Ogólne zasady dawkowania deferoksaminy
Deferoksamina jest stosowana w leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza (np. w przebiegu talasemii, hemochromatozy, przewlekłych niedokrwistości) oraz w ostrym zatruciu żelazem. Wykorzystywana jest również w leczeniu przewlekłego nadmiaru glinu u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek, którzy są poddawani dializie123.
Lek dostępny jest jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i może być podawany na kilka sposobów: podskórnie (najczęściej za pomocą pompy infuzyjnej), dożylnie (w czasie transfuzji krwi lub jako ciągła infuzja), domięśniowo, a w niektórych przypadkach także dootrzewnowo45.
Standardowe dawki u dorosłych i dzieci
- Średnia dawka dobowa deferoksaminy w leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza zwykle wynosi od 20 do 60 mg/kg masy ciała67.
- Dawkę ustala się indywidualnie, na podstawie nadmiaru żelaza, wyników badań (np. ferrytyny w surowicy) oraz reakcji na leczenie8.
- Pacjentom, u których ferrytyna jest poniżej 2000 ng/ml, podaje się około 25 mg/kg/dobę; przy wyższych wartościach ferrytyny dawkę można zwiększyć do 35–55 mg/kg/dobę6.
- Nie zaleca się regularnego przekraczania średniej dawki dobowej 50 mg/kg masy ciała (wyjątek: intensywna terapia u osób po zakończeniu wzrostu)6.
- Podawanie deferoksaminy odbywa się zwykle 5–7 razy w tygodniu, infuzja trwa od 8 do 12 godzin (może być wydłużona do 24 godzin w szczególnych przypadkach)4.
Dawkowanie w leczeniu ostrego zatrucia żelazem
- Preferowaną drogą podania jest ciągła infuzja dożylna z szybkością 15 mg/kg/h9.
- Całkowita dawka dobowa nie powinna przekraczać 80 mg/kg masy ciała9.
- Szybkość podawania należy zmniejszyć tak szybko, jak to możliwe, w zależności od stanu pacjenta9.
Dawkowanie w przewlekłym nadmiarze glinu (u pacjentów dializowanych)
- Standardowa dawka to 5 mg/kg masy ciała, podawana raz w tygodniu10.
- U pacjentów z różnymi typami dializy (CAPD, CCPD) preferowana jest droga dootrzewnowa, ale możliwe jest też podanie domięśniowe, podskórne lub dożylne11.
- U pacjentów z poziomem glinu powyżej 300 ng/ml, lek podaje się 5 godzin przed dializą; poniżej tej wartości – podczas ostatnich 60 minut dializy10.
- Najczęściej stosowaną i najwygodniejszą metodą dla pacjentów ambulatoryjnych jest powolna infuzja podskórna z użyciem pompy infuzyjnej, trwająca 8–12 godzin.
- Podanie dożylne jest stosowane w określonych sytuacjach, na przykład podczas transfuzji lub gdy infuzja podskórna jest niemożliwa.
- Podanie domięśniowe jest alternatywą tylko wtedy, gdy inne drogi nie są możliwe.
- W przypadku dializ peritonealnych preferowana jest droga dootrzewnowa.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- U dzieci poniżej 3. roku życia średnia dawka dobowa nie powinna przekraczać 40 mg/kg masy ciała, a rozwój dziecka musi być dokładnie kontrolowany8.
- Opóźnienie wzrostu jest rzadkie, jeśli dawka nie przekracza 40 mg/kg masy ciała12.
- Wszyscy pacjenci do 18. roku życia powinni być kontrolowani co 3 miesiące pod kątem wzrostu i przyrostu masy ciała13.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Zaleca się ostrożność przy ustalaniu dawki – zwykle rozpoczyna się od najniższej wartości z zalecanego zakresu14.
- Ma to związek z większym ryzykiem zaburzeń czynności wątroby, nerek czy serca oraz współistniejącymi chorobami14.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- U pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest ostrożność, gdyż około połowa związanego żelaza wydalana jest przez nerki15.
- W przypadku dializ kompleksy żelaza i glinu z deferoksaminą są usuwane przez dializę16.
