Kiedy mówimy o przedawkowaniu doksorubicyny?

Doksorubicyna (Doxorubicinum, Doxorubicini hydrochloridum) to lek stosowany głównie w leczeniu chorób nowotworowych. Jest dostępna w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji, roztworu do wstrzykiwań oraz preparatów liposomalnych, zarówno klasycznych, jak i pegylowanych123456. Standardowe dawki są ustalane indywidualnie i zależą od rodzaju nowotworu, stanu zdrowia pacjenta oraz wybranej formy leku. Przedawkowanie oznacza przyjęcie dawki wyższej niż zalecana, co może być skutkiem błędu podczas podawania leku lub nieprawidłowego schematu dawkowania.

Do przedawkowania może dojść zarówno po jednorazowym podaniu zbyt dużej dawki, jak i w wyniku długotrwałego stosowania, prowadzącego do przekroczenia maksymalnej dawki skumulowanej (najczęściej powyżej 550 mg/m2 powierzchni ciała)78. Przedawkowanie zawsze stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia lub życia i wymaga natychmiastowej reakcji.

Objawy przedawkowania doksorubicyny

Objawy przedawkowania mogą pojawić się szybko (w ciągu kilku godzin lub dni), ale niektóre powikłania, szczególnie ze strony serca, mogą wystąpić nawet po kilku miesiącach od przedawkowania79. Stopień nasilenia objawów zależy od ilości przyjętego leku oraz postaci doksorubicyny.

  • Układ krwiotwórczy: ciężkie zahamowanie czynności szpiku kostnego, które objawia się głównie leukopenią (zmniejszenie liczby białych krwinek) i małopłytkowością (zmniejszenie liczby płytek krwi)7101112813.
  • Układ sercowo-naczyniowy: ostre uszkodzenie serca (niewydolność mięśnia sercowego, dławica piersiowa, zawał serca), które może wystąpić w ciągu 24 godzin od przedawkowania. W przypadku przewlekłego zatrucia zwiększa się ryzyko kardiomiopatii i niewydolności serca, która może ujawnić się nawet po kilku miesiącach78.
  • Układ pokarmowy: toksyczne uszkodzenie przewodu pokarmowego, najczęściej w postaci zapalenia błon śluzowych, może prowadzić do trudności w jedzeniu, bólu i owrzodzeń jamy ustnej7101112813.
  • Inne: W przypadkach bardzo dużych dawek notowano zgony7.
Ważne: Objawy przedawkowania doksorubicyny mogą różnić się w zależności od postaci leku. W przypadku preparatów liposomalnych (takich jak Myocet, Caelyx, Zolsketil) obserwuje się głównie nasilenie objawów typowych dla klasycznej doksorubicyny, czyli ciężkie zaburzenia krwiotworzenia oraz zapalenie błon śluzowych111213. Jednak toksyczność kardiologiczna może być mniejsza w porównaniu do standardowej postaci leku. Każde przedawkowanie wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Objawy według układów narządowych

  • Krew i układ odpornościowy: skrajne obniżenie odporności, zwiększone ryzyko zakażeń, krwawienia z powodu niedoboru płytek7101112813.
  • Serce: niewydolność serca, arytmie, zawał mięśnia sercowego78.
  • Układ pokarmowy: ból jamy ustnej, owrzodzenia, trudności w połykaniu, nudności, wymioty7101112813.

Postępowanie w przypadku przedawkowania doksorubicyny

W razie podejrzenia przedawkowania doksorubicyny konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja i monitorowanie stanu pacjenta78. Leczenie polega na:

  • Podtrzymaniu podstawowych funkcji życiowych i leczeniu objawowym148.
  • W przypadku ciężkiego zahamowania czynności szpiku: przetaczaniu krwi, płytek krwi i granulocytów, stosowaniu antybiotyków oraz, jeśli trzeba, izolacji w jałowym otoczeniu71112813.
  • W przypadku niewydolności serca: wdrożeniu standardowego leczenia, np. lekami nasercowymi (glikozydy naparstnicy), lekami moczopędnymi, inhibitorami ACE oraz lekami rozszerzającymi naczynia149.
  • Leczeniu zapalenia błon śluzowych oraz innych objawów przewodu pokarmowego111213.
  • Doksorubicyny nie można usunąć z organizmu za pomocą dializy14.
  • Nie jest znana specyficzna odtrutka (antidotum) na doksorubicynę14.
Wskazówka: Przewlekłe przedawkowanie doksorubicyny (czyli sumowanie się dawek w trakcie długotrwałego leczenia) może nie dawać natychmiastowych objawów, ale prowadzi do poważnych powikłań sercowych, które mogą pojawić się nawet do 6 miesięcy po zakończeniu leczenia. Dlatego podczas terapii lekarze ściśle monitorują sumaryczną dawkę leku oraz funkcje serca149.

Tabela: Objawy przedawkowania doksorubicyny i zalecane postępowanie

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (np. niewielkie obniżenie liczby krwinek, łagodne zapalenie błon śluzowych) Leczenie objawowe, obserwacja, monitorowanie morfologii krwi Zalecana, szczególnie przy osłabieniu odporności
Umiarkowane (np. leukopenia, małopłytkowość, umiarkowane zapalenie błon śluzowych, zaburzenia rytmu serca) Podanie antybiotyków, przetoczenie krwi i/lub płytek, leczenie zaburzeń serca Konieczna hospitalizacja
Ciężkie (ostra niewydolność serca, bardzo ciężkie zahamowanie szpiku, ciężkie zapalenie błon śluzowych, zgony po bardzo dużych dawkach) Intensywna opieka medyczna, leczenie na oddziale intensywnej terapii, stosowanie leków nasercowych, przetoczenia, izolacja, leczenie objawowe Bezwzględnie konieczna hospitalizacja

Doksorubicyna – ryzyko przedawkowania i znaczenie szybkiego działania

Przedawkowanie doksorubicyny, niezależnie od postaci leku, zawsze wiąże się z ryzykiem poważnych, a nawet zagrażających życiu powikłań. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie objawów i wdrożenie odpowiedniego leczenia podtrzymującego. Ponieważ nie istnieje specyficzna odtrutka na doksorubicynę, leczenie polega na łagodzeniu skutków przedawkowania i wspieraniu funkcji życiowych. Wszelkie działania powinny być prowadzone w warunkach szpitalnych pod ścisłym nadzorem lekarza. Pacjenci przyjmujący doksorubicynę powinni być świadomi objawów przedawkowania i zgłaszać wszelkie niepokojące symptomy personelowi medycznemu jak najszybciej7101112813.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania doksorubicyny?

Pierwsze objawy to obniżenie liczby krwinek, skłonność do zakażeń i krwawień, zapalenie błon śluzowych oraz objawy ze strony serca, takie jak ból w klatce piersiowej lub duszność.78

Czy istnieje antidotum na przedawkowanie doksorubicyny?

Nie, nie jest znana specyficzna odtrutka na doksorubicynę. Leczenie polega na podtrzymywaniu funkcji życiowych i leczeniu objawowym.14

Czy po przedawkowaniu doksorubicyny konieczna jest hospitalizacja?

Tak, każdy przypadek przedawkowania doksorubicyny wymaga hospitalizacji i intensywnej opieki medycznej.811

Czy objawy przedawkowania doksorubicyny mogą pojawić się z opóźnieniem?

Tak, zwłaszcza w przypadku powikłań sercowych, które mogą wystąpić nawet do 6 miesięcy po przedawkowaniu.149