Ogólne zasady dawkowania dezogestrelu

Dezogestrel występuje w dwóch głównych typach preparatów antykoncepcyjnych: jako jednoskładnikowa tabletka (tzw. minipigułka) oraz jako składnik złożonych tabletek antykoncepcyjnych w połączeniu z etynyloestradiolem1234. W zależności od rodzaju preparatu, schemat przyjmowania tabletek oraz dawka mogą się różnić.

Jednoskładnikowe preparaty dezogestrelu (75 mikrogramów)

  • Tabletki przyjmuje się codziennie, o tej samej porze, bez przerwy – przez 28 dni, a po zakończeniu jednego opakowania natychmiast zaczyna się kolejne56789.
  • Nie ma tygodniowej przerwy – każda tabletka zawiera substancję czynną56.
  • Typowa dawka to 75 mikrogramów dezogestrelu na dobę10111213.

Złożone tabletki antykoncepcyjne (dezogestrel + etynyloestradiol)

  • Tabletki przyjmuje się przez 21 dni, następnie następuje 7-dniowa przerwa bez tabletek (lub z tabletkami placebo), w której występuje krwawienie z odstawienia2141516173418.
  • Dawka dezogestrelu w takich preparatach to zwykle 150 mikrogramów (0,15 mg) na dobę, a etynyloestradiolu – 20 lub 30 mikrogramów1920212223242526.
  • Każde kolejne opakowanie należy rozpocząć po tygodniowej przerwie21617.
Ważne: Skuteczność antykoncepcji zależy od regularności przyjmowania tabletek. W przypadku opóźnienia w przyjęciu tabletki (ponad 12 godzin dla preparatów złożonych lub ponad 12 godzin dla minipigułki, ale skuteczność może być zagrożona już po 3 godzinach dla tradycyjnych minipigułek), należy zastosować dodatkową metodę antykoncepcji przez kolejne 7 dni2728293031. Ryzyko zajścia w ciążę wzrasta szczególnie w przypadku pominięcia tabletek na początku lub pod koniec cyklu.

Dawkowanie dezogestrelu w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Bezpieczeństwo i skuteczność stosowania dezogestrelu u osób poniżej 18 roku życia nie zostały określone – brak danych klinicznych i nie zaleca się stosowania w tej grupie wiekowej13233342141516173418.

Pacjentki w podeszłym wieku

  • Dezogestrel nie jest przeznaczony dla kobiet po menopauzie.

Pacjentki z zaburzeniami czynności nerek

  • Nie prowadzono badań dotyczących konieczności zmiany dawkowania u kobiet z zaburzeniami czynności nerek. Brak zaleceń dotyczących modyfikacji dawki1323334.

Pacjentki z zaburzeniami czynności wątroby

  • U kobiet z ciężkimi chorobami wątroby nie zaleca się stosowania dezogestrelu do czasu powrotu parametrów czynności wątroby do normy1323334.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Nie należy stosować dezogestrelu w ciąży.
  • Tabletki zawierające tylko dezogestrel mogą być stosowane u kobiet karmiących piersią, jednak decyzję o rozpoczęciu leczenia podejmuje lekarz13536.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania i sytuacji klinicznej

Dezogestrel jest stosowany wyłącznie jako środek antykoncepcyjny. Dawkowanie nie różni się w zależności od wskazania, jednak zmiany mogą dotyczyć sposobu rozpoczęcia przyjmowania tabletek w zależności od sytuacji klinicznej (np. po porodzie, poronieniu, zmianie z innego środka antykoncepcyjnego)2516173418.

Rozpoczęcie stosowania dezogestrelu

  • Jeśli w poprzednim miesiącu nie stosowano hormonalnej antykoncepcji, pierwszą tabletkę należy przyjąć w pierwszym dniu cyklu (pierwszy dzień miesiączki)251617.
  • Możliwe jest rozpoczęcie stosowania między 2. a 5. dniem cyklu, jednak przez pierwszych 7 dni należy stosować dodatkową metodę antykoncepcji537678.
  • Przy zmianie z innego środka antykoncepcyjnego (np. tabletki złożonej, iniekcji, implantu, systemu domacicznego), należy rozpocząć stosowanie dezogestrelu bez przerwy po zakończeniu poprzedniej metody lub w dniu usunięcia implantu/systemu3839.
  • Po poronieniu w pierwszym trymestrze – tabletkę można przyjąć od razu, bez potrzeby dodatkowych zabezpieczeń40354142.
  • Po porodzie lub poronieniu w drugim trymestrze – zaleca się rozpoczęcie przyjmowania tabletek między 21. a 28. dniem, a przy późniejszym rozpoczęciu należy przez 7 dni stosować dodatkową metodę antykoncepcji27353642.

