Diazepam – bezpieczeństwo stosowania w różnych grupach pacjentów

Stosowanie diazepamu wymaga zachowania ostrożności u wielu grup pacjentów, a ryzyko powikłań i działań niepożądanych zależy od wieku, stanu zdrowia, dawki, czasu leczenia oraz wybranej postaci leku123. Szczególną uwagę należy zwrócić na dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży, osoby z chorobami wątroby, nerek, z zaburzeniami oddychania, a także na ryzyko interakcji z innymi lekami czy alkoholem13.

Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią

Diazepam nie powinien być stosowany w ciąży, zwłaszcza w pierwszym i trzecim trymestrze, o ile nie jest to absolutnie konieczne45. Jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych u dziecka, zwłaszcza jeśli lek przyjmowany jest na początku ciąży5. Podanie diazepamu w późnym okresie ciąży lub podczas porodu może prowadzić u noworodka do takich objawów jak obniżenie temperatury ciała, zaburzenia oddychania, osłabienie odruchu ssania czy nawet zespół odstawienny67. Diazepam przenika do mleka matki, dlatego w okresie karmienia piersią nie powinien być stosowany – w razie konieczności podania leku należy przerwać karmienie68.

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Podczas leczenia diazepamem mogą wystąpić senność, zaburzenia koncentracji, niepamięć oraz osłabienie sprawności psychoruchowej910. W związku z tym nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn podczas terapii, a także przez 24 godziny po przyjęciu leku, zwłaszcza w przypadku form iniekcyjnych i mikrowlewek doodbytniczych1112. Alkohol nasila te zaburzenia i dodatkowo zwiększa ryzyko niebezpiecznych sytuacji na drodze9.

Ważne dla pacjentów z chorobami wątroby i nerek:

  • Diazepam jest przeciwwskazany w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby z uwagi na ryzyko wystąpienia encefalopatii (zaburzenia pracy mózgu)1314.
  • W przypadku łagodniejszych zaburzeń wątroby oraz niewydolności nerek należy stosować mniejsze dawki i pozostawać pod kontrolą lekarza1516.
  • Okres półtrwania diazepamu może być wydłużony u osób z chorobami wątroby, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych17.
  • W przypadku zaburzeń czynności nerek okres półtrwania diazepamu zwykle się nie zmienia, ale i tak zalecana jest ostrożność16.

Interakcje z alkoholem

Łączenie diazepamu z alkoholem jest niebezpieczne i może prowadzić do nadmiernego uspokojenia, osłabienia oddechu, a nawet śpiączki218. Alkohol nasila działanie uspokajające i zaburzenia koordynacji ruchowej, dlatego należy bezwzględnie unikać spożywania alkoholu podczas leczenia diazepamem19. Dodatkowo, alkohol zwiększa ryzyko uzależnienia i poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza u osób z chorobami wątroby, padaczką lub uzależnieniem od alkoholu w wywiadzie220.

Stosowanie u osób z niewydolnością nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek diazepam może być stosowany z zachowaniem ostrożności, jednak nie wymaga się rutynowej modyfikacji dawki, ponieważ okres półtrwania substancji zwykle się nie wydłuża1516. Zalecane jest indywidualne dostosowanie dawki oraz monitorowanie ewentualnych działań niepożądanych, szczególnie przy długotrwałym leczeniu1516.

Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby

Stosowanie diazepamu jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby z powodu ryzyka encefalopatii (uszkodzenia mózgu na tle wątrobowym)1314. W przypadku łagodniejszych zaburzeń czynności wątroby należy stosować mniejsze dawki oraz zachować szczególną ostrożność, ponieważ diazepam i jego metabolity mogą się kumulować, prowadząc do nasilenia działań niepożądanych1516.

Stosowanie diazepamu u osób starszych

Seniorzy są bardziej wrażliwi na działanie diazepamu, dlatego zaleca się stosowanie połowy dawki zalecanej dla dorosłych oraz regularne monitorowanie leczenia1516. U osób starszych zwiększa się ryzyko wystąpienia zaburzeń orientacji, koordynacji ruchowej (co grozi upadkami i złamaniami), senności oraz innych działań niepożądanych21. Ponadto, u seniorów łatwiej może dojść do kumulacji leku w organizmie, dlatego leczenie powinno być krótkotrwałe i ściśle kontrolowane15.

