Czym jest dalteparyna i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?
Dalteparyna (łac. Dalteparinum natricum) to lek należący do grupy heparyn drobnocząsteczkowych, czyli substancji, które zapobiegają powstawaniu zakrzepów w naczyniach krwionośnych1234567. Jest wykorzystywana m.in. w leczeniu i profilaktyce zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej, niestabilnej choroby wieńcowej czy podczas hemodializy891011121314. Jednak nie każdy pacjent może ją przyjmować bezpiecznie. Istnieją sytuacje, w których dalteparyna jest przeciwwskazana – oznacza to, że nie wolno jej wtedy stosować. Są także okoliczności, gdzie stosowanie leku wymaga wyjątkowej ostrożności lub dokładnej oceny przez lekarza, a także przypadki, gdy potrzebna jest szczególna kontrola i indywidualne dostosowanie dawki15161718192021.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy dalteparyna jest całkowicie zabroniona?
- Nadwrażliwość (uczulenie) na dalteparynę, inną heparynę drobnocząsteczkową, heparynę niefrakcjonowaną lub substancje pomocnicze – podanie leku w takiej sytuacji może wywołać groźną reakcję alergiczną, która może być nawet zagrażająca życiu22232425262728.
- Potwierdzona lub podejrzewana małopłytkowość poheparynowa na tle immunologicznym – to poważne powikłanie polegające na gwałtownym spadku liczby płytek krwi po wcześniejszym kontakcie z heparyną. Może prowadzić do ciężkich zakrzepów lub krwawień22232425262728.
- Czynne krwawienie (np. z przewodu pokarmowego lub naczyń mózgu) – stosowanie dalteparyny w takiej sytuacji może nasilić krwawienie i być bardzo niebezpieczne dla życia22232425262728.
- Ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi – u takich osób nawet niewielkie dawki dalteparyny mogą wywołać groźne, trudne do opanowania krwotoki22232425262728.
- Ostre lub podostre bakteryjne zapalenie wsierdzia – to infekcja serca, w której podanie dalteparyny może zwiększać ryzyko groźnych powikłań krwotocznych lub zatorowych22232425262728.
- Niedawno przebyte urazy lub zabiegi chirurgiczne w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, oczu lub uszu – w takich sytuacjach stosowanie dalteparyny może spowodować poważne krwawienia w tych wrażliwych miejscach, zagrażające zdrowiu i życiu22232425262728.
- Duże dawki dalteparyny i planowane znieczulenie podpajęczynówkowe, zewnątrzoponowe lub nakłucie lędźwiowe – w przypadku konieczności wykonania takich zabiegów nie wolno stosować wysokich dawek dalteparyny, ponieważ znacząco zwiększa to ryzyko powstania krwiaka w okolicy rdzenia kręgowego, co może prowadzić do trwałego paraliżu22232425262728.
Przeciwwskazania względne – kiedy dalteparyna wymaga szczególnej oceny ryzyka
Są sytuacje, w których dalteparynę można zastosować tylko po dokładnej analizie korzyści i ryzyka. Należy do nich m.in.:
- Pacjenci po przebytych operacjach lub zabiegach, które mogą zwiększać ryzyko krwawienia – szczególnie, gdy konieczne są wyższe dawki leku, np. w leczeniu ostrych zakrzepów15161718192021.
- Pacjenci z zaburzeniami czynności płytek krwi lub małopłytkowością – należy u nich monitorować liczbę płytek krwi i zwracać uwagę na objawy krwawienia15161718192021.
- Ciężka niewydolność wątroby lub nerek – ponieważ te narządy mają wpływ na wydalanie i działanie dalteparyny, w takich przypadkach może być konieczne dostosowanie dawki i ścisłe monitorowanie pacjenta15161718192021.
- Nieleczone lub trudne do opanowania nadciśnienie tętnicze, retinopatia nadciśnieniowa lub cukrzycowa – takie schorzenia zwiększają ryzyko powikłań krwotocznych podczas leczenia dalteparyną15161718192021.
- Pacjenci z protezami zastawek serca – dalteparyna nie jest zalecana do profilaktyki zakrzepów na sztucznych zastawkach, ponieważ jej skuteczność w tym wskazaniu nie została potwierdzona, a stosowanie może być ryzykowne29303132333435.
- Przed rozpoczęciem leczenia dalteparyną zawsze należy sprawdzić, czy nie występuje żadne z przeciwwskazań bezwzględnych, takich jak czynne krwawienie, uczulenie na lek lub ciężkie zaburzenia krzepnięcia.
