Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina to leki przeciwpadaczkowe stosowane w leczeniu padaczki i bólu neuropatycznego. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem oraz profilem działań niepożądanych.

Podstawowe informacje o porównywanych substancjach czynnych

Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina to leki należące do nowoczesnych leków przeciwpadaczkowych. Stosuje się je głównie w leczeniu padaczki, a także w terapii bólu neuropatycznego. Wszystkie te substancje wpływają na układ nerwowy, zmniejszając nadmierną aktywność nerwów i pomagając kontrolować objawy chorób neurologicznych123. Gabapentyna i pregabalina są szczególnie blisko spokrewnione pod względem budowy chemicznej i mechanizmu działania. Lamotrygina natomiast, mimo że również stosowana jest w leczeniu padaczki, charakteryzuje się innym mechanizmem działania3.

  • Gabapentyna: stosowana w leczeniu padaczki i bólu neuropatycznego1.
  • Pregabalina: podobnie jak gabapentyna, wykorzystywana w leczeniu padaczki, bólu neuropatycznego oraz zaburzeń lękowych u dorosłych2.
  • Lamotrygina: stosowana głównie w leczeniu padaczki, także u dzieci, a dodatkowo w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej3.
Ważne: Choć gabapentyna, pregabalina i lamotrygina są stosowane w podobnych schorzeniach, nie są zamienne – każda z nich ma swoje unikalne cechy, zalecenia i przeciwwskazania. Wybór odpowiedniego leku zależy od wieku pacjenta, rodzaju choroby, innych przyjmowanych leków oraz indywidualnej tolerancji i bezpieczeństwa stosowania.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się gabapentynę, pregabalinę i lamotryginę?

Gabapentyna jest stosowana głównie jako lek wspomagający w leczeniu napadów częściowych padaczki (z lub bez napadów wtórnie uogólnionych) zarówno u dorosłych, jak i u dzieci od 6. roku życia. Może być także używana samodzielnie (monoterapia) u młodzieży i dorosłych od 12. roku życia. Dodatkowo, gabapentyna znajduje zastosowanie w leczeniu obwodowego bólu neuropatycznego, np. w bolesnej neuropatii cukrzycowej czy nerwobólu po półpaścu, ale tylko u dorosłych1.

Pregabalina, bardzo podobna do gabapentyny, jest również wykorzystywana w leczeniu padaczki (jako lek dodatkowy), bólu neuropatycznego o pochodzeniu zarówno obwodowym, jak i ośrodkowym, oraz – co ją wyróżnia – w terapii uogólnionych zaburzeń lękowych u dorosłych2. Jednak nie jest zalecana dla dzieci i młodzieży poniżej 12 lat.

Lamotrygina to lek, który stosuje się w leczeniu padaczki w różnym wieku – zarówno u dorosłych, jak i dzieci od 2. roku życia. Może być wykorzystywana jako jedyny lek (monoterapia) lub w połączeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi. Ponadto, lamotrygina jest wykorzystywana w zapobieganiu epizodom depresji u dorosłych z chorobą afektywną dwubiegunową3.

  • Gabapentyna: padaczka (napady częściowe), ból neuropatyczny u dorosłych1.
  • Pregabalina: padaczka (napady częściowe), ból neuropatyczny, uogólnione zaburzenia lękowe u dorosłych2.
  • Lamotrygina: padaczka (różne rodzaje napadów, także u dzieci), zapobieganie epizodom depresji w chorobie afektywnej dwubiegunowej3.

Mechanizm działania i losy leków w organizmie

Gabapentyna i pregabalina działają w bardzo podobny sposób – wiążą się ze specyficznymi miejscami (podjednostka alfa-2-delta) na kanałach wapniowych w komórkach nerwowych, co ogranicza uwalnianie substancji pobudzających w układzie nerwowym. Dzięki temu zmniejszają nadmierną aktywność nerwów, co jest korzystne zarówno w leczeniu padaczki, jak i bólu neuropatycznego45. Lamotrygina działa inaczej – hamuje głównie uwalnianie glutaminianu i asparaginianu (substancji pobudzających w mózgu), wpływając na kanały sodowe w błonach komórkowych3.