Maksymalna dawka dobowa i przedawkowanie

  • Nie ustalono ścisłej maksymalnej dawki dobowej dezogestrelu, ale nie zaleca się przyjmowania więcej niż jednej tabletki na dobę.
  • Przedawkowanie może powodować nudności, wymioty oraz lekkie krwawienie z pochwy, zwłaszcza u młodych dziewcząt. Nie istnieje specyficzne antidotum, stosuje się leczenie objawowe434445464748495051525354555657.
Uwaga na pominięcie tabletki i zaburzenia żołądkowo-jelitowe:

  • Jeśli opóźnienie w przyjęciu tabletki wynosi mniej niż 12 godzin, należy ją przyjąć jak najszybciej, a kolejne jak zwykle – ochrona antykoncepcyjna jest zachowana.
  • Jeśli opóźnienie wynosi więcej niż 12 godzin, skuteczność może być zmniejszona – należy zastosować dodatkową metodę antykoncepcji przez 7 dni.
  • W przypadku wymiotów lub ciężkiej biegunki w ciągu 3-4 godzin po przyjęciu tabletki, należy postąpić jak w przypadku jej pominięcia5859606162.

Tabela podsumowująca schematy dawkowania dezogestrelu

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (preparaty jednoskładnikowe) 1 tabletka (75 mikrogramów) codziennie, bez przerwy, o stałej porze56789
Dorośli (preparaty złożone) 1 tabletka (150 mikrogramów dezogestrelu + 20/30 mikrogramów etynyloestradiolu) przez 21 dni, potem 7 dni przerwy2141516173418
Dzieci i młodzież <18 lat Nie zaleca się – brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności1323334
Kobiety z zaburzeniami czynności nerek Brak konieczności modyfikacji dawki – nie badano zmian dawkowania1323334
Kobiety z zaburzeniami czynności wątroby Nie zaleca się stosowania przy ciężkich zaburzeniach do czasu normalizacji parametrów wątroby1323334
Kobiety karmiące piersią Możliwe stosowanie preparatów jednoskładnikowych po konsultacji z lekarzem13536

Dezogestrel – elastyczność i bezpieczeństwo stosowania w antykoncepcji

Dezogestrel, zarówno w postaci jedno- jak i dwuskładnikowej, oferuje wygodny schemat dawkowania, który można dopasować do potrzeb większości kobiet. Prawidłowe przyjmowanie tabletek każdego dnia o tej samej porze zapewnia wysoką skuteczność antykoncepcji. W przypadku pominięcia dawki lub wystąpienia zaburzeń żołądkowo-jelitowych, należy pamiętać o zastosowaniu dodatkowych metod zabezpieczenia. W szczególnych sytuacjach klinicznych, takich jak choroby wątroby, ciąża, karmienie piersią czy młody wiek, konieczna jest ostrożność lub indywidualna konsultacja z lekarzem1323334.

Pytania i odpowiedzi

Jak długo można stosować dezogestrel?

Dezogestrel można stosować przez długi czas, jeśli nie występują przeciwwskazania lub działania niepożądane. Decyzję o długości stosowania podejmuje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjentki12.

Co zrobić, jeśli zapomnę przyjąć tabletkę dezogestrelu?

Jeśli opóźnienie w przyjęciu tabletki wynosi mniej niż 12 godzin, należy ją przyjąć jak najszybciej, a kolejne jak zwykle. Jeśli opóźnienie jest większe, przez 7 dni należy stosować dodatkową metodę antykoncepcji2728.

Czy dezogestrel można stosować podczas karmienia piersią?

Tak, tabletki jednoskładnikowe z dezogestrelem są dopuszczone do stosowania u kobiet karmiących piersią135.

Jak rozpocząć stosowanie dezogestrelu po porodzie?

Przyjmowanie dezogestrelu należy rozpocząć między 21. a 28. dniem po porodzie. Przy późniejszym rozpoczęciu przez 7 dni stosować dodatkową metodę antykoncepcji2735.

Czy dzieci i młodzież mogą stosować dezogestrel?

Nie zaleca się stosowania dezogestrelu u osób poniżej 18 roku życia z powodu braku danych klinicznych132.