- W przypadku wątpliwości lub wystąpienia nietypowych objawów, takich jak nagły ból pleców, osłabienie nóg czy zaburzenia czucia, należy natychmiast zgłosić się do personelu medycznego.
- Szczególnej uwagi wymagają osoby po zabiegach w obrębie mózgu, oczu lub uszu oraz pacjenci z protezami zastawek serca.
- Stosowanie dalteparyny wymaga indywidualnej oceny ryzyka i regularnej kontroli parametrów krwi w przypadku chorób towarzyszących.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności
Niektóre grupy pacjentów powinny być pod ścisłą obserwacją podczas leczenia dalteparyną. Oto wybrane przykłady:
- Osoby starsze, zwłaszcza po 80. roku życia – mają zwiększone ryzyko powikłań krwotocznych, dlatego ich stan kliniczny powinien być szczególnie monitorowany3637383940.
- Pacjenci z małopłytkowością – konieczna jest regularna kontrola liczby płytek krwi, zwłaszcza gdy liczba płytek spada poniżej 100 000/μl3031323334.
- Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby – może być konieczne dostosowanie dawki i monitorowanie działania leku1617181920.
- Osoby z cukrzycą, przewlekłą niewydolnością nerek, wcześniejszą kwasicą metaboliczną lub zwiększonym stężeniem potasu – dalteparyna może zwiększać ryzyko hiperkaliemii (podwyższonego poziomu potasu we krwi), dlatego poziom potasu powinien być regularnie kontrolowany4142434445.
- Kobiety w ciąży, dzieci, osoby z dużą niedowagą lub otyłością – w tych grupach konieczne może być monitorowanie działania leku i indywidualne dostosowanie dawki4647484950.
- Pacjenci z nadwrażliwością na lateks – osłonka igły może zawierać lateks, co u osób uczulonych może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych3637383940.
- Dawkowanie dalteparyny może wymagać indywidualnego dostosowania w przypadku osób starszych, dzieci, pacjentów z niewydolnością nerek, otyłością lub niedowagą.
- Przy długotrwałym stosowaniu oraz w grupach ryzyka (np. cukrzyca, przewlekła choroba nerek) konieczne jest regularne monitorowanie poziomu potasu we krwi.
- Lek nie jest przeznaczony do stosowania domięśniowego – należy podawać go podskórnie lub dożylnie, zgodnie z zaleceniami lekarza.
- Równoczesne stosowanie dalteparyny z innymi lekami wpływającymi na krzepnięcie (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwpłytkowe) zwiększa ryzyko powikłań krwotocznych.
Podsumowanie – Dalteparyna: skuteczny lek, ale nie dla każdego
Dalteparyna to nowoczesny lek przeciwzakrzepowy, który pozwala skutecznie zapobiegać powikłaniom zakrzepowym. Jednak bezpieczeństwo jej stosowania zależy od właściwego rozpoznania przeciwwskazań i indywidualnego podejścia do każdego pacjenta. Szczególnie należy uważać na osoby z zaburzeniami krzepnięcia, aktywnymi krwawieniami, niedawno przebytymi zabiegami neurochirurgicznymi, a także na pacjentów z protezami zastawek serca. W przypadku grup ryzyka – osób starszych, z niewydolnością nerek lub wątroby, zaburzeniami poziomu potasu, dzieci i kobiet w ciąży – konieczna jest szczególna ostrożność oraz regularna kontrola parametrów krwi. Dzięki temu dalteparyna może być stosowana skutecznie i bezpiecznie, minimalizując ryzyko groźnych powikłań22232425262728.
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na dalteparynę lub heparynę | Przeciwwskazane |
| Małopłytkowość poheparynowa | Przeciwwskazane |
| Czynne krwawienie | Przeciwwskazane |
| Ciężkie zaburzenia krzepnięcia | Przeciwwskazane |
| Ostre/podostre bakteryjne zapalenie wsierdzia | Przeciwwskazane |
| Niedawne urazy lub operacje OUN, oczu, uszu | Przeciwwskazane |
| Duże dawki i znieczulenie podpajęczynówkowe/epiduralne | Przeciwwskazane |
| Ciężka niewydolność nerek/wątroby | Należy zachować ostrożność |
| Małopłytkowość, zaburzenia płytek | Należy zachować ostrożność |
| Nieoporne nadciśnienie, retinopatia | Należy zachować ostrożność |
| Pacjenci z protezami zastawek serca | Należy zachować ostrożność |
| Podwyższony poziom potasu (hiperkaliemia) | Należy zachować ostrożność |
| Osoby starsze, dzieci, ciąża, niedowaga/otyłość | Należy zachować ostrożność |


















