REKLAMA

Chlorprotiksen, chloropromazyna i lewomepromazyna to leki przeciwpsychotyczne o podobnych wskazaniach, lecz różniące się profilem działania, bezpieczeństwem i grupami pacjentów, u których mogą być stosowane.

Porównywane substancje czynne i ich wspólne cechy

W tym zestawieniu porównujemy trzy leki przeciwpsychotyczne: chlorprotiksen, chloropromazyna oraz lewomepromazyna. Wszystkie należą do grupy tzw. neuroleptyków, czyli leków przeciwpsychotycznych, które pomagają łagodzić objawy zaburzeń psychicznych, takich jak psychozy, schizofrenia czy stany pobudzenia. Wspólną cechą tych substancji jest działanie polegające na blokowaniu receptorów dopaminowych w mózgu, co prowadzi do poprawy stanu psychicznego pacjentów123. Wszystkie te leki mają również właściwości uspokajające oraz mogą działać przeciwwymiotnie143. Ich stosowanie wymaga jednak indywidualnego dostosowania do potrzeb pacjenta, ze względu na różnice w sile działania, skutkach ubocznych i przeciwwskazaniach.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Chociaż omawiane substancje czynne mają zbliżone główne wskazania, różnią się w szczegółach:

  • Chlorprotiksen jest wykorzystywany przede wszystkim w leczeniu różnych typów psychoz, w tym z pobudzeniem ruchowym, agresją, niepokojem i bezsennością. Stosowany jest także w premedykacji chirurgicznej i w leczeniu psychoz alkoholowych5.
  • Chloropromazyna znajduje zastosowanie w leczeniu schizofrenii, innych psychoz (zwłaszcza paranoidalnych), manii, stanów lękowych, pobudzenia psychoruchowego, czkawki opornej na leczenie, nudności i wymiotów w chorobach terminalnych oraz wprowadzaniu do hipotermii. Może być też stosowana u dzieci (poza okresem niemowlęcym) w przypadku schizofrenii dziecięcej i autyzmu67.
  • Lewomepromazyna jest przeznaczona do leczenia chorób psychicznych przebiegających z pobudzeniem, zespołów paranoidalnych (szczególnie w schizofrenii), a także jako lek wspomagający w padaczce, niedorozwoju umysłowym, depresji z niepokojem oraz do nasilenia działania przeciwbólowego innych leków. Używana jest również przy przygotowaniu do znieczulenia ogólnego8.

Warto zauważyć, że chloropromazyna jako jedyna z tej trójki może być stosowana u dzieci już od pierwszego roku życia (w określonych wskazaniach), natomiast lewomepromazyna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 12 lat, a chlorprotiksen nie jest zalecany u osób poniżej 18 lat ze względu na brak odpowiednich badań91011.

Ważne: Różnice w wskazaniach i możliwości stosowania tych leków u dzieci oraz w niektórych rzadkich przypadkach, takich jak czkawka oporna czy przygotowanie do hipotermii, sprawiają, że wybór odpowiedniego leku zawsze powinien być indywidualnie dostosowany do pacjenta. Szczególnie ważne jest, by zwrócić uwagę na wiek pacjenta oraz dodatkowe schorzenia, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo terapii91011.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie omawiane leki należą do grupy neuroleptyków, które działają poprzez blokowanie receptorów dopaminowych w mózgu. Działanie to prowadzi do zmniejszenia objawów psychotycznych, takich jak omamy czy urojenia. Jednocześnie leki te wpływają na inne układy neuroprzekaźników, co tłumaczy ich właściwości uspokajające, przeciwwymiotne czy przeciwlękowe143.

  • Chlorprotiksen wykazuje silne działanie uspokajające i przeciwpsychotyczne, działa również przeciwwymiotnie oraz blokuje receptory alfa-adrenergiczne, co wpływa na obniżenie ciśnienia krwi1.
  • Chloropromazyna poza blokowaniem receptorów dopaminowych, blokuje również receptory adrenergiczne, serotoninowe, wykazuje działanie cholinolityczne i przeciwhistaminowe. Charakteryzuje się silnym działaniem uspokajającym i przeciwwymiotnym4.
  • Lewomepromazyna działa podobnie do chloropromazyny, ale dodatkowo ma silniejsze działanie uspokajające i przeciwbólowe. Wyróżnia się słabszymi objawami pozapiramidowymi w porównaniu do innych neuroleptyków3.

Pod względem farmakokinetyki wszystkie te leki są dobrze wchłaniane, metabolizowane w wątrobie i wydalane głównie z moczem i kałem. Chlorprotiksen i chloropromazyna mają stosunkowo krótki okres półtrwania (od 8 do 12 godzin dla chlorprotiksen), natomiast lewomepromazyna utrzymuje się dłużej w organizmie (okres półtrwania 15–30 godzin)121314.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co różni te leki?

Wszystkie trzy leki mają podobne przeciwwskazania, takie jak:

Jednak są pewne różnice:

  • Chlorprotiksen jest przeciwwskazany przy wydłużonym odstępie QT, a także u osób z istotnymi zaburzeniami rytmu serca15.
  • Chloropromazyna jest przeciwwskazana u osób z zahamowaniem czynności szpiku kostnego1620.
  • Lewomepromazyna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 12 lat oraz podczas karmienia piersią17.