Pod względem farmakokinetyki, czyli losów leku w organizmie, gabapentyna po podaniu doustnym osiąga maksymalne stężenie w osoczu po 2–3 godzinach, a jej biodostępność spada przy wyższych dawkach (organizm wchłania coraz mniejszą część leku przy zwiększaniu dawki). Pregabalina natomiast charakteryzuje się bardzo wysoką i stałą biodostępnością (powyżej 90%), niezależnie od dawki, a jej stężenie we krwi osiąga maksimum szybciej – już po ok. 1 godzinie od podania67. Lamotrygina wykazuje stabilne i przewidywalne wchłanianie, ale jej metabolizm i eliminacja mogą się różnić w zależności od innych przyjmowanych leków oraz czynności wątroby i nerek8.

  • Gabapentyna: nieliniowe wchłanianie, metabolizowana w niewielkim stopniu, wydalana przez nerki6.
  • Pregabalina: szybkie i stabilne wchłanianie, nie jest metabolizowana, wydalana w postaci niezmienionej przez nerki7.
  • Lamotrygina: metabolizowana głównie w wątrobie, wydalana przez nerki, dawkowanie może wymagać dostosowania w zależności od przyjmowanych leków i stanu zdrowia8.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w przypadku uczulenia na substancję czynną lub którykolwiek składnik pomocniczy. Gabapentyna i pregabalina mogą być przyczyną poważnych reakcji skórnych, takich jak zespół Stevensa-Johnsona czy wysypka z eozynofilią, dlatego w razie pojawienia się objawów alergii lub ciężkich reakcji skórnych należy natychmiast przerwać leczenie910. Lamotrygina również może powodować ciężkie reakcje skórne, a ryzyko ich wystąpienia wzrasta przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki lub w połączeniu z niektórymi innymi lekami11.

Wszystkie trzy leki mogą wywoływać myśli i zachowania samobójcze – pacjent oraz jego otoczenie powinni być świadomi tej możliwości i zwracać uwagę na zmiany nastroju121311. Dodatkowo gabapentyna i pregabalina mogą zwiększać ryzyko uzależnienia, zwłaszcza u osób z tendencją do nadużywania leków1415.

  • Gabapentyna i pregabalina: ryzyko uzależnienia, objawy odstawienne po nagłym przerwaniu leczenia1416.
  • Lamotrygina: większe ryzyko ciężkich reakcji skórnych przy szybkim zwiększaniu dawki lub w połączeniu z niektórymi lekami (np. kwas walproinowy)11.
  • Wszystkie: mogą powodować myśli samobójcze, reakcje alergiczne, ostrożność u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

W przypadku dzieci, gabapentyna może być stosowana już od 6. roku życia w leczeniu padaczki, natomiast lamotrygina od 2. roku życia. Pregabalina nie jest zalecana dla dzieci i młodzieży poniżej 12 lat, ze względu na brak wystarczających danych o bezpieczeństwie i skuteczności1173.

Stosowanie w ciąży wymaga szczególnej ostrożności. Gabapentyna może być używana w pierwszym trymestrze ciąży tylko wtedy, gdy jest to klinicznie konieczne, a dane nie wykazały znacząco wyższego ryzyka wad wrodzonych w porównaniu do innych leków przeciwpadaczkowych18. Pregabalina wiąże się z nieco wyższym ryzykiem poważnych wad wrodzonych, dlatego nie jest zalecana w ciąży, chyba że korzyści dla matki przeważają nad ryzykiem dla dziecka19. Lamotrygina może być stosowana w ciąży, ale jej dawkowanie powinno być starannie monitorowane i często wymaga dostosowania20.

Wszystkie trzy leki przenikają do mleka kobiecego – podczas karmienia piersią należy zachować ostrożność, a lek stosować tylko, gdy korzyści przewyższają potencjalne zagrożenia212220.

