Czym jest dienogest i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?
Dienogest to syntetyczny hormon z grupy progestagenów, który jest wykorzystywany w różnych wskazaniach – od leczenia endometriozy, przez hormonalną terapię zastępczą po menopauzie, po stosowanie w złożonych doustnych środkach antykoncepcyjnych123. W zależności od postaci leku i połączenia z innymi substancjami czynnymi (np. etynyloestradiolem lub estradiolem walerianianu), zakres przeciwwskazań może się różnić. W niektórych przypadkach istnieją tzw. przeciwwskazania bezwzględne, czyli sytuacje, w których nie wolno stosować dienogestu. Istnieją też przeciwwskazania względne – wtedy o leczeniu decyduje lekarz, oceniając ryzyko i korzyści. Są także stany wymagające szczególnej ostrożności podczas terapii.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować dienogestu?
- Aktywna lub przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (np. zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna) – stosowanie dienogestu może prowadzić do nasilenia objawów lub powikłań, które mogą być nawet zagrożeniem dla życia456.
- Choroby tętnic i układu sercowo-naczyniowego (np. zawał serca, udar mózgu, choroba niedokrwienna serca, przemijający napad niedokrwienny) – ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych może znacznie wzrosnąć47.
- Cukrzyca ze zmianami naczyniowymi – u osób z uszkodzeniem naczyń w przebiegu cukrzycy stosowanie dienogestu może pogorszyć stan zdrowia48.
- Ciężka choroba wątroby (aktualna lub przebyta) – zaburzenia czynności wątroby uniemożliwiają prawidłowe metabolizowanie hormonów, co może prowadzić do poważnych powikłań498.
- Guzy wątroby (łagodne lub złośliwe, obecnie lub w przeszłości) – stosowanie może wywołać nawrót choroby lub nasilić jej przebieg49.
- Stwierdzone lub podejrzewane nowotwory hormonozależne (np. nowotwory narządów płciowych, piersi) – hormony mogą stymulować wzrost tych nowotworów498.
- Krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej przyczynie – może być objawem poważnych chorób wymagających diagnostyki przed rozpoczęciem leczenia49.
- Nadwrażliwość na dienogest lub jakąkolwiek substancję pomocniczą – ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych45.
- Obecność lub podejrzenie ciąży – stosowanie dienogestu w ciąży jest przeciwwskazane, ponieważ nie jest przeznaczony dla kobiet ciężarnych9.
- Aktywne lub przebyte zapalenie trzustki związane z ciężką hipertriglicerydemią (dotyczy postaci złożonych z estrogenem)1011.
- Jednoczesne stosowanie z określonymi lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w leczeniu zakażenia wirusem HCV (np. ombitaswir/parytaprewir/rytonawir i dazabuwir, glekaprewir/pibrentaswir, sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir) – ryzyko poważnych działań niepożądanych na wątrobę1213.
Przeciwwskazania względne – kiedy decyzję podejmuje lekarz?
W niektórych przypadkach stosowanie dienogestu jest możliwe tylko po indywidualnej ocenie ryzyka przez lekarza. Dotyczy to sytuacji, w których obecne są czynniki mogące zwiększać ryzyko powikłań, ale nie są one bezwzględnym przeciwwskazaniem:
- Obecność kilku czynników ryzyka zakrzepicy żylnej lub tętniczej (np. otyłość, wiek powyżej 35 lat, dodatni wywiad rodzinny, długotrwałe unieruchomienie, zabiegi operacyjne, nowotwór, toczeń rumieniowaty układowy, zespół hemolityczno-mocznicowy, przewlekłe zapalne choroby jelit, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa)1415.
- Obecność czynników ryzyka zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic (np. palenie papierosów, nadciśnienie, migrena, dyslipoproteinemia, cukrzyca, wady zastawkowe serca, migotanie przedsionków)16.
- Przewlekłe choroby nerek lub serca – ze względu na możliwość zatrzymywania płynów przez estrogeny w złożonych preparatach17.
- Padaczka, depresja, zaburzenia psychiczne – u osób z depresją w wywiadzie należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ stosowanie hormonów może nasilić objawy18.
- Osteoporoza lub zwiększone ryzyko jej wystąpienia – w przypadku stosowania dienogestu w monoterapii u młodych kobiet, może dojść do zmniejszenia gęstości mineralnej kości1920.
- Dienogest w połączeniu z estrogenem (np. w antykoncepcji doustnej lub HTZ) ma więcej przeciwwskazań niż sama monoterapia dienogestem.
