Erawacyklina – porównanie substancji czynnych

Erawacyklina, tygecyklina i daptomycyna to nowoczesne antybiotyki dożylnie stosowane głównie w leczeniu poważnych zakażeń, różniące się zakresem działania i bezpieczeństwem u dzieci.

Porównywane antybiotyki – cechy wspólne i różnice

W tym opisie porównujemy trzy nowoczesne antybiotyki stosowane w leczeniu poważnych zakażeń: erawacyklinę, tygecyklinę oraz daptomycynę¹²³. Wszystkie te substancje podaje się dożylnie i są przeznaczone do leczenia infekcji, które często trudno zwalczyć innymi antybiotykami⁴⁵⁶. Erawacyklina i tygecyklina należą do grupy tetracyklin, natomiast daptomycyna to lipopeptyd o innym mechanizmie działania⁷⁸⁹. Wszystkie są skuteczne przeciwko bakteriom Gram-dodatnim, a erawacyklina i tygecyklina również wobec wielu bakterii Gram-ujemnych⁷⁸. Ich wspólną cechą jest zastosowanie u pacjentów dorosłych, ale tygecyklina i daptomycyna mają także wskazania pediatryczne⁵¹⁰.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się dany antybiotyk?

Pod względem wskazań terapeutycznych, erawacyklina jest zarejestrowana do leczenia powikłanych zakażeń wewnątrzbrzusznych u dorosłych¹¹. Tygecyklina ma nieco szersze zastosowanie – poza zakażeniami wewnątrzbrzusznymi jest stosowana także w powikłanych zakażeniach skóry i tkanek miękkich (z wyjątkiem zakażeń stopy cukrzycowej) zarówno u dorosłych, jak i u dzieci od 8. roku życia¹²¹³. Daptomycyna natomiast jest wskazana w leczeniu powikłanych zakażeń skóry i tkanek miękkich u dorosłych i dzieci od 1. roku życia, a także bakteriemii oraz prawostronnego zapalenia wsierdzia wywołanego przez Staphylococcus aureus u dorosłych¹⁰¹⁴.

• Erawacyklina: tylko powikłane zakażenia wewnątrzbrzuszne u dorosłych¹¹.
• Tygecyklina: powikłane zakażenia wewnątrzbrzuszne oraz skóry i tkanek miękkich u dorosłych i dzieci od 8 lat¹².
• Daptomycyna: powikłane zakażenia skóry i tkanek miękkich, bakteriemia, prawostronne zapalenie wsierdzia u dorosłych, także dzieci od 1. roku życia¹⁰.

Wskazania do stosowania u dzieci różnią się znacząco. Erawacyklina nie jest przeznaczona dla dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, podczas gdy tygecyklina może być stosowana od 8. roku życia, a daptomycyna od 1. roku życia (ale z określonymi ograniczeniami wiekowymi i dawkowymi)¹⁵⁵¹⁶.

Mechanizm działania i zakres aktywności przeciwbakteryjnej

Erawacyklina i tygecyklina należą do tej samej grupy antybiotyków – tetracyklin – i działają poprzez hamowanie syntezy białek w komórkach bakterii, co uniemożliwia ich dalszy rozwój⁷⁸. Obie substancje wykazują szerokie spektrum działania, obejmujące bakterie Gram-dodatnie i wiele Gram-ujemnych, w tym szczepy oporne na inne tetracykliny. Erawacyklina dzięki unikalnej budowie jest skuteczna także wobec bakterii, które wykształciły mechanizmy oporności na inne tetracykliny, a niektóre jej cechy pozwalają ominąć oporność, która dotyczy tygecykliny⁷.

Daptomycyna działa zupełnie inaczej – łączy się z błoną bakteryjną i powoduje jej uszkodzenie, prowadząc do śmierci komórki bakterii⁹. Jest szczególnie skuteczna wobec bakterii Gram-dodatnich, takich jak gronkowce i paciorkowce, ale nie działa na bakterie Gram-ujemne⁹.

• Erawacyklina i tygecyklina: szerokie spektrum (Gram-dodatnie i wiele Gram-ujemnych), mechanizm oparty o hamowanie syntezy białek⁷⁸.
• Daptomycyna: tylko bakterie Gram-dodatnie, działa poprzez uszkodzenie błony komórkowej⁹.

Farmakokinetyka – jak organizm przetwarza te leki?

Wszystkie trzy substancje podaje się dożylnie, co zapewnia pełną dostępność leku w organizmie¹⁷¹⁸¹⁹. Erawacyklina i tygecyklina charakteryzują się dużą objętością dystrybucji, co oznacza, że dobrze przenikają do tkanek. Erawacyklina jest metabolizowana głównie przez wątrobę, a jej wydalanie odbywa się zarówno przez nerki, jak i z żółcią¹⁷. Tygecyklina jest wydalana przede wszystkim z żółcią i kałem, z mniejszym udziałem nerek²⁰. Daptomycyna jest wydalana głównie przez nerki i u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek wymaga modyfikacji dawkowania¹⁹.

