Fenylopopranoloamina

Fenylopropanolamina – ogólna charakterystyka substancji

Fenylopropanolamina, znana również pod skrótem PPA, to organiczny związek chemiczny należący do grupy sympatykomimetyków. Substancja ta działa na organizm w sposób podobny do amfetaminy – stymuluje układ współczulny, czyli tę część układu nerwowego, która odpowiada za reakcje organizmu na stres i zwiększone zapotrzebowanie na energię. Fenylopropanolamina była niegdyś szeroko wykorzystywana w lecznictwie, głównie jako środek obkurczający naczynia krwionośne oraz lek przeciwhistaminowy i przeciwobrzękowy.

W przeszłości fenylopropanolamina była obecna przede wszystkim w preparatach na przeziębienie i grypę, a także jako składnik leków wspomagających odchudzanie oraz niektórych leków stosowanych w leczeniu nietrzymania moczu. Występowała najczęściej w formie soli (chlorowodorek lub siarczan) i była podawana doustnie lub miejscowo, na przykład w postaci aerozoli do nosa.

Właściwości lecznicze i wskazania do stosowania

Fenylopropanolamina działa przede wszystkim jako wazokonstryktor, czyli substancja powodująca zwężenie naczyń krwionośnych. Dzięki temu skutecznie zmniejsza przekrwienie błon śluzowych nosa i ułatwia oddychanie w przypadku kataru, przeziębienia czy alergii. Jej zastosowania obejmowały:

• Zmniejszanie przekrwienia nosa – leczenie objawów przeziębienia, grypy, kataru siennego i innych alergicznych nieżytów nosa.
• Leczenie nietrzymania moczu – zwłaszcza u dzieci, gdzie zwiększała napięcie mięśni pęcherza moczowego.
• Wspomaganie odchudzania – dzięki efektowi anorektycznemu, czyli hamowaniu uczucia głodu.

Warto jednak zaznaczyć, że obecnie fenylopropanolamina jest w większości krajów wycofana lub bardzo ograniczona w zastosowaniu ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych.

Mechanizm działania fenylopropanolaminy

Fenylopropanolamina oddziałuje na organizm głównie przez pobudzanie receptorów alfa-adrenergicznych w mięśniach gładkich naczyń krwionośnych. Efektem jest skurcz tych naczyń (wazokonstrykcja), co prowadzi do:

• Zmniejszenia przepływu krwi przez błony śluzowe nosa, redukcji obrzęku i poprawy drożności dróg oddechowych.
• Podniesienia ciśnienia tętniczego krwi.
• Przyspieszenia akcji serca – efekt niepożądany przy dłuższym stosowaniu.

Fenylopropanolamina działa także centralnie, czyli na ośrodkowy układ nerwowy. Przenika przez barierę krew-mózg i pobudza ośrodki odpowiedzialne za kontrolę łaknienia, co tłumaczy jej właściwości anorektyczne (zmniejszanie apetytu).

Schematy dawkowania w różnych grupach pacjentów

Dawkowanie fenylopropanolaminy zależało od wieku, wskazania oraz formy preparatu:

• Dorośli: typowa dawka wynosiła 25 mg doustnie, trzy razy dziennie. Maksymalnie zalecano do 75 mg na dobę.
• Dzieci: dawka była mniejsza – zazwyczaj 5–10 mg dwa razy dziennie dla dzieci powyżej 6 roku życia. Jednak ze względów bezpieczeństwa stosowanie u dzieci zostało niemal całkowicie ograniczone.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: nie zaleca się stosowania fenylopropanolaminy z uwagi na ryzyko dla płodu i niemowlęcia oraz brak danych o bezpieczeństwie.
• Osoby starsze: powinny stosować mniejsze dawki, zwłaszcza przy współistniejących chorobach układu krążenia.

W każdym przypadku dawkowanie powinno być ustalane indywidualnie przez lekarza, z uwzględnieniem potencjalnych zagrożeń i chorób towarzyszących.

Ostrożność i przeciwwskazania do stosowania

Stosowanie fenylopropanolaminy wymaga szczególnej ostrożności w przypadku:

• Chorób sercowo-naczyniowych – takich jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca.
• Cukrzycy – możliwe negatywne interakcje i ryzyko powikłań.
• Padaczki i innych schorzeń neurologicznych – ze względu na wpływ na ośrodkowy układ nerwowy.
• Stosowania innych leków sympatykomimetycznych – ryzyko nasilenia działań niepożądanych.
• Kobiet w ciąży i karmiących piersią – nie zaleca się stosowania ze względu na bezpieczeństwo płodu i dziecka.

Ważne: W ostatnich latach pojawiły się liczne doniesienia o poważnych działaniach niepożądanych – zwłaszcza wzroście ryzyka udaru mózgu, szczególnie u młodych kobiet. Z tego powodu wiele agencji zdrowotnych, m.in. FDA i EMA, zaleciło wycofanie tej substancji z obrotu lub znaczne ograniczenie jej stosowania.

Podsumowanie

Fenylopropanolamina to substancja o silnym działaniu obkurczającym naczynia i zmniejszającym obrzęk, która była szeroko stosowana w leczeniu objawów przeziębienia, nietrzymania moczu oraz wspomagająco w odchudzaniu. Obecnie jej stosowanie jest bardzo ograniczone ze względu na ryzyko poważnych skutków ubocznych, głównie ze strony układu sercowo-naczyniowego i nerwowego. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości związanych z produktami zawierającymi tę substancję, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.