Chloropromazyna – podstawowe informacje i znaczenie przeciwwskazań
Chloropromazyna to substancja czynna z grupy leków przeciwpsychotycznych (neuroleptyków), należąca do pochodnych fenotiazyny123. Stosuje się ją przede wszystkim w leczeniu schizofrenii, psychoz, stanów maniakalnych oraz w terapii krótkotrwałych zaburzeń lękowych i pobudzenia psychoruchowego456. Lek ten wykazuje także działanie przeciwwymiotne i uspokajające123.
Nie każdy pacjent może jednak stosować chloropromazynę. Istnieją sytuacje, w których jej przyjmowanie jest bezwzględnie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), oraz takie, gdzie stosowanie leku jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza (przeciwwskazania względne). Dodatkowo, są przypadki, w których konieczna jest szczególna ostrożność podczas terapii, choć lek nie jest całkowicie wykluczony789.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować chloropromazyny?
- Nadwrażliwość na chloropromazynę lub składniki pomocnicze – stosowanie leku u osób uczulonych na tę substancję może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, które mogą być groźne dla życia101112.
- Zahamowanie czynności szpiku kostnego – chloropromazyna nie może być stosowana u osób z poważnie zaburzoną produkcją krwinek, ponieważ może to prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak agranulocytoza, czyli zagrażający życiu spadek liczby białych krwinek101112.
Przeciwwskazania względne – kiedy zachować szczególną ostrożność?
Są sytuacje, w których chloropromazyna może być stosowana tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka. W takich przypadkach decyzję o leczeniu podejmuje lekarz, a terapia wymaga ścisłej kontroli789.
- Zaburzenia czynności wątroby lub nerek – uszkodzenie tych narządów może prowadzić do gromadzenia się leku w organizmie i zwiększenia ryzyka działań niepożądanych789.
- Choroba Parkinsona – stosowanie chloropromazyny może nasilić objawy tej choroby789.
- Padaczka – lek może obniżać próg drgawkowy i zwiększać ryzyko napadów padaczkowych13814.
- Niedoczynność tarczycy – chloropromazyna może wpływać na gospodarkę hormonalną, co jest niebezpieczne przy tej chorobie789.
- Niewydolność serca – lek może wywołać spadki ciśnienia i zaburzenia rytmu serca789.
- Guz chromochłonny nadnerczy (pheochromocytoma) – chloropromazyna może nasilić objawy choroby i prowadzić do gwałtownych skoków ciśnienia789.
- Miastenia (myasthenia gravis) – lek może nasilić osłabienie mięśni789.
- Przerost gruczołu krokowego – może dojść do zatrzymania moczu789.
- Jaskra z wąskim kątem przesączania – chloropromazyna może zwiększać ciśnienie w oku789.
- Agranulocytoza w wywiadzie – w przeszłości występujące poważne zaburzenia składu krwi wymagają szczególnej uwagi789.
- Nadwrażliwość na pochodne fenotiazyny – jeśli pacjent miał już reakcję alergiczną na podobne leki, istnieje duże ryzyko ponownej reakcji789.
- Chloropromazyna może wpływać na rytm serca i powodować zaburzenia, zwłaszcza u osób z już istniejącymi problemami kardiologicznymi151617.
- Lek nie powinien być stosowany u osób z zaburzeniami czynności szpiku kostnego lub w przypadku występowania agranulocytozy w wywiadzie101112.
- Regularne badania krwi są zalecane podczas dłuższego leczenia, aby wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości13814.
- Pojawienie się gorączki lub infekcji o nieznanej przyczynie wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej, gdyż może to świadczyć o poważnych zaburzeniach krwi131814.
Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?
Niektóre grupy pacjentów wymagają wyjątkowej uwagi podczas terapii chloropromazyną. Dotyczy to przede wszystkim osób starszych, osób z padaczką, zaburzeniami metabolicznymi czy ryzykiem zaburzeń rytmu serca789.
- Osoby w podeszłym wieku – są szczególnie narażone na spadki ciśnienia (niedociśnienie ortostatyczne), zaburzenia termoregulacji (hipertermia lub hipotermia) oraz powikłania sercowe13814.
- Pacjenci z padaczką lub drgawkami w wywiadzie – wymagana jest ścisła kontrola, ponieważ lek może