REKLAMA

Co oznacza mechanizm działania substancji czynnej?

Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki dany lek oddziałuje na organizm, aby osiągnąć zamierzony efekt leczniczy1. W przypadku dantrolenu, zrozumienie tego mechanizmu jest szczególnie ważne, ponieważ lek ten stosowany jest w sytuacjach zagrożenia życia, takich jak hipertermia złośliwa2. Warto wspomnieć o dwóch pojęciach: farmakodynamika oraz farmakokinetyka. Farmakodynamika wyjaśnia, jak lek działa na poziomie komórek i tkanek, natomiast farmakokinetyka opisuje, jak lek jest wchłaniany, rozprowadzany, przetwarzany i wydalany z organizmu13.

Jak działa dantrolen w organizmie?

Dantrolen jest środkiem rozluźniającym mięśnie szkieletowe. Jego główne działanie polega na blokowaniu uwalniania wapnia z tzw. siateczki sarkoplazmatycznej w komórkach mięśniowych. Wapń jest niezbędny do tego, by mięśnie mogły się kurczyć. Dantrolen wiąże się z określonymi kanałami wapniowymi (tzw. receptorami rianodynowymi RYR1) i hamuje ich aktywność. Dzięki temu zapobiega niekontrolowanemu uwalnianiu wapnia, które może prowadzić do niebezpiecznych i bolesnych skurczów mięśni oraz gwałtownego wzrostu temperatury ciała1.

W przypadku osób podatnych na hipertermię złośliwą, czynniki takie jak niektóre środki znieczulające mogą zaburzać prawidłowe działanie tych kanałów wapniowych. W efekcie dochodzi do nadmiernego skurczu mięśni, zwiększonego zużycia tlenu i produkcji ciepła. Dantrolen zatrzymuje ten proces, stabilizując kanały wapniowe i przywracając ich prawidłowe działanie4.

Ważne jest, aby lek został podany możliwie jak najszybciej po wystąpieniu objawów, zanim cały wapń zostanie uwolniony z komórek mięśniowych4.

Ważne informacje o działaniu dantrolenu:

  • Dantrolen działa głównie na mięśnie szkieletowe i nie wpływa znacząco na mięsień sercowy, czyli serce1.
  • W dużych dawkach może mieć niewielki, przemijający wpływ na mięśnie gładkie, np. w przewodzie pokarmowym1.
  • Największą skuteczność osiąga, gdy zostanie podany szybko po wystąpieniu objawów hipertermii złośliwej4.
  • Dantrolen nie działa, jeśli cały wapń został już uwolniony z komórek mięśniowych4.

Losy dantrolenu w organizmie

Po podaniu dożylnym dantrolen bardzo szybko osiąga wysokie stężenie we krwi, co pozwala na szybkie zahamowanie nadmiernych skurczów mięśni – nawet do 75% już w ciągu kilku minut53. Dantrolen wiąże się w dużym stopniu z białkami krwi, głównie z albuminami3. Jego rozprowadzanie po organizmie (tzw. objętość dystrybucji) jest dość szerokie.

W wątrobie dantrolen jest przekształcany do kilku związków. Jeden z nich, 5-hydroksydantrolen, zachowuje podobne działanie rozluźniające mięśnie, natomiast inny – acetamino-dantrolen – nie wykazuje już tego działania6. Po podaniu pojedynczej dawki lek pozostaje aktywny w organizmie przez około 9-11 godzin. Jest wydalany głównie przez nerki oraz częściowo przez drogi żółciowe6. Nawet przy dłuższym stosowaniu, większość dantrolenu wydalana jest w postaci przetworzonych związków.

Profil działania dantrolenu u dzieci i młodzieży jest bardzo podobny do tego obserwowanego u dorosłych – czas działania i sposób usuwania leku z organizmu są praktycznie takie same7.

Wyniki badań przedklinicznych

Badania prowadzone na zwierzętach wykazały, że dantrolen jest ogólnie dobrze tolerowany, choć w bardzo wysokich dawkach może powodować działania niepożądane, głównie dotyczące wątroby i nerek8. W badaniach długoterminowych zaobserwowano także pewne zmiany w narządach, jednak były one odwracalne po zaprzestaniu podawania leku9. Testy dotyczące wpływu na płodność i rozwój potomstwa u zwierząt nie wykazały poważnych zagrożeń przy typowych dawkach terapeutycznych10. Niektóre składniki pomocnicze stosowane razem z dantrolenem mogą mieć własne działania niepożądane, np. hydroksypropylobetadeks może mieć wpływ na nerki lub słuch u niektórych gatunków zwierząt, jednak znaczenie tych wyników dla ludzi nie jest do końca jasne11.

Parametr Opis
Mechanizm działania Hamuje uwalnianie wapnia z siateczki sarkoplazmatycznej w mięśniach szkieletowych poprzez blokowanie receptorów RYR11
Początek działania 2-3 minuty po dożylnym podaniu5
Czas działania 9-11 godzin (czas połowicznego zaniku we krwi)6
Główna droga wydalania Nerki (głównie jako metabolity)6
Wpływ na mięśnie Silne rozluźnienie mięśni szkieletowych, niewielki wpływ na mięsień sercowy1
Dantrolen – bezpieczeństwo i skuteczność:

  • Wysoka skuteczność w leczeniu hipertermii złośliwej – przeżywalność pacjentów leczonych dantrolenem wynosi nawet 97% u dorosłych i 96% u dzieci121314.
  • Dawki terapeutyczne najczęściej mieszczą się w zakresie 2,5 mg/kg masy ciała13.
  • Najlepsze efekty uzyskuje się, gdy lek podawany jest szybko po wystąpieniu objawów15.
  • Profil bezpieczeństwa dantrolenu jest dobrze poznany, także u dzieci i młodzieży7.
  • Wysokie dawki lub długotrwałe stosowanie mogą wpływać na funkcję wątroby lub nerek, co zaobserwowano w badaniach na zwierzętach89.

Dantrolen – skuteczne działanie w leczeniu hipertermii złośliwej

Dantrolen jest lekiem o bardzo specyficznym i dobrze poznanym mechanizmie działania. Dzięki temu, że blokuje nadmierne uwalnianie wapnia w komórkach mięśniowych, skutecznie zapobiega poważnym powikłaniom związanym z hipertermią złośliwą14. Jego szybkie i skuteczne działanie, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, czyni go podstawowym wyborem w leczeniu tego niebezpiecznego stanu1214. Profil farmakokinetyczny dantrolenu sprawia, że lek jest szybko dostępny dla organizmu i utrzymuje swoje działanie przez kilka godzin, co jest istotne w sytuacjach wymagających natychmiastowej interwencji36. Badania przedkliniczne potwierdzają jego bezpieczeństwo, choć należy zachować ostrożność przy stosowaniu bardzo wysokich dawek lub długotrwałym podawaniu.

Pytania i odpowiedzi

Jak działa dantrolen na mięśnie?

Dantrolen blokuje uwalnianie wapnia w mięśniach szkieletowych, przez co rozluźnia mięśnie i zapobiega ich nadmiernym skurczom.1

Po jakim czasie zaczyna działać dantrolen?

Efekt rozluźnienia mięśni pojawia się zwykle w ciągu 2-3 minut po dożylnym podaniu.4

Jak długo działa dantrolen w organizmie?

Dantrolen pozostaje aktywny przez około 9-11 godzin po podaniu dożylnym.5

Czy dantrolen jest bezpieczny dla dzieci?

Tak, profil działania i bezpieczeństwa dantrolenu u dzieci jest podobny jak u dorosłych.6

REKLAMA