Najważniejsze środki ostrożności podczas stosowania diazepamu:

  • Nie stosować u osób z ciężką niewydolnością wątroby, myasthenią, zespołem bezdechu sennego i ciężką niewydolnością oddechową1314.
  • Zachować ostrożność u pacjentów z przewlekłą niewydolnością oddechową, chorobami nerek, zaburzeniami osobowości, uzależnieniem od alkoholu lub leków w wywiadzie3.
  • Nie stosować diazepamu u dzieci poniżej 6 miesięcy bez wyraźnych wskazań i nadzoru specjalisty22.
  • Unikać stosowania leku w monoterapii depresji, lęku związanego z depresją oraz przewlekłych psychoz, gdyż może to zwiększać ryzyko samobójstwa3.
  • Stosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas, aby ograniczyć ryzyko uzależnienia i działań niepożądanych23.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

  • Pacjenci z przewlekłą niewydolnością oddechową powinni otrzymywać mniejsze dawki, ze względu na ryzyko depresji oddechowej2123.
  • U dzieci zwiększona jest wrażliwość na działanie benzodiazepin – czas leczenia należy ograniczyć do minimum, a leczenie powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarza22.
  • Osoby z zaburzeniami osobowości, padaczką, miażdżycą, jaskrą, niewydolnością serca lub zaburzeniami oddychania powinny być leczone z zachowaniem ostrożności2123.
  • Diazepam może wchodzić w interakcje z wieloma lekami, m.in. opioidami, lekami przeciwpsychotycznymi, przeciwdepresyjnymi, przeciwpadaczkowymi, a także z alkoholem, co może prowadzić do groźnych działań niepożądanych1824.

Podsumowanie: Diazepam – bezpieczny tylko przy ścisłym przestrzeganiu zaleceń

Grupa pacjentów Możliwość stosowania Uwagi
Kobiety w ciąży Nie zalecany Można stosować tylko w wyjątkowych sytuacjach i pod ścisłym nadzorem lekarza
Kobiety karmiące piersią Nie zalecany Przenika do mleka matki – konieczne przerwanie karmienia
Osoby starsze Można stosować Zalecana połowa dawki dorosłych, monitorowanie leczenia
Dzieci Ograniczone wskazania Tylko pod kontrolą lekarza, krótkotrwale, nie zalecany poniżej 6 miesięcy
Pacjenci z niewydolnością nerek Zachować ostrożność Dawkowanie indywidualne, monitorowanie objawów
Pacjenci z niewydolnością wątroby Przeciwwskazany przy ciężkich zaburzeniach W łagodniejszych przypadkach – mniejsze dawki i ścisła kontrola
Prowadzenie pojazdów Nie zalecane Może powodować senność, zaburzenia koncentracji i koordynacji
Alkohol Zakaz łączenia Ryzyko depresji oddechowej, śpiączki i uzależnienia

Pytania i odpowiedzi

Czy diazepam można stosować w ciąży?

Stosowanie diazepamu w ciąży jest przeciwwskazane, chyba że jest to bezwzględnie konieczne i brak jest bezpieczniejszej alternatywy. Może powodować wady wrodzone i objawy odstawienne u noworodka.12

Czy podczas stosowania diazepamu można prowadzić samochód?

Nie. Diazepam powoduje senność, zaburzenia koncentracji i koordynacji, co uniemożliwia bezpieczne prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn.34

Czy diazepam można łączyć z alkoholem?

Nie. Alkohol nasila działanie uspokajające diazepamu, zwiększa ryzyko depresji oddechowej, śpiączki i uzależnienia.56

Czy diazepam jest bezpieczny dla osób z niewydolnością nerek lub wątroby?

W przypadku niewydolności nerek diazepam wymaga ostrożności, natomiast przy ciężkiej niewydolności wątroby jest przeciwwskazany.78

Jak długo można stosować diazepam?

Leczenie diazepamem powinno trwać możliwie jak najkrócej – zwykle do 4 tygodni w bezsenności i do 8–12 tygodni w stanach lękowych, wliczając okres stopniowego odstawiania.910