U osób starszych i pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest modyfikacja dawki gabapentyny i pregabaliny, ponieważ są one wydalane przez nerki. Lamotrygina może wymagać dostosowania dawki u osób z niewydolnością wątroby lub nerek23248.

  • Gabapentyna: od 6 lat w padaczce, ostrożność w ciąży, karmieniu piersią, niewydolności nerek1.
  • Pregabalina: od 12 lat w padaczce, niezalecana w ciąży, konieczność zmiany dawki przy niewydolności nerek17.
  • Lamotrygina: od 2 lat w padaczce, możliwa w ciąży, ostrożność przy niewydolności wątroby i nerek3.
Warto wiedzieć:

  • Gabapentyna i pregabalina mogą powodować senność i zawroty głowy, co zwiększa ryzyko upadków, zwłaszcza u osób starszych2526.
  • Przyjmowanie tych leków z opioidami zwiększa ryzyko depresji oddechowej i innych poważnych działań niepożądanych2728.
  • Lamotrygina wymaga powolnego zwiększania dawki, by zmniejszyć ryzyko poważnych reakcji skórnych11.
  • Wszystkie trzy leki mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów – należy zachować ostrożność szczególnie na początku leczenia lub przy zmianie dawki293031.

Porównanie gabapentyny, pregabaliny i lamotryginy w najważniejszych obszarach

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Gabapentyna Padaczka (napady częściowe), ból neuropatyczny Od 6 lat w padaczce Możliwe, jeśli konieczne Może powodować senność, zawroty głowy – ostrożność
Pregabalina Padaczka, ból neuropatyczny, zaburzenia lękowe Nie zalecana poniżej 12 lat Nie zalecana Może powodować senność, zawroty głowy – ostrożność
Lamotrygina Padaczka (różne typy napadów), zaburzenia afektywne dwubiegunowe Od 2 lat w padaczce Możliwe pod kontrolą lekarza Może wpływać na koncentrację – ostrożność

Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina – podsumowanie podobieństw i różnic

Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina to leki o udowodnionej skuteczności w leczeniu padaczki, a dwie pierwsze z nich są także szeroko stosowane w terapii bólu neuropatycznego. Gabapentyna i pregabalina mają zbliżony mechanizm działania i profil działań niepożądanych, jednak pregabalina wyróżnia się wyższą biodostępnością i możliwością stosowania w leczeniu zaburzeń lękowych u dorosłych. Lamotrygina, choć również lek przeciwpadaczkowy, jest wybierana szczególnie w przypadku padaczki z napadami uogólnionymi oraz jako lek stabilizujący nastrój u osób z chorobą afektywną dwubiegunową. Różnice dotyczą także bezpieczeństwa stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z chorobami nerek i wątroby. Wybór konkretnej substancji czynnej zawsze powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb i sytuacji zdrowotnej pacjenta123.

Pytania i odpowiedzi

Gabapentyna a pregabalina – czym się różnią?

Gabapentyna i pregabalina mają podobny mechanizm działania, ale pregabalina ma wyższą biodostępność i szybciej działa. Pregabalina jest także stosowana w zaburzeniach lękowych u dorosłych, natomiast gabapentyna nie.

Czy gabapentyna i lamotrygina są stosowane u dzieci?

Gabapentyna może być stosowana u dzieci od 6 lat w leczeniu padaczki, lamotrygina nawet od 2 lat, w zależności od wskazań.

Który lek można stosować w ciąży – gabapentynę, pregabalinę czy lamotryginę?

Gabapentynę i lamotryginę można stosować w ciąży tylko jeśli jest to konieczne. Pregabalina nie jest zalecana ze względu na wyższe ryzyko wad wrodzonych.

Czy gabapentyna, pregabalina i lamotrygina wpływają na prowadzenie pojazdów?

Tak, wszystkie mogą powodować senność lub zawroty głowy. Zaleca się ostrożność, zwłaszcza na początku leczenia lub przy zmianie dawki.

Czy leki te mogą być stosowane razem?

Leki te mogą być łączone w leczeniu padaczki, ale zawsze pod kontrolą lekarza, który dostosuje dawki i monitoruje ewentualne interakcje.