Ogólne zasady dawkowania deferoksaminy

Deferoksamina jest stosowana w leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza (np. w przebiegu talasemii, hemochromatozy, przewlekłych niedokrwistości) oraz w ostrym zatruciu żelazem. Wykorzystywana jest również w leczeniu przewlekłego nadmiaru glinu u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek, którzy są poddawani dializie123.

Lek dostępny jest jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i może być podawany na kilka sposobów: podskórnie (najczęściej za pomocą pompy infuzyjnej), dożylnie (w czasie transfuzji krwi lub jako ciągła infuzja), domięśniowo, a w niektórych przypadkach także dootrzewnowo45.

Standardowe dawki u dorosłych i dzieci

  • Średnia dawka dobowa deferoksaminy w leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza zwykle wynosi od 20 do 60 mg/kg masy ciała67.
  • Dawkę ustala się indywidualnie, na podstawie nadmiaru żelaza, wyników badań (np. ferrytyny w surowicy) oraz reakcji na leczenie8.
  • Pacjentom, u których ferrytyna jest poniżej 2000 ng/ml, podaje się około 25 mg/kg/dobę; przy wyższych wartościach ferrytyny dawkę można zwiększyć do 35–55 mg/kg/dobę6.
  • Nie zaleca się regularnego przekraczania średniej dawki dobowej 50 mg/kg masy ciała (wyjątek: intensywna terapia u osób po zakończeniu wzrostu)6.
  • Podawanie deferoksaminy odbywa się zwykle 5–7 razy w tygodniu, infuzja trwa od 8 do 12 godzin (może być wydłużona do 24 godzin w szczególnych przypadkach)4.

Dawkowanie w leczeniu ostrego zatrucia żelazem

  • Preferowaną drogą podania jest ciągła infuzja dożylna z szybkością 15 mg/kg/h9.
  • Całkowita dawka dobowa nie powinna przekraczać 80 mg/kg masy ciała9.
  • Szybkość podawania należy zmniejszyć tak szybko, jak to możliwe, w zależności od stanu pacjenta9.

Dawkowanie w przewlekłym nadmiarze glinu (u pacjentów dializowanych)

  • Standardowa dawka to 5 mg/kg masy ciała, podawana raz w tygodniu10.
  • U pacjentów z różnymi typami dializy (CAPD, CCPD) preferowana jest droga dootrzewnowa, ale możliwe jest też podanie domięśniowe, podskórne lub dożylne11.
  • U pacjentów z poziomem glinu powyżej 300 ng/ml, lek podaje się 5 godzin przed dializą; poniżej tej wartości – podczas ostatnich 60 minut dializy10.
Ważne informacje o sposobach podania deferoksaminy:

  • Najczęściej stosowaną i najwygodniejszą metodą dla pacjentów ambulatoryjnych jest powolna infuzja podskórna z użyciem pompy infuzyjnej, trwająca 8–12 godzin.
  • Podanie dożylne jest stosowane w określonych sytuacjach, na przykład podczas transfuzji lub gdy infuzja podskórna jest niemożliwa.
  • Podanie domięśniowe jest alternatywą tylko wtedy, gdy inne drogi nie są możliwe.
  • W przypadku dializ peritonealnych preferowana jest droga dootrzewnowa.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • U dzieci poniżej 3. roku życia średnia dawka dobowa nie powinna przekraczać 40 mg/kg masy ciała, a rozwój dziecka musi być dokładnie kontrolowany8.
  • Opóźnienie wzrostu jest rzadkie, jeśli dawka nie przekracza 40 mg/kg masy ciała12.
  • Wszyscy pacjenci do 18. roku życia powinni być kontrolowani co 3 miesiące pod kątem wzrostu i przyrostu masy ciała13.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Zaleca się ostrożność przy ustalaniu dawki – zwykle rozpoczyna się od najniższej wartości z zalecanego zakresu14.
  • Ma to związek z większym ryzykiem zaburzeń czynności wątroby, nerek czy serca oraz współistniejącymi chorobami14.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • U pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest ostrożność, gdyż około połowa związanego żelaza wydalana jest przez nerki15.
  • W przypadku dializ kompleksy żelaza i glinu z deferoksaminą są usuwane przez dializę16.
  • U pacjentów ze skąpomoczem lub bezmoczem może być konieczne zastosowanie dializy otrzewnowej, hemodializy lub hemofiltracji16.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Brak szczegółowych danych dotyczących konieczności modyfikacji dawki u osób z zaburzeniami czynności wątroby14.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Brak jednoznacznych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania deferoksaminy w ciąży i podczas karmienia piersią17.
  • Stosowanie leku w tych grupach powinno być zawsze rozważone bardzo indywidualnie, z uwzględnieniem potencjalnych korzyści i ryzyka17.

