Czym jest diazepam i jak działa?

Diazepam to substancja czynna z grupy benzodiazepin, stosowana m.in. w leczeniu stanów lękowych, padaczki, zaburzeń snu i jako lek rozluźniający mięśnie123. Wpływa hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, co skutkuje działaniem uspokajającym, nasennym i przeciwdrgawkowym14. Dostępny jest w różnych postaciach – tabletkach, zawiesinie doustnej, roztworze do wstrzykiwań i mikrowlewkach doodbytniczych56.

Standardowe dawkowanie a ryzyko przedawkowania

Dawkowanie diazepamu jest zawsze ustalane indywidualnie przez lekarza i zależy od stanu zdrowia, wieku pacjenta, wskazania oraz postaci leku1. Przedawkowanie oznacza przyjęcie ilości leku znacznie przekraczającej dawkę terapeutyczną, zarówno jednorazowo, jak i przez dłuższy czas78. Może do niego dojść przypadkowo, w wyniku pomyłki, lub celowo, np. w próbie samobójczej.

Ważne: Objawy przedawkowania diazepamu mogą się różnić w zależności od postaci leku (tabletki, zawiesina doustna, roztwór do wstrzykiwań czy mikrowlewki), drogi podania oraz przyjęcia innych leków lub alkoholu jednocześnie. Przedawkowanie w monoterapii zazwyczaj rzadko prowadzi do zagrożenia życia, jednak w przypadku zatrucia mieszanego ryzyko poważnych powikłań znacznie wzrasta. U osób w podeszłym wieku objawy mogą być cięższe i trwać dłużej.

Objawy przedawkowania diazepamu

Typowe symptomy przedawkowania diazepamu dotyczą głównie ośrodkowego układu nerwowego i mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych po zagrażające życiu7910. Najcięższe powikłania częściej pojawiają się u osób starszych lub u pacjentów z chorobami układu oddechowego.

Najczęstsze objawy według układów narządowych

W ciężkich przypadkach może dojść do całkowitego zniesienia odruchów, śpiączki, depresji krążeniowej i oddechowej, a w bardzo rzadkich przypadkach nawet do zgonu711.

Przebieg i nasilenie objawów

Objawy przedawkowania mogą być łagodne (senność, splątanie), umiarkowane (ataksja, niedociśnienie, osłabienie mięśni) lub ciężkie (zahamowanie oddychania, śpiączka, zniesienie odruchów). Śpiączka po przedawkowaniu diazepamu zwykle trwa kilka godzin, ale u niektórych osób, zwłaszcza starszych, może się przedłużać lub nawracać713.

Postępowanie w przypadku przedawkowania diazepamu

W razie podejrzenia przedawkowania należy jak najszybciej zgłosić się po pomoc medyczną. Każde postępowanie zależy od stanu klinicznego pacjenta i ilości przyjętej substancji1415.

Podstawowe działania

  • Monitorowanie parametrów życiowych (oddech, krążenie, ciśnienie krwi, stan świadomości)1416
  • Leczenie objawowe w zależności od występujących zaburzeń – wsparcie oddechowe, podtrzymywanie krążenia910
  • Podanie węgla aktywowanego w ciągu 1–2 godzin od przyjęcia leku, by ograniczyć dalsze wchłanianie1417
  • U śpiących pacjentów z podanym węglem – zapewnienie drożności dróg oddechowych1417
  • W wyjątkowych sytuacjach (zatrucie mieszane, ciężkie zatrucie) – rozważa się płukanie żołądka1615
  • W przypadku ciężkiej depresji ośrodkowego układu nerwowego można rozważyć podanie flumazenilu – specyficznej odtrutki dla benzodiazepin1410

Flumazenil powinien być stosowany wyłącznie w warunkach ścisłego nadzoru medycznego, gdyż może wywołać drgawki, zwłaszcza jeśli pacjent przyjął także inne leki obniżające próg drgawkowy (np. trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne)1418. Po podaniu flumazenilu pacjent wymaga obserwacji, ponieważ jego działanie jest krótkotrwałe.

Ważne dla pacjenta:

  • W przypadku przedawkowania diazepamu zawsze konieczne jest monitorowanie czynności życiowych i wdrożenie leczenia objawowego.
  • Węgiel aktywowany jest skuteczny tylko, jeśli zostanie podany w ciągu 1–2 godzin od spożycia leku.
  • Flumazenil, czyli swoista odtrutka, nie zawsze może być użyty – szczególnie w zatruciu mieszanym lub przy ryzyku drgawek.
  • Dializa nie jest skuteczna w usuwaniu diazepamu z organizmu.
  • W ciężkich przypadkach hospitalizacja i leczenie na oddziale intensywnej terapii są niezbędne.

Tabela podsumowująca: Objawy i postępowanie w przedawkowaniu diazepamu

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (senność, splątanie, spowolnienie ruchowe) Monitorowanie, leczenie objawowe Nie zawsze, zależy od stanu pacjenta
Umiarkowane (ataksja, niedociśnienie, osłabienie mięśni, zaburzenia oddychania) Monitorowanie, podtrzymywanie funkcji życiowych, węgiel aktywowany, ewentualnie płukanie żołądka Często wskazana
Ciężkie (śpiączka, bezdech, zniesienie odruchów, depresja krążeniowo-oddechowa) Intensywna opieka medyczna, wsparcie oddechowe i krążeniowe, rozważenie podania flumazenilu Wymagana zawsze

Diazepam – bezpieczeństwo i skutki przedawkowania

Diazepam to skuteczny lek, ale jego przedawkowanie może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza gdy został przyjęty razem z innymi substancjami działającymi na układ nerwowy lub przez osoby z chorobami układu oddechowego. Objawy przedawkowania dotyczą głównie ośrodkowego układu nerwowego, a w ciężkich przypadkach mogą zagrażać życiu. Szybka reakcja, monitorowanie funkcji życiowych i wdrożenie odpowiednich procedur medycznych są kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta. W przypadku podejrzenia przedawkowania zawsze należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania diazepamu?

Najczęściej pojawia się senność, spowolnienie ruchowe, splątanie, zaburzenia mowy i oczopląs1.

Czy przedawkowanie diazepamu może być śmiertelne?

W monoterapii rzadko prowadzi do śmierci, ale w połączeniu z innymi lekami lub alkoholem ryzyko powikłań znacznie wzrasta12.

Jak leczy się przedawkowanie diazepamu?

Stosuje się leczenie objawowe, monitorowanie funkcji życiowych, podanie węgla aktywowanego, a w ciężkich przypadkach – flumazenilu3.

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie diazepamu?

Tak, jest nią flumazenil, ale można go stosować tylko w szpitalu i pod ścisłą kontrolą3.

Co zrobić, gdy podejrzewam przedawkowanie diazepamu u bliskiej osoby?

Należy natychmiast wezwać pomoc medyczną i niezwłocznie przekazać informację o przyjętej dawce oraz czasie spożycia leku3.