W przypadku zaburzeń czynności wątroby i nerek różnice między lekami są istotne – erawacyklina i tygecyklina zwykle nie wymagają zmian dawki przy lekkich i umiarkowanych zaburzeniach wątroby, ale tygecyklina wymaga redukcji dawki w ciężkich przypadkach, natomiast daptomycyna wymaga zmiany dawkowania przy upośledzeniu nerek⁴²¹⁶.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co łączy, a co różni?

Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną oraz w przypadku nadwrażliwości na inne leki z tej samej grupy (np. tetracykliny dla erawacykliny i tygecykliny)²²²³²⁴. Erawacyklina i tygecyklina nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 8 lat ze względu na ryzyko trwałego przebarwienia zębów i wpływu na rozwój kości²⁵²⁶. Daptomycyna nie powinna być podawana dzieciom poniżej 1. roku życia z powodu ryzyka działań niepożądanych dotyczących mięśni i układu nerwowego²⁷.

Wszystkie leki mogą powodować reakcje alergiczne, w tym ciężkie reakcje anafilaktyczne²⁵²⁸²⁹. Erawacyklina i tygecyklina mogą wywołać zapalenie trzustki, natomiast daptomycyna wymaga monitorowania poziomu enzymów mięśniowych (CPK) ze względu na ryzyko miopatii i rabdomiolizy³⁰³¹³².

• Wszystkie: przeciwwskazania związane z nadwrażliwością na substancję czynną²²²³²⁴.
• Erawacyklina i tygecyklina: nie stosować u dzieci poniżej 8 lat.
• Daptomycyna: nie stosować u dzieci poniżej 1 roku życia.
• Erawacyklina i tygecyklina: ryzyko trwałego przebarwienia zębów i opóźnienia rozwoju kości u dzieci²⁵²⁶.
• Daptomycyna: ryzyko uszkodzenia mięśni, konieczne monitorowanie CPK³².

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie tych antybiotyków u kobiet w ciąży i karmiących piersią różni się w szczegółach. Erawacyklina i tygecyklina nie powinny być stosowane w ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko, ponieważ mogą uszkadzać zęby i kości rozwijającego się dziecka³³³⁴. Daptomycyna może być rozważana tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy inne leczenie nie jest możliwe³⁵. W przypadku karmienia piersią erawacyklina i tygecyklina nie są zalecane, ponieważ mogą przenikać do mleka i szkodzić dziecku³⁶³⁷. Daptomycyna przenika do mleka w niewielkich ilościach, ale zaleca się przerwanie karmienia na czas leczenia³⁵.

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo u osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby, erawacyklina i tygecyklina są stosunkowo bezpieczne u osób z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami wątroby, ale tygecyklina wymaga zmniejszenia dawki przy ciężkich zaburzeniach⁴²¹. Daptomycyna wymaga modyfikacji dawkowania u osób z poważnym uszkodzeniem nerek, ale nie ma konieczności zmiany dawki przy zaburzeniach wątroby o umiarkowanym nasileniu³⁸.

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów różni się nieznacznie: erawacyklina i tygecyklina mogą powodować zawroty głowy, natomiast daptomycyna uznawana jest za lek nie wpływający na prowadzenie pojazdów, choć nie przeprowadzono dedykowanych badań w tym zakresie³⁹⁴⁰⁴¹.

Tabela porównawcza – najważniejsze cechy substancji czynnych

Erawacyklina, tygecyklina i daptomycyna – wybór zależny od wskazań i profilu bezpieczeństwa

Wszystkie trzy leki są ważnymi narzędziami w leczeniu powikłanych zakażeń, jednak wybór odpowiedniej substancji zależy od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta oraz jego stanu zdrowia¹¹¹²¹⁰. Erawacyklina jest dedykowana dorosłym z powikłanymi zakażeniami wewnątrzbrzusznymi i nie powinna być stosowana u dzieci. Tygecyklina sprawdzi się w szerszym zakresie zakażeń i może być stosowana u dzieci od 8 lat, choć tylko w przypadkach braku alternatyw. Daptomycyna jest najbardziej uniwersalna pod względem wieku pacjentów, może być stosowana już od 1 roku życia, ale nie obejmuje wszystkich wskazań i wymaga ostrożności przy zaburzeniach nerek. Wszystkie trzy leki wymagają ścisłego nadzoru podczas terapii, szczególnie w grupach ryzyka.