Dawkowanie w zależności od wskazania

  • W leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza dawka zależy od poziomu ferrytyny i ustalana jest indywidualnie6.
  • W ostrym zatruciu żelazem stosuje się wyższe, krótkotrwałe dawki (do 80 mg/kg/dobę)9.
  • W przewlekłym nadmiarze glinu u pacjentów dializowanych – dawka jest niższa i podawana raz w tygodniu10.
Najważniejsze ostrzeżenia dotyczące dawkowania deferoksaminy:

  • Nie należy przekraczać zalecanej dawki dobowej – nadmiar może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zaburzenia wzroku, słuchu czy nawet ostre zaburzenia oddechowe.
  • Szybka infuzja dożylna może wywołać gwałtowny spadek ciśnienia i wstrząs.
  • Opóźnienie wzrostu u dzieci może być skutkiem zarówno nadmiaru żelaza, jak i zbyt dużych dawek deferoksaminy.
  • Wydalanie kompleksów żelaza powoduje charakterystyczne czerwonobrązowe zabarwienie moczu.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • W leczeniu przewlekłego nadmiaru żelaza nie zaleca się regularnego przekraczania 50 mg/kg/dobę (wyjątek: intensywna terapia u dorosłych po zakończeniu wzrostu)6.
  • W ostrym zatruciu żelazem maksymalna dawka dobowa wynosi 80 mg/kg masy ciała9.
  • Objawy przedawkowania to m.in. niedociśnienie, tachykardia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, przemijająca utrata wzroku, zaburzenia neurologiczne, a nawet ostra niewydolność nerek18.
  • W przypadku przedawkowania nie ma antidotum – leczenie polega na przerwaniu podawania deferoksaminy i wdrożeniu leczenia objawowego. Lek jest usuwany podczas dializy18.

Podsumowanie dawkowania deferoksaminy w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (przewlekły nadmiar żelaza) 20–60 mg/kg/dobę podskórnie lub dożylnie; indywidualizacja dawki wg ferrytyny; nie przekraczać 50 mg/kg/dobę6
Dzieci poniżej 3 lat Nie przekraczać 40 mg/kg/dobę; ścisła kontrola rozwoju8
Dzieci powyżej 3 lat i młodzież Jak u dorosłych, ale zaleca się kontrolę wzrostu i masy ciała co 3 miesiące13
Pacjenci w podeszłym wieku Rozpocząć od najniższej dawki z zakresu; ostrożność przy chorobach współistniejących14
Niewydolność nerek Ostrożność; w dializach preferowane podanie dootrzewnowe, dożylne lub domięśniowe; dawka 5 mg/kg/tydzień w przewlekłym nadmiarze glinu10
Niewydolność wątroby Brak danych – rozważyć indywidualnie14
Ciąża/karmienie piersią Stosowanie wyłącznie w przypadkach, gdy korzyść przewyższa ryzyko17
Ostre zatrucie żelazem Dożylnie, początkowo 15 mg/kg/h, maks. 80 mg/kg/dobę9

Deferoksamina – indywidualizacja dawkowania kluczem do bezpieczeństwa

Dawkowanie deferoksaminy wymaga indywidualnego podejścia – zależy od wieku, masy ciała, stopnia nadmiaru żelaza lub glinu, rodzaju dializy oraz stanu ogólnego pacjenta. Przestrzeganie zaleceń oraz regularne monitorowanie efektów leczenia i ewentualnych działań niepożądanych to podstawa skutecznej i bezpiecznej terapii deferoksaminą612.

Pytania i odpowiedzi

Jak często należy podawać deferoksaminę?

Najczęściej deferoksaminę podaje się 5–7 razy w tygodniu w postaci powolnej infuzji podskórnej lub dożylnej, w zależności od zaleceń lekarza i stanu pacjenta4.

Jakie są zalecane dawki deferoksaminy u dzieci?

U dzieci poniżej 3 lat nie należy przekraczać 40 mg/kg/dobę. U starszych dzieci dawki ustala się indywidualnie, ale z reguły nie przekraczają one 50 mg/kg/dobę86.

Czy deferoksaminę można stosować w niewydolności nerek?

Tak, ale konieczna jest ostrożność. U pacjentów dializowanych stosuje się zwykle 5 mg/kg raz w tygodniu, preferując podanie dootrzewnowe, dożylne lub domięśniowe10.

Jaka jest maksymalna dawka deferoksaminy na dobę?

W leczeniu przewlekłym nie należy przekraczać 50 mg/kg/dobę, a w ostrym zatruciu żelazem maksymalnie 80 mg/kg/dobę69.

Czy deferoksaminę można stosować w ciąży?

Brakuje jednoznacznych danych, dlatego stosowanie deferoksaminy w ciąży i podczas karmienia piersią powinno być ograniczone do przypadków, gdy korzyść przewyższa ryzyko17.