- U pacjentów ze skąpomoczem lub bezmoczem może być konieczne zastosowanie dializy otrzewnowej, hemodializy lub hemofiltracji16.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Brak szczegółowych danych dotyczących konieczności modyfikacji dawki u osób z zaburzeniami czynności wątroby14.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Brak jednoznacznych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania deferoksaminy w ciąży i podczas karmienia piersią17.
- Stosowanie leku w tych grupach powinno być zawsze rozważone bardzo indywidualnie, z uwzględnieniem potencjalnych korzyści i ryzyka17.
Dawkowanie w zależności od wskazania
- W leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza dawka zależy od poziomu ferrytyny i ustalana jest indywidualnie6.
- W ostrym zatruciu żelazem stosuje się wyższe, krótkotrwałe dawki (do 80 mg/kg/dobę)9.
- W przewlekłym nadmiarze glinu u pacjentów dializowanych – dawka jest niższa i podawana raz w tygodniu10.
- Nie należy przekraczać zalecanej dawki dobowej – nadmiar może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zaburzenia wzroku, słuchu czy nawet ostre zaburzenia oddechowe.
- Szybka infuzja dożylna może wywołać gwałtowny spadek ciśnienia i wstrząs.
- Opóźnienie wzrostu u dzieci może być skutkiem zarówno nadmiaru żelaza, jak i zbyt dużych dawek deferoksaminy.
- Wydalanie kompleksów żelaza powoduje charakterystyczne czerwonobrązowe zabarwienie moczu.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- W leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza nie zaleca się regularnego przekraczania 50 mg/kg/dobę (wyjątek: intensywna terapia u dorosłych po zakończeniu wzrostu)6.
- W ostrym zatruciu żelazem maksymalna dawka dobowa wynosi 80 mg/kg masy ciała9.
- Objawy przedawkowania to m.in. niedociśnienie, tachykardia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, przemijająca utrata wzroku, zaburzenia neurologiczne, a nawet ostra niewydolność nerek18.
- W przypadku przedawkowania nie ma antidotum – leczenie polega na przerwaniu podawania deferoksaminy i wdrożeniu leczenia objawowego. Lek jest usuwany podczas dializy18.
Podsumowanie dawkowania deferoksaminy w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli (przewlekły nadmiar żelaza) | 20–60 mg/kg/dobę podskórnie lub dożylnie; indywidualizacja dawki wg ferrytyny; nie przekraczać 50 mg/kg/dobę6 |
| Dzieci poniżej 3 lat | Nie przekraczać 40 mg/kg/dobę; ścisła kontrola rozwoju8 |
| Dzieci powyżej 3 lat i młodzież | Jak u dorosłych, ale zaleca się kontrolę wzrostu i masy ciała co 3 miesiące13 |
| Pacjenci w podeszłym wieku | Rozpocząć od najniższej dawki z zakresu; ostrożność przy chorobach współistniejących14 |
| Niewydolność nerek | Ostrożność; w dializach preferowane podanie dootrzewnowe, dożylne lub domięśniowe; dawka 5 mg/kg/tydzień w przewlekłym nadmiarze glinu10 |
| Niewydolność wątroby | Brak danych – rozważyć indywidualnie14 |
| Ciąża/karmienie piersią | Stosowanie wyłącznie w przypadkach, gdy korzyść przewyższa ryzyko17 |
| Ostre zatrucie żelazem | Dożylnie, początkowo 15 mg/kg/h, maks. 80 mg/kg/dobę9 |
Deferoksamina – indywidualizacja dawkowania kluczem do bezpieczeństwa
Dawkowanie deferoksaminy wymaga indywidualnego podejścia – zależy od wieku, masy ciała, stopnia nadmiaru żelaza lub glinu, rodzaju dializy oraz stanu ogólnego pacjenta. Przestrzeganie zaleceń oraz regularne monitorowanie efektów leczenia i ewentualnych działań niepożądanych to podstawa skutecznej i bezpiecznej terapii deferoksaminą612.


