We wszystkich przypadkach należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wpływających na serce lub układ nerwowy, a także u osób w podeszłym wieku i z chorobami przewlekłymi212223.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Wszystkie trzy substancje wymagają szczególnej ostrożności u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, osób starszych oraz pacjentów z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby:

  • Stosowanie u dzieci: Chlorprotiksen nie jest zalecany poniżej 18 roku życia, chloropromazyna może być stosowana od pierwszego roku życia (z wyjątkiem stanów zagrożenia życia u niemowląt), a lewomepromazyna jest przeciwwskazana poniżej 12 lat91011.
  • Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy leki mogą być stosowane wyłącznie wtedy, gdy korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. U noworodków matek przyjmujących te leki w trzecim trymestrze mogą wystąpić objawy niepożądane, takie jak drżenie, senność czy trudności z oddychaniem242526.
  • Karmienie piersią: Chlorprotiksen przenika do mleka matki w niewielkich ilościach, ale można kontynuować karmienie piersią pod warunkiem obserwacji dziecka. Chloropromazyna i lewomepromazyna nie powinny być stosowane podczas karmienia piersią242527.
  • Osoby starsze: Wszystkie leki mogą zwiększać ryzyko powikłań u osób starszych, zwłaszcza z otępieniem. Zaleca się stosowanie niższych dawek i ścisłą obserwację pacjenta282930.
  • Prowadzenie pojazdów: Każdy z tych leków może powodować senność, zaburzenia koncentracji i koordynacji ruchowej, dlatego nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn podczas leczenia313233.
  • Pacjenci z zaburzeniami nerek i wątroby: W każdej z tych grup leków stosowanie wymaga dużej ostrożności lub jest przeciwwskazane w ciężkich zaburzeniach pracy tych narządów341823.
Informacje praktyczne:

  • Chlorprotiksen, chloropromazyna i lewomepromazyna różnią się pod względem siły działania uspokajającego, możliwości stosowania u dzieci oraz potencjalnych skutków ubocznych.
  • Wybór leku zależy od rodzaju zaburzenia, wieku pacjenta, obecności innych chorób oraz możliwych interakcji z innymi lekami.
  • Leki te mogą wpływać na wyniki niektórych badań laboratoryjnych i wymagają okresowej kontroli parametrów zdrowotnych.
  • Przed rozpoczęciem leczenia zawsze należy uwzględnić indywidualne przeciwwskazania i środki ostrożności dla każdego pacjenta.

Porównanie wybranych właściwości – tabela

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Chlorprotiksen Psychozy (endogenne, organiczne), stany pobudzenia, premedykacja, psychozy alkoholowe Nie zaleca się poniżej 18 lat Tylko jeśli korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla płodu Może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów
Chloropromazyna Schizofrenia, psychozy, mania, czkawka, nudności i wymioty, autyzm dziecięcy Od 1 roku życia (z ograniczeniami) Tylko jeśli niezbędne, pod ścisłą kontrolą Zakaz prowadzenia pojazdów w trakcie leczenia
Lewomepromazyna Psychozy z pobudzeniem, schizofrenia, wspomagająco w padaczce, silny ból Przeciwwskazana poniżej 12 lat Wyłącznie po ocenie ryzyka, nie zaleca się rutynowo Może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów

Chlorprotiksen, chloropromazyna i lewomepromazyna – wybór leku w zależności od sytuacji

Chlorprotiksen, chloropromazyna i lewomepromazyna to leki o podobnym mechanizmie działania, ale różnią się pod względem siły działania, profilu bezpieczeństwa i możliwości stosowania u określonych grup pacjentów. Przy wyborze odpowiedniego leku należy brać pod uwagę zarówno wskazania, jak i przeciwwskazania oraz indywidualne potrzeby pacjenta. Wspólne cechy tych leków, takie jak działanie uspokajające i przeciwpsychotyczne, są równoważone przez odmienne możliwości zastosowania, szczególnie u dzieci, kobiet w ciąży czy osób starszych. Decyzja o wyborze konkretnej substancji powinna być oparta na dokładnej analizie korzyści i ryzyka, z uwzględnieniem wszystkich czynników wpływających na bezpieczeństwo i skuteczność terapii9101124252627.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się chlorprotiksen od chloropromazyny?

Chlorprotiksen i chloropromazyna to leki przeciwpsychotyczne o podobnych wskazaniach, jednak różnią się siłą działania uspokajającego, zakresem stosowania u dzieci oraz profilem działań niepożądanych. Chlorprotiksen nie jest zalecany poniżej 18 lat, chloropromazyna może być stosowana już od 1 roku życia w określonych przypadkach.12

Czy lewomepromazyna może być stosowana u dzieci?

Lewomepromazyna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 12 lat.3

Który z leków jest najbezpieczniejszy dla kobiet w ciąży?

Wszystkie omawiane leki mogą być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla płodu. Decyzję o zastosowaniu podejmuje lekarz.456

Czy można prowadzić samochód podczas leczenia chlorprotiksenem?

Chlorprotiksen może powodować senność i zaburzenia koncentracji, dlatego nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn w trakcie leczenia.7

REKLAMA