciała oraz naczyń, a także w diagnostyce choroby wieńcowej serca u dorosłych4.
- Gadobutrol może być używany u dorosłych oraz dzieci w każdym wieku, w tym u noworodków donoszonych, w badaniach głowy, rdzenia kręgowego, całego ciała, a także w angiografii oraz ocenie serca5.
- Gadopentetanian dimegluminy wykorzystywany jest w diagnostyce głowy, rdzenia kręgowego i całego ciała, ale nie jest zalecany do stosowania u noworodków poniżej 4. tygodnia życia, a u dzieci poniżej 2 lat stosuje się go ostrożnie6.
Wskazania dla tych substancji pokrywają się w zakresie obrazowania mózgu, rdzenia, całego ciała i naczyń, ale gadobutrol ma najszersze możliwości użycia, zwłaszcza u najmłodszych dzieci i noworodków5. Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy nie są zalecane u noworodków do 4. tygodnia życia1011.
Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne
Wszystkie trzy substancje działają poprzez skracanie czasu relaksacji protonów wodoru w tkankach, co powoduje wzmocnienie kontrastu obrazu w rezonansie magnetycznym123. Gadodiamid i gadobutrol to związki niejonowe, natomiast gadopentetanian dimegluminy jest związkiem jonowym1323.
Pod względem farmakokinetycznym:
- Wszystkie trzy substancje są wydalane głównie przez nerki w postaci niezmienionej141516.
- Gadobutrol charakteryzuje się wyjątkowo wysoką stabilnością chemiczną i bardzo małą tendencją do uwalniania jonów gadolinu17.
- Gadodiamid nie wiąże się z białkami osocza i jest szybko wydalany z organizmu, a jego farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek klinicznych1418.
- Gadopentetanian dimegluminy również nie wiąże się z białkami osocza i jest całkowicie wydalany przez nerki16.
Zarówno gadodiamid, jak i gadobutrol oraz gadopentetanian dimegluminy, szybko dystrybuują się do przestrzeni pozakomórkowej po podaniu dożylnym. Różnice mogą dotyczyć czasu półtrwania, który wydłuża się u osób z niewydolnością nerek, oraz stabilności kompleksów z jonem gadolinu19.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice
Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na dany składnik lub pomocnicze substancje produktu202122. Ponadto, zarówno gadodiamid, jak i gadopentetanian dimegluminy nie powinny być stosowane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (GFR poniżej 30 ml/min/1,73 m2), ostrym uszkodzeniem nerek ani u pacjentów w okołoprzeszczepowym okresie przeszczepienia wątroby2022. U noworodków do 4. tygodnia życia są one przeciwwskazane2022.
Gadobutrol można stosować u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, a informacja diagnostyczna nie może być uzyskana bez kontrastu23. U dzieci poniżej 1. roku życia, we wszystkich przypadkach należy zachować szczególną ostrożność i ograniczyć dawkę12.
- Wszystkie substancje mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje alergiczne, które mogą być groźne dla życia, zwłaszcza u osób z chorobami układu krążenia lub alergią w wywiadzie242526.
- W przypadku pacjentów z padaczką lub zmianami w mózgu należy zachować ostrożność, gdyż istnieje ryzyko napadów drgawkowych272829.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Stosowanie tych substancji u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami nerek lub wątroby różni się w zależności od wybranej substancji.
- Dzieci: Gadobutrol może być stosowany u dzieci w każdym wieku, w tym u noworodków donoszonych5. Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane u noworodków poniżej 4. tygodnia życia1011. U niemowląt do 1. roku życia wszystkie substancje wymagają ostrożności i ograniczenia dawki101230.
- Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy substancje powinny być stosowane w ciąży jedynie wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko313233.
- Karmienie piersią: Po podaniu każdej z tych substancji zaleca się przerwę w karmieniu piersią przez co najmniej 24 godziny313233.
- Kierowcy: Po podaniu gadodiamidu nie zaleca się prowadzenia pojazdów z powodu możliwych nudności34. Gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy nie wpływają istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów3536.
- Pacjenci z zaburzeniami nerek: Gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach nerek2022, natomiast gadobutrol można stosować po starannej ocenie korzyści i ryzyka23.
- Wszystkie trzy środki kontrastowe są wydalane przez nerki, dlatego osoby z niewydolnością nerek powinny być szczególnie ostrożne.
- U osób starszych oraz dzieci dawki nie wymagają specjalnej modyfikacji, ale zawsze należy kontrolować czynność nerek.
- Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią wymaga indywidualnej oceny przez lekarza.
- Po podaniu kontrastu mogą wystąpić reakcje alergiczne, dlatego pacjent powinien być monitorowany po badaniu.
Tabela porównawcza najważniejszych cech substancji czynnych
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Gadodiamid | Rezonans magnetyczny głowy, rdzenia, całego ciała, angiografia, serce (u dorosłych) | Powyżej 4. tygodnia życia, ostrożnie u niemowląt do 1. roku życia | Nie zaleca się, chyba że korzyści przewyższają ryzyko | Nie zaleca się prowadzenia pojazdów po podaniu |
| Gadobutrol | Rezonans magnetyczny głowy, rdzenia, całego ciała, angiografia, ocena serca | W każdym wieku, także u noworodków donoszonych | Nie zaleca się rutynowo, możliwe tylko w razie konieczności | Brak przeciwwskazań |
| Gadopentetanian dimegluminy | Rezonans magnetyczny głowy, rdzenia, całego ciała | Powyżej 4. tygodnia życia, ostrożnie u dzieci do 2. roku życia | Nie zaleca się, możliwe tylko w razie konieczności | Brak przeciwwskazań |
Gadodiamid i jego alternatywy – na co zwrócić uwagę?
Gadodiamid, gadobutrol i gadopentetanian dimegluminy są skutecznymi środkami kontrastowymi w diagnostyce obrazowej. Różnią się jednak możliwością stosowania u najmłodszych dzieci oraz bezpieczeństwem u osób z zaburzeniami czynności nerek. Gadobutrol jest jedyną substancją dopuszczoną do użycia u noworodków donoszonych i dzieci w każdym wieku, natomiast gadodiamid i gadopentetanian dimegluminy są przeciwwskazane u noworodków do 4. tygodnia życia. U osób z ciężką niewydolnością nerek preferowanym wyborem, po ocenie ryzyka, może być gadobutrol. W przypadku kobiet w ciąży oraz matek karmiących piersią, decyzję o podaniu kontrastu powinien podjąć lekarz po rozważeniu potencjalnych korzyści i zagrożeń. Wybór odpowiedniego środka kontrastowego zawsze zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz wskazań do badania.


















