Działania niepożądane desmopresyny – co warto wiedzieć?

Desmopresyna, znana również jako Desmopressini acetas lub Desmopressinum, jest substancją czynną stosowaną w leczeniu takich schorzeń jak moczówka prosta ośrodkowa, nokturia czy pierwotne izolowane moczenie nocne12. Każdy lek, także desmopresyna, może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Ich występowanie zależy m.in. od postaci leku (np. tabletki, liofilizat doustny, aerozol do nosa, roztwór do wstrzykiwań), drogi podania, dawki, czasu stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, płeć czy inne przyjmowane leki34. Działania niepożądane mogą być łagodne, ale w niektórych przypadkach mogą przyjąć cięższą postać. Warto pamiętać, że decyzja o rozpoczęciu leczenia zawsze powinna opierać się na ocenie korzyści i potencjalnego ryzyka3.

Różnice w działaniach niepożądanych w zależności od postaci leku

Profil działań niepożądanych desmopresyny różni się w zależności od tego, czy lek podawany jest doustnie (w postaci tabletek, liofilizatów doustnych lub tabletek podjęzykowych), donosowo (aerozol do nosa), czy w formie iniekcji35. Dodatkowo, niektóre działania niepożądane są częstsze w określonych grupach wiekowych lub u osób z określonymi schorzeniami. Na przykład ryzyko hiponatremii jest wyższe u osób starszych oraz kobiet63.

Ważne: Najpoważniejszym działaniem niepożądanym desmopresyny jest hiponatremia, czyli obniżenie poziomu sodu we krwi. Może ona prowadzić do takich objawów jak ból głowy, nudności, wymioty, osłabienie, zaburzenia równowagi, a w ciężkich przypadkach do drgawek i śpiączki. Hiponatremia może wystąpić już w ciągu kilku dni od rozpoczęcia leczenia, zwłaszcza u osób starszych, kobiet i przy stosowaniu wyższych dawek. Dlatego podczas terapii desmopresyną bardzo ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania i monitorowanie stanu zdrowia43.

Najczęstsze działania niepożądane według częstości występowania

Bardzo często (≥1 na 10 osób)

  • Ból głowy – najczęstszy objaw, dotyczy zarówno dorosłych, jak i dzieci37.
  • Suchość w jamie ustnej – szczególnie u osób stosujących liofilizat doustny na nokturie4.
  • Niedrożność nosa – typowa dla postaci donosowej8.

Często (≥1 na 100 do <1 na 10 osób)

  • Hiponatremia – obniżenie poziomu sodu we krwi, objawiające się m.in. bólem głowy, nudnościami, wymiotami, złym samopoczuciem, zaburzeniami pamięci i równowagi, a w ciężkich przypadkach drgawkami i śpiączką34.
  • Zawroty głowy3.
  • Nadciśnienie3.
  • Nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, zaparcie34.
  • Wysoka temperatura ciała – szczególnie u dzieci przy postaci donosowej8.
  • Nieżyt nosa – w przypadku aerozolu do nosa8.

Niezbyt często (≥1 na 1000 do <1 na 100 osób)

  • Bezsenność, senność, osłabienie9.
  • Zaburzenia psychiczne: chwiejność emocjonalna, agresywność, niepokój, zmienność nastroju, koszmary nocne – zwłaszcza u dzieci, zwykle ustępują po odstawieniu leku9.
  • Choroby skóry: świąd, wysypka, pokrzywka, pocenie się9.
  • Bóle mięśni, skurcze mięśni9.
  • Objawy grypopodobne, uczucie zmęczenia9.

Rzadko (≥1 na 10 000 do <1 na 1000 osób) i bardzo rzadko (<1 na 10 000 osób)

  • Splątanie świadomości, dezorientacja10.
  • Drgawki, śpiączka – szczególnie w ciężkich przypadkach hiponatremii10.
  • Alergiczne zapalenie skóry10.

Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

  • Reakcje anafilaktyczne – bardzo rzadkie, ale mogą być groźne (np. wstrząs anafilaktyczny, obrzęk twarzy, duszność)95.
  • Odwodnienie i hipernatremia – szczególnie przy leczeniu moczówki prostej ośrodkowej11.
  • Objawy ze strony pęcherza moczowego i cewki moczowej11.
  • Krwawienie z nosa – głównie u dzieci, szczególnie przy leczeniu donosowym12.
Wskazówka:

  • Niektóre działania niepożądane, takie jak ból głowy, nudności czy zmęczenie, mogą występować częściej na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki.
  • Dzieci oraz osoby starsze są bardziej narażone na rozwój hiponatremii.
  • Działania niepożądane zwykle ustępują po odstawieniu leku lub zmniejszeniu dawki.
  • Przy leczeniu donosowym (aerozol do nosa) typowe są miejscowe działania niepożądane, takie jak niedrożność lub nieżyt nosa.
  • W razie pojawienia się niepokojących objawów zawsze należy zgłosić je lekarzowi lub farmaceucie.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Każde podejrzewane działanie niepożądane po zastosowaniu desmopresyny warto zgłosić do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL), np. za pośrednictwem strony internetowej https://smz.ezdrowie.gov.pl lub telefonicznie. Zgłoszenia można także dokonać producentowi leku1314.

Podsumowanie: Desmopresyna – bezpieczeństwo stosowania i działania niepożądane

Desmopresyna jest lekiem skutecznym i stosunkowo dobrze tolerowanym, jednak – jak każdy lek – może wywoływać działania niepożądane. Najważniejszym i najgroźniejszym jest hiponatremia, która może prowadzić do poważnych zaburzeń neurologicznych. W większości przypadków działania niepożądane są łagodne i ustępują po zakończeniu leczenia. Profil i częstość występowania działań niepożądanych zależą od postaci leku, dawki, drogi podania oraz indywidualnych cech pacjenta. Regularna kontrola i szybkie reagowanie na niepokojące objawy pomagają minimalizować ryzyko powikłań349.

Tabela – działania niepożądane desmopresyny według układów narządowych i częstości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Układ nerwowy Ból głowy Zawroty głowy Senność, parestezje Splątanie świadomości, dezorientacja Drgawki, śpiączka Zaburzenia uwagi, nadaktywność psychomotoryczna
Układ pokarmowy Suchość w jamie ustnej (liofilizat doustny), niedrożność nosa (aerozol do nosa) Nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, zaparcie Niestrawność, wzdęcia Dyskomfort w jamie brzusznej
Układ sercowo-naczyniowy Nadciśnienie Niedociśnienie ortostatyczne Kołatanie serca
Skóra i tkanka podskórna Pocenie się, świąd, wysypka, pokrzywka Alergiczne zapalenie skóry Reakcje anafilaktyczne
Mięśnie i stawy Skurcze mięśniowe, ból mięśni
Psychika Bezsenność, chwiejność emocjonalna, agresywność Koszmary nocne, zmienność nastroju Depresja, halucynacje
Metabolizm Hiponatremia Odwodnienie, hipernatremia
Inne Obrzęk, uczucie zmęczenia Złe samopoczucie, objawy grypopodobne Obrzęki obwodowe, drażliwość

11151216

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane desmopresyny?

Do najczęstszych należą ból głowy, hiponatremia, nudności, wymioty, ból brzucha, zawroty głowy oraz suchość w jamie ustnej (przy liofilizatach doustnych) lub niedrożność nosa (przy stosowaniu donosowym).

Czy desmopresyna może być niebezpieczna?

Najgroźniejszym działaniem niepożądanym jest hiponatremia, która w ciężkich przypadkach może prowadzić do drgawek i śpiączki.

Czy działania niepożądane zależą od postaci leku?

Tak, profil działań niepożądanych może się różnić w zależności od postaci leku i drogi podania, np. donosowo częściej występują miejscowe objawy ze strony nosa.

Jak zgłosić działania niepożądane po desmopresynie?

Działania niepożądane można zgłaszać do URPL przez stronę internetową https://smz.ezdrowie.gov.pl lub telefonicznie.

Czy dzieci są bardziej narażone na działania niepożądane desmopresyny?

Dzieci są szczególnie narażone na hiponatremię, zwłaszcza przy zmianach w spożyciu płynów lub intensywnym poceniu się.