Jak działa deksametazon?
Deksametazon to syntetyczny glikokortykosteroid, czyli lek z grupy hormonów kory nadnerczy, który działa bardzo silnie przeciwzapalnie, przeciwalergicznie oraz immunosupresyjnie. Oznacza to, że hamuje reakcje zapalne, zmniejsza obrzęki, łagodzi objawy alergii i wpływa na układ odpornościowy123. Siła jego działania przeciwzapalnego jest kilkukrotnie większa niż innych leków tej grupy, takich jak prednizolon czy hydrokortyzon23. W zależności od postaci i drogi podania, deksametazon może działać miejscowo (np. na skórę, do oczu) lub ogólnoustrojowo (wpływając na cały organizm).
Wskazania do stosowania deksametazonu u dorosłych
Deksametazon jest stosowany w leczeniu wielu chorób, a zakres wskazań zależy od postaci leku i sposobu jego podania. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz dobiera odpowiednią formę i dawkę leku do konkretnego problemu zdrowotnego.
- Leczenie ostrych stanów zagrożenia życia: Stosowany w przypadkach takich jak wstrząs (różnego pochodzenia), ciężki obrzęk mózgu, ostry napad astmy, obrzęk krtani i strun głosowych, czy nagłe reakcje alergiczne (np. anafilaksja)456.
- Wspomagająco w leczeniu nowotworów: Pomaga łagodzić objawy choroby nowotworowej i jej powikłań, a także stosowany jest przy leczeniu nudności i wymiotów związanych z chemioterapią lub radioterapią47.
- Leczenie chorób autoimmunologicznych i reumatycznych: Stosowany w ciężkich postaciach chorób, takich jak układowy toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów (szczególnie postaci szybko postępujące i z objawami poza stawami)86.
- Ciężkie choroby skóry i alergie: Wskazany w leczeniu rozległych, ostrych chorób skóry (np. pęcherzyca, erytrodermia, ostra egzema), ciężkich reakcji alergicznych oraz stanów zapalnych skóry i oczu89.
- Leczenie chorób oczu: W postaci kropli do oczu lub implantów stosowany jest w leczeniu stanów zapalnych spojówki, rogówki, przedniego odcinka oka, a także w leczeniu powikłań po operacjach okulistycznych, takich jak obrzęk plamki czy zapalenie błony naczyniowej oka910.
- Leczenie COVID-19: Stosowany u dorosłych (oraz młodzieży powyżej 12. roku życia i masie ciała co najmniej 40 kg), którzy wymagają tlenoterapii1112.
- Leczenie miejscowe zakażeń skóry: W połączeniu z antybiotykami (np. z neomycyną) stosowany jest w miejscowym leczeniu zakażeń skórnych wymagających także działania przeciwzapalnego lub przeciwświądowego13.
Wskazania u dzieci
W przypadku dzieci wskazania do stosowania deksametazonu mogą się różnić w zależności od wieku, postaci leku i drogi podania:
- COVID-19: Deksametazon może być stosowany u młodzieży w wieku 12 lat i starszych o masie ciała co najmniej 40 kg, jeśli wymagają tlenoterapii1112.
- Stany zagrożenia życia: Wskazany jest do leczenia ostrych stanów zagrożenia życia także u dzieci, takich jak wstrząs, obrzęk mózgu, ciężki napad astmy czy ostry odczyn alergiczny115.
- Leczenie chorób oczu: W wybranych przypadkach, np. po operacji zaćmy, deksametazon w połączeniu z antybiotykiem (np. tobramycyną) może być stosowany u dzieci od 2. roku życia14.
- Leczenie ciężkich chorób zapalnych i alergicznych: Deksametazon bywa stosowany u dzieci w sytuacjach, gdzie inne metody leczenia są niewystarczające, ale zawsze wymaga to ścisłej kontroli lekarskiej i odpowiedniego dostosowania dawki do wieku i masy ciała dziecka11.