- Niektóre przeciwwskazania mogą być specyficzne dla danej postaci leku lub połączenia substancji czynnych – zawsze należy sprawdzić ulotkę konkretnego produktu.
- Nie wolno stosować dienogestu w ciąży oraz przy podejrzeniu ciąży.
- Jeśli pojawią się niepokojące objawy podczas terapii, należy natychmiast skonsultować się z lekarzem.
Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?
Niektóre sytuacje wymagają dodatkowej uwagi, nawet jeśli nie są formalnym przeciwwskazaniem do stosowania dienogestu. W takich przypadkach niekiedy konieczna jest modyfikacja dawki lub częstsze kontrole lekarskie:
- Wcześniejsze zaburzenia czynności wątroby lub żółtaczka cholestatyczna – w razie nawrotu objawów konieczne jest przerwanie leczenia2118.
- Cukrzyca – mimo że nie ma konieczności zmiany leczenia przeciwcukrzycowego, należy monitorować stan pacjentki, zwłaszcza w początkowym okresie stosowania2223.
- Hipertriglicerydemia – zwiększa ryzyko zapalenia trzustki, zwłaszcza w połączeniu z estrogenami17.
- Obecność mięśniaków macicy, gruczolistości, endometriozy – może dojść do nasilenia krwawień podczas leczenia24.
- Ostuda (przebarwienia skóry) – u osób z predyspozycjami zaleca się unikanie słońca i promieniowania UV23.
- Choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy) – mogą wymagać ścisłej kontroli podczas terapii hormonalnej25.
Dostosowanie dawki – czy jest konieczne?
W przypadku niektórych schorzeń, jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze, najczęściej nie ma potrzeby zmiany dawki dienogestu, ale stan pacjentki powinien być dokładnie monitorowany2223. W razie wystąpienia ciężkich objawów niepożądanych lub pogorszenia chorób współistniejących, lekarz może zdecydować o przerwaniu leczenia lub zmianie terapii.
- Pojawienie się objawów zakrzepicy (np. nagły ból lub obrzęk kończyny, ból w klatce piersiowej, duszność).
- Silny ból w nadbrzuszu, powiększenie wątroby lub objawy krwotoku do jamy brzusznej.
- Pojawienie się żółtaczki lub innych objawów zaburzeń wątroby.
- Nasilenie lub pojawienie się migrenowych bólów głowy z objawami neurologicznymi.
- Znaczny wzrost ciśnienia tętniczego, który nie ustępuje po leczeniu.
Podsumowanie – Dienogest a bezpieczeństwo stosowania
Dienogest to skuteczny lek stosowany w różnych wskazaniach, jednak jego użycie wymaga uwzględnienia wielu przeciwwskazań. Najważniejsze to przebyte lub aktualne choroby zakrzepowo-zatorowe, ciężkie choroby wątroby, nowotwory zależne od hormonów oraz nieustalone krwawienia z dróg rodnych. W przypadku niektórych schorzeń, takich jak cukrzyca, nadciśnienie czy choroby serca, decyzję o rozpoczęciu leczenia powinien podjąć lekarz po dokładnej analizie indywidualnych czynników ryzyka. U kobiet stosujących dienogest należy regularnie monitorować stan zdrowia, zwłaszcza przy współistniejących chorobach przewlekłych lub w przypadku pojawienia się nowych objawów. Dzięki temu można zwiększyć bezpieczeństwo terapii i zminimalizować ryzyko powikłań4510152218.
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Aktywna lub przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa | Przeciwwskazane |
| Choroby tętnic i układu sercowo-naczyniowego (np. zawał serca, udar) | Przeciwwskazane |
| Cukrzyca ze zmianami naczyniowymi | Przeciwwskazane |
| Ciężka choroba wątroby | Przeciwwskazane |
| Guzy wątroby (łagodne lub złośliwe) | Przeciwwskazane |
| Nowotwory hormonozależne | Przeciwwskazane |
| Krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej przyczynie | Przeciwwskazane |
| Nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki leku | Przeciwwskazane |
| Obecność lub podejrzenie ciąży | Przeciwwskazane |
| Zapalenie trzustki z ciężką hipertriglicerydemią (w złożonych preparatach) | Przeciwwskazane |
| Jednoczesne stosowanie z określonymi lekami przeciwwirusowymi | Przeciwwskazane |
| Obecność wielu czynników ryzyka zakrzepicy | Należy zachować ostrożność |
| Padaczka, depresja, choroby serca lub nerek | Należy zachować ostrożność |
| Osteoporoza lub ryzyko jej wystąpienia (przy monoterapii) | Należy zachować ostrożność |


















