REKLAMA

Donepezyl – kiedy nie można go stosować?

Donepezyl należy do grupy leków nazywanych inhibitorami acetylocholinesterazy. Jego głównym zadaniem jest wspieranie funkcji poznawczych u osób z łagodną lub umiarkowaną postacią otępienia w chorobie Alzheimera123. Działa poprzez zwiększenie ilości acetylocholiny – substancji chemicznej w mózgu, która jest ważna dla pamięci i myślenia45. Jednak nie każdy pacjent może bezpiecznie przyjmować donepezyl. Istnieją przypadki, w których lek ten jest bezwzględnie przeciwwskazany, a także sytuacje, w których jego stosowanie wymaga dużej ostrożności lub jest dozwolone tylko po dokładnej ocenie przez lekarza. Dodatkowo, niektóre osoby muszą być pod szczególną kontrolą podczas terapii donepezylem, zwłaszcza jeśli mają inne schorzenia lub przyjmują inne leki67.

Przeciwwskazania bezwzględne

  • Nadwrażliwość (uczulenie) na donepezyl, pochodne piperydyny lub którykolwiek składnik pomocniczy leku – podanie leku w przypadku alergii może prowadzić do silnych reakcji uczuleniowych, które mogą być groźne dla życia891011121314.
  • Ciąża – donepezyl nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży, ponieważ nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa jego użycia w tym okresie, a potencjalne ryzyko dla dziecka jest nieznane1011.
  • Dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – niektóre preparaty donepezylu zawierają laktozę. U osób z tymi rzadkimi schorzeniami podanie leku może powodować zaburzenia trawienia i inne dolegliwości1516171819.

Przeciwwskazania względne

W niektórych przypadkach donepezyl może być stosowany tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza. Do takich sytuacji należą:

  • Ciężka niewydolność wątroby – nie ma wystarczających danych na temat bezpieczeństwa stosowania donepezylu u osób z ciężkimi zaburzeniami pracy wątroby, dlatego leczenie w tej grupie pacjentów nie jest zalecane20721.
  • Jednoczesne stosowanie innych inhibitorów acetylocholinesterazy lub leków działających na układ cholinergiczny – takie połączenie może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych lub nieprzewidywalnych reakcji organizmu20222324.
Ważne dla pacjentów z innymi chorobami:

  • Przed rozpoczęciem terapii donepezylem należy poinformować lekarza o wszystkich swoich chorobach, zwłaszcza jeśli dotyczą one serca, wątroby, przewodu pokarmowego, płuc lub dróg moczowych625.
  • Stosowanie donepezylu może wymagać monitorowania stanu zdrowia, np. wykonywania EKG u osób z chorobami serca2627.
  • Lek może wpływać na działanie innych leków, szczególnie tych wydłużających odstęp QTc, leków nasercowych i przeciwpsychotycznych2628.

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Niektóre stany zdrowia nie są przeciwwskazaniem do stosowania donepezylu, ale wymagają ścisłej obserwacji pacjenta podczas leczenia. Zaliczają się do nich:

  • Choroby serca – donepezyl może spowalniać akcję serca (powodować bradykardię) i wywoływać zaburzenia rytmu serca, dlatego u osób z zaburzeniami przewodnictwa serca, zespołem chorego węzła zatokowego lub po przebytym zawale konieczne jest monitorowanie62930.
  • Wydłużenie odstępu QTc – osoby z takim problemem lub przyjmujące leki wpływające na ten parametr wymagają szczególnej kontroli, gdyż mogą być bardziej narażone na groźne zaburzenia rytmu serca2628.
  • Choroby żołądka i jelit – osoby z wrzodami żołądka, dwunastnicy lub przyjmujące niesteroidowe leki przeciwzapalne powinny być pod stałą obserwacją, gdyż donepezyl może zwiększać ryzyko nasilenia tych problemów, chociaż badania nie wykazały większego zagrożenia niż placebo3128.
  • Choroby układu moczowego – u osób z ryzykiem niedrożności ujścia pęcherza moczowego należy zachować czujność, choć nie wykazano tego działania w badaniach klinicznych donepezylu3132.
  • Choroby płuc (astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc) – donepezyl może nasilać objawy tych schorzeń3334.
  • Stosowanie podczas znieczulenia – lek może nasilać działanie niektórych leków zwiotczających mięśnie stosowanych w trakcie operacji629.
  • Drgawki i choroby neurologiczne – donepezyl może w pewnym stopniu sprzyjać występowaniu napadów drgawkowych lub objawów pozapiramidowych, choć same drgawki mogą być też objawem choroby Alzheimera3132.
  • Złośliwy zespół neuroleptyczny – bardzo rzadko u osób przyjmujących donepezyl, zwłaszcza z lekami przeciwpsychotycznymi, może wystąpić ten niebezpieczny stan objawiający się wysoką gorączką, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i innymi poważnymi objawami. W takim przypadku należy natychmiast przerwać leczenie3334.

