Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina to leki przeciwpadaczkowe stosowane w leczeniu padaczki i bólu neuropatycznego. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem oraz profilem działań niepożądanych.
Podstawowe informacje o porównywanych substancjach czynnych
Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina to leki należące do nowoczesnych leków przeciwpadaczkowych. Stosuje się je głównie w leczeniu padaczki, a także w terapii bólu neuropatycznego. Wszystkie te substancje wpływają na układ nerwowy, zmniejszając nadmierną aktywność nerwów i pomagając kontrolować objawy chorób neurologicznych123. Gabapentyna i pregabalina są szczególnie blisko spokrewnione pod względem budowy chemicznej i mechanizmu działania. Lamotrygina natomiast, mimo że również stosowana jest w leczeniu padaczki, charakteryzuje się innym mechanizmem działania3.
- Gabapentyna: stosowana w leczeniu padaczki i bólu neuropatycznego1.
- Pregabalina: podobnie jak gabapentyna, wykorzystywana w leczeniu padaczki, bólu neuropatycznego oraz zaburzeń lękowych u dorosłych2.
- Lamotrygina: stosowana głównie w leczeniu padaczki, także u dzieci, a dodatkowo w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej3.
Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się gabapentynę, pregabalinę i lamotryginę?
Gabapentyna jest stosowana głównie jako lek wspomagający w leczeniu napadów częściowych padaczki (z lub bez napadów wtórnie uogólnionych) zarówno u dorosłych, jak i u dzieci od 6. roku życia. Może być także używana samodzielnie (monoterapia) u młodzieży i dorosłych od 12. roku życia. Dodatkowo, gabapentyna znajduje zastosowanie w leczeniu obwodowego bólu neuropatycznego, np. w bolesnej neuropatii cukrzycowej czy nerwobólu po półpaścu, ale tylko u dorosłych1.
Pregabalina, bardzo podobna do gabapentyny, jest również wykorzystywana w leczeniu padaczki (jako lek dodatkowy), bólu neuropatycznego o pochodzeniu zarówno obwodowym, jak i ośrodkowym, oraz – co ją wyróżnia – w terapii uogólnionych zaburzeń lękowych u dorosłych2. Jednak nie jest zalecana dla dzieci i młodzieży poniżej 12 lat.
Lamotrygina to lek, który stosuje się w leczeniu padaczki w różnym wieku – zarówno u dorosłych, jak i dzieci od 2. roku życia. Może być wykorzystywana jako jedyny lek (monoterapia) lub w połączeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi. Ponadto, lamotrygina jest wykorzystywana w zapobieganiu epizodom depresji u dorosłych z chorobą afektywną dwubiegunową3.
- Gabapentyna: padaczka (napady częściowe), ból neuropatyczny u dorosłych1.
- Pregabalina: padaczka (napady częściowe), ból neuropatyczny, uogólnione zaburzenia lękowe u dorosłych2.
- Lamotrygina: padaczka (różne rodzaje napadów, także u dzieci), zapobieganie epizodom depresji w chorobie afektywnej dwubiegunowej3.
Mechanizm działania i losy leków w organizmie
Gabapentyna i pregabalina działają w bardzo podobny sposób – wiążą się ze specyficznymi miejscami (podjednostka alfa-2-delta) na kanałach wapniowych w komórkach nerwowych, co ogranicza uwalnianie substancji pobudzających w układzie nerwowym. Dzięki temu zmniejszają nadmierną aktywność nerwów, co jest korzystne zarówno w leczeniu padaczki, jak i bólu neuropatycznego45. Lamotrygina działa inaczej – hamuje głównie uwalnianie glutaminianu i asparaginianu (substancji pobudzających w mózgu), wpływając na kanały sodowe w błonach komórkowych3.
Pod względem farmakokinetyki, czyli losów leku w organizmie, gabapentyna po podaniu doustnym osiąga maksymalne stężenie w osoczu po 2–3 godzinach, a jej biodostępność spada przy wyższych dawkach (organizm wchłania coraz mniejszą część leku przy zwiększaniu dawki). Pregabalina natomiast charakteryzuje się bardzo wysoką i stałą biodostępnością (powyżej 90%), niezależnie od dawki, a jej stężenie we krwi osiąga maksimum szybciej – już po ok. 1 godzinie od podania67. Lamotrygina wykazuje stabilne i przewidywalne wchłanianie, ale jej metabolizm i eliminacja mogą się różnić w zależności od innych przyjmowanych leków oraz czynności wątroby i nerek8.
- Gabapentyna: nieliniowe wchłanianie, metabolizowana w niewielkim stopniu, wydalana przez nerki6.
- Pregabalina: szybkie i stabilne wchłanianie, nie jest metabolizowana, wydalana w postaci niezmienionej przez nerki7.
- Lamotrygina: metabolizowana głównie w wątrobie, wydalana przez nerki, dawkowanie może wymagać dostosowania w zależności od przyjmowanych leków i stanu zdrowia8.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice
Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w przypadku uczulenia na substancję czynną lub którykolwiek składnik pomocniczy. Gabapentyna i pregabalina mogą być przyczyną poważnych reakcji skórnych, takich jak zespół Stevensa-Johnsona czy wysypka z eozynofilią, dlatego w razie pojawienia się objawów alergii lub ciężkich reakcji skórnych należy natychmiast przerwać leczenie910. Lamotrygina również może powodować ciężkie reakcje skórne, a ryzyko ich wystąpienia wzrasta przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki lub w połączeniu z niektórymi innymi lekami11.