- Leczenie miejscowe zakażeń skóry: W przypadku dzieci, leki zawierające deksametazon i antybiotyk mogą być stosowane tylko pod ścisłym nadzorem i na wyraźne zalecenie lekarza15.
Wskazania, które dotyczą tylko dorosłych
Niektóre wskazania są przeznaczone wyłącznie dla osób dorosłych, na przykład implanty do ciała szklistego oka (stosowane w leczeniu powikłań ocznych) są przeznaczone tylko dla dorosłych pacjentów10. Deksametazon w leczeniu niektórych chorób oczu lub skóry może być przeciwwskazany lub niewskazany u dzieci, zwłaszcza w młodszych grupach wiekowych.
Wskazania w specjalnych grupach pacjentów
- Osoby starsze: Deksametazon może być stosowany u osób starszych, ale lekarz bierze pod uwagę zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak osteoporoza, cukrzyca czy infekcje16.
- Pacjenci z niewydolnością nerek: W przypadku niektórych postaci leku i współistniejących chorób nerek, lekarz może zalecić szczególną ostrożność i dostosować dawkę1718.
- Kobiety w ciąży: Zastosowanie deksametazonu u kobiet w ciąży wymaga zawsze indywidualnej oceny przez lekarza i jest ograniczone do przypadków, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla matki i dziecka17.
Tabela: Wskazania do stosowania deksametazonu w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Ostre stany zagrożenia życia (wstrząs, obrzęk mózgu, ostry napad astmy) | Tak | Tak, z modyfikacją | Tak, z modyfikacją | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością |
| Leczenie COVID-19 (z tlenoterapią) | Tak | Tak (≥12 lat, ≥40 kg) | Nie | Tak | Tak, z ostrożnością |
| Leczenie chorób oczu (zapalenia, obrzęk plamki, po operacji zaćmy) | Tak | Tak, niektóre postacie | Tak, wybrane postacie | Tak | Tak, z ostrożnością |
| Leczenie chorób autoimmunologicznych, reumatycznych | Tak | Tak, z modyfikacją | Tak, z modyfikacją | Tak | Tak, z ostrożnością |
| Leczenie miejscowych zakażeń skóry (w połączeniu z antybiotykiem) | Tak | Tak, pod kontrolą | Tak, tylko na zalecenie lekarza | Tak | Tak, z ostrożnością |
| Leczenie powikłań po chemioterapii (nudności, wymioty) | Tak | Tak, z modyfikacją | Tak, z modyfikacją | Tak | Tak, z ostrożnością |
| Implanty do ciała szklistego oka | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z ostrożnością |
- Deksametazon powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza – dobór odpowiedniej postaci i dawki leku zależy od choroby, wieku pacjenta oraz jego stanu zdrowia.
- W przypadku dzieci, dawkowanie i wskazania mogą różnić się od tych dla dorosłych i zawsze wymagają indywidualnej oceny.
- Stosowanie deksametazonu w połączeniu z innymi lekami, zwłaszcza antybiotykami, jest przeznaczone do szczególnych sytuacji klinicznych, takich jak zakażenia oczu lub skóry.
- Niektóre wskazania, np. implanty do ciała szklistego oka, dotyczą wyłącznie dorosłych.
Deksametazon – szerokie zastosowanie w różnych wskazaniach
Deksametazon to wszechstronny lek, który dzięki swoim silnym właściwościom przeciwzapalnym i przeciwalergicznym znajduje zastosowanie w wielu różnych chorobach i stanach zagrożenia zdrowia. Jego szerokie spektrum działania, dostępność w różnych postaciach oraz możliwość stosowania zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo sprawiają, że jest często wybierany przez lekarzy w leczeniu poważnych schorzeń. Ważne jest jednak, aby każdorazowo leczenie było prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, a dawkowanie i postać leku zostały dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta459.


















