Dehydroepiandrosteron – przeciwwskazania

Czym jest dehydroepiandrosteron i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?

Dehydroepiandrosteron (DHEA, łac. Dehydroepiandrosteronum) to hormon steroidowy produkowany głównie w nadnerczach, który pełni rolę prekursora innych hormonów płciowych, takich jak estrogeny i androgeny¹². Jest stosowany przede wszystkim w celu uzupełnienia jego niedoboru, szczególnie u osób starszych, gdzie naturalna produkcja DHEA znacząco spada³⁴. DHEA wpływa na wiele procesów w organizmie, poprawiając samopoczucie, zdolność koncentracji, odporność czy kondycję fizyczną³⁴.

Chociaż DHEA może przynieść liczne korzyści, nie zawsze jego stosowanie jest bezpieczne. W niektórych przypadkach lek jest całkowicie przeciwwskazany (czyli nie wolno go stosować), w innych wymaga dużej ostrożności lub jest dozwolony tylko po dokładnej ocenie przez lekarza. Warto poznać te sytuacje, by uniknąć poważnych powikłań.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy dehydroepiandrosteron jest zabroniony?

• Nadwrażliwość na DHEA lub składniki pomocnicze – stosowanie DHEA u osób uczulonych na tę substancję lub inne składniki tabletki może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych⁵⁶.
• Rak piersi, jajnika lub inne nowotwory estrogenozależne – DHEA może być przekształcany w estrogeny, które mogą pobudzać rozwój niektórych nowotworów⁵⁶.
• Łagodny rozrost gruczołu krokowego, rak gruczołu krokowego, rak sutka u mężczyzn – DHEA zwiększa poziom androgenów, które mogą pogarszać przebieg tych chorób⁵⁶.
• Ciężka niewydolność wątroby – zaburzenia pracy wątroby mogą powodować gromadzenie się DHEA w organizmie i zwiększać ryzyko działań niepożądanych⁵⁶.
• Ciężka niewydolność nerek – podobnie jak w przypadku wątroby, zaburzenia pracy nerek utrudniają wydalanie leku i mogą prowadzić do jego nadmiernego stężenia⁵⁶.
• Ciąża i okres karmienia piersią – DHEA może niekorzystnie wpływać na rozwój dziecka, dlatego nie wolno go stosować w tym okresie⁵⁶.

Przeciwwskazania względne – kiedy można stosować DHEA tylko w wyjątkowych przypadkach?

Istnieją sytuacje, w których stosowanie dehydroepiandrosteronu jest możliwe, ale wymaga szczególnej rozwagi i dokładnej oceny ryzyka przez lekarza. Takie przeciwwskazania nazywane są względnymi.

• Wiek poniżej 40 lat – DHEA nie powinien być stosowany przez osoby młodsze niż 40 lat, ponieważ naturalna produkcja hormonu w tym wieku jest wystarczająca. Uzupełnianie go bez wskazań może być niebezpieczne⁷⁸.
• Kobiety stosujące hormonalną terapię zastępczą (HTZ) – jednoczesne stosowanie DHEA i innych hormonów płciowych może powodować nadmiar hormonów i związane z tym działania niepożądane⁷⁸.
• Stosowanie innych leków zawierających androgeny – DHEA nie powinien być przyjmowany równocześnie z innymi preparatami hormonalnymi tego typu, ponieważ może to nasilić działania niepożądane i ryzyko powikłań⁷⁸.
• Dzieci i młodzież – produkt nie jest przeznaczony dla tej grupy wiekowej ze względu na brak bezpieczeństwa i skuteczności stosowania⁹¹⁰.
• Nietolerancja laktozy, niedobór laktazy typu Lapp, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – preparaty DHEA zawierają laktozę, dlatego osoby z wymienionymi zaburzeniami nie powinny ich przyjmować⁹¹⁰.

Zachowaj szczególną ostrożność – kiedy przyjmowanie DHEA wymaga dodatkowej uwagi?

W pewnych przypadkach stosowanie dehydroepiandrosteronu nie jest bezwzględnie przeciwwskazane, ale wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego i regularnych badań kontrolnych. Dotyczy to głównie osób, u których mogą pojawić się działania niepożądane lub które są szczególnie narażone na powikłania.

• Pacjenci z chorobami nowotworowymi w wywiadzie – konieczna jest szczególna ostrożność i wykluczenie nowotworów hormonozależnych przed rozpoczęciem leczenia⁷⁸.
• Osoby z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego lub innymi zaburzeniami hormonalnymi – należy przeprowadzić badania przed rozpoczęciem terapii⁷⁸.
• Pacjenci, u których wystąpiły nasilone działania niepożądane (np. trądzik, przetłuszczanie się skóry) – w takich przypadkach należy przerwać stosowanie leku i rozważyć powrót do terapii w niższej dawce po ustąpieniu objawów⁷⁸.

Nie ma jednoznacznych wytycznych dotyczących konieczności dostosowywania dawki w tych sytuacjach, jednak w przypadku wystąpienia działań niepożądanych zaleca się czasowe odstawienie leku i ewentualne wznowienie leczenia z niższą dawką⁷⁸.

Podsumowanie – dehydroepiandrosteron a bezpieczeństwo stosowania

Dehydroepiandrosteron to substancja o szerokim zastosowaniu, szczególnie u osób starszych z niedoborem tego hormonu. Jednak jego stosowanie nie jest odpowiednie dla każdego – istnieją wyraźne przeciwwskazania bezwzględne, takie jak niektóre nowotwory, ciężka niewydolność narządów czy okres ciąży i karmienia piersią. W wielu przypadkach, np. u osób poniżej 40. roku życia czy stosujących hormonalną terapię zastępczą, lek ten może być używany jedynie po dokładnej ocenie ryzyka. Zachowanie ostrożności i regularne badania kontrolne to klucz do bezpiecznego korzystania z DHEA⁵⁶⁷⁸.