Wszystkie trzy leki mogą wywoływać myśli i zachowania samobójcze – pacjent oraz jego otoczenie powinni być świadomi tej możliwości i zwracać uwagę na zmiany nastroju121311. Dodatkowo gabapentyna i pregabalina mogą zwiększać ryzyko uzależnienia, zwłaszcza u osób z tendencją do nadużywania leków1415.
- Gabapentyna i pregabalina: ryzyko uzależnienia, objawy odstawienne po nagłym przerwaniu leczenia1416.
- Lamotrygina: większe ryzyko ciężkich reakcji skórnych przy szybkim zwiększaniu dawki lub w połączeniu z niektórymi lekami (np. kwas walproinowy)11.
- Wszystkie: mogą powodować myśli samobójcze, reakcje alergiczne, ostrożność u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby.
Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów
W przypadku dzieci, gabapentyna może być stosowana już od 6. roku życia w leczeniu padaczki, natomiast lamotrygina od 2. roku życia. Pregabalina nie jest zalecana dla dzieci i młodzieży poniżej 12 lat, ze względu na brak wystarczających danych o bezpieczeństwie i skuteczności1173.
Stosowanie w ciąży wymaga szczególnej ostrożności. Gabapentyna może być używana w pierwszym trymestrze ciąży tylko wtedy, gdy jest to klinicznie konieczne, a dane nie wykazały znacząco wyższego ryzyka wad wrodzonych w porównaniu do innych leków przeciwpadaczkowych18. Pregabalina wiąże się z nieco wyższym ryzykiem poważnych wad wrodzonych, dlatego nie jest zalecana w ciąży, chyba że korzyści dla matki przeważają nad ryzykiem dla dziecka19. Lamotrygina może być stosowana w ciąży, ale jej dawkowanie powinno być starannie monitorowane i często wymaga dostosowania20.
Wszystkie trzy leki przenikają do mleka kobiecego – podczas karmienia piersią należy zachować ostrożność, a lek stosować tylko, gdy korzyści przewyższają potencjalne zagrożenia212220.
U osób starszych i pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest modyfikacja dawki gabapentyny i pregabaliny, ponieważ są one wydalane przez nerki. Lamotrygina może wymagać dostosowania dawki u osób z niewydolnością wątroby lub nerek23248.
- Gabapentyna: od 6 lat w padaczce, ostrożność w ciąży, karmieniu piersią, niewydolności nerek1.
- Pregabalina: od 12 lat w padaczce, niezalecana w ciąży, konieczność zmiany dawki przy niewydolności nerek17.
- Lamotrygina: od 2 lat w padaczce, możliwa w ciąży, ostrożność przy niewydolności wątroby i nerek3.
- Gabapentyna i pregabalina mogą powodować senność i zawroty głowy, co zwiększa ryzyko upadków, zwłaszcza u osób starszych2526.
- Przyjmowanie tych leków z opioidami zwiększa ryzyko depresji oddechowej i innych poważnych działań niepożądanych2728.
- Lamotrygina wymaga powolnego zwiększania dawki, by zmniejszyć ryzyko poważnych reakcji skórnych11.
- Wszystkie trzy leki mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów – należy zachować ostrożność szczególnie na początku leczenia lub przy zmianie dawki293031.
Porównanie gabapentyny, pregabaliny i lamotryginy w najważniejszych obszarach
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Gabapentyna | Padaczka (napady częściowe), ból neuropatyczny | Od 6 lat w padaczce | Możliwe, jeśli konieczne | Może powodować senność, zawroty głowy – ostrożność |
| Pregabalina | Padaczka, ból neuropatyczny, zaburzenia lękowe | Nie zalecana poniżej 12 lat | Nie zalecana | Może powodować senność, zawroty głowy – ostrożność |
| Lamotrygina | Padaczka (różne typy napadów), zaburzenia afektywne dwubiegunowe | Od 2 lat w padaczce | Możliwe pod kontrolą lekarza | Może wpływać na koncentrację – ostrożność |
Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina – podsumowanie podobieństw i różnic
Gabapentyna, pregabalina i lamotrygina to leki o udowodnionej skuteczności w leczeniu padaczki, a dwie pierwsze z nich są także szeroko stosowane w terapii bólu neuropatycznego. Gabapentyna i pregabalina mają zbliżony mechanizm działania i profil działań niepożądanych, jednak pregabalina wyróżnia się wyższą biodostępnością i możliwością stosowania w leczeniu zaburzeń lękowych u dorosłych. Lamotrygina, choć również lek przeciwpadaczkowy, jest wybierana szczególnie w przypadku padaczki z napadami uogólnionymi oraz jako lek stabilizujący nastrój u osób z chorobą afektywną dwubiegunową. Różnice dotyczą także bezpieczeństwa stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z chorobami nerek i wątroby. Wybór konkretnej substancji czynnej zawsze powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb i sytuacji zdrowotnej pacjenta123.


