Dawkowanie i szczególne sytuacje

W przypadku występowania wyżej wymienionych problemów zdrowotnych lekarz może zdecydować o konieczności monitorowania pacjenta lub dostosowania dawki donepezylu. W niektórych przypadkach terapia może zostać przerwana, jeśli pojawią się niepokojące objawy625.

Pamiętaj o interakcjach i dodatkowych ostrzeżeniach:

  • Nie należy łączyć donepezylu z innymi lekami o podobnym działaniu bez konsultacji z lekarzem2023.
  • W przypadku wystąpienia nagłych objawów, takich jak omdlenia, drgawki, duszność czy silne bóle brzucha, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza67.
  • Niektóre działania niepożądane mogą być poważniejsze u osób starszych lub z wieloma chorobami przewlekłymi3536.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na donepezyl, pochodne piperydyny lub składniki pomocnicze Przeciwwskazane
Ciąża Przeciwwskazane
Dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy Przeciwwskazane
Ciężka niewydolność wątroby Należy zachować ostrożność
Jednoczesne stosowanie innych inhibitorów acetylocholinesterazy lub leków cholinergicznych Należy zachować ostrożność
Choroby serca (np. zaburzenia przewodnictwa, wydłużenie QTc) Należy zachować ostrożność
Choroby przewodu pokarmowego (wrzody, NLPZ) Należy zachować ostrożność
Choroby płuc (astma, POChP) Należy zachować ostrożność
Ryzyko niedrożności pęcherza moczowego Należy zachować ostrożność
Choroby neurologiczne (drgawki, objawy pozapiramidowe) Należy zachować ostrożność
Złośliwy zespół neuroleptyczny Należy zachować ostrożność

Donepezyl – bezpieczeństwo stosowania w praktyce

Donepezyl, stosowany zgodnie z zaleceniami i pod odpowiednią kontrolą, może znacząco poprawić funkcje poznawcze u osób z otępieniem w chorobie Alzheimera. Jednak nawet w przypadku leków o dobrze poznanym działaniu należy zawsze uwzględniać indywidualną sytuację zdrowotną pacjenta. W przypadku donepezylu najważniejsze jest wykluczenie przeciwwskazań bezwzględnych, a także zachowanie ostrożności u osób z dodatkowymi schorzeniami. Dzięki temu ryzyko poważnych działań niepożądanych zostaje zminimalizowane, a pacjent może bezpiecznie korzystać z korzyści terapii891011.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy donepezyl jest przeciwwskazany?

Nie wolno go stosować w przypadku uczulenia na donepezyl, pochodne piperydyny lub składniki pomocnicze oraz u kobiet w ciąży i osób z nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy1011.

Czy donepezyl można stosować u osób z chorobami wątroby?

Nie zaleca się stosowania donepezylu u osób z ciężką niewydolnością wątroby z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa20.

Czy donepezyl jest bezpieczny dla osób z chorobami serca?

Stosowanie donepezylu wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami rytmu serca lub chorobami serca. Może powodować bradykardię lub zaburzenia przewodnictwa6.

Czy można przyjmować donepezyl razem z innymi lekami na pamięć?

Nie zaleca się łączenia donepezylu z innymi inhibitorami acetylocholinesterazy lub lekami o podobnym działaniu bez decyzji lekarza2022.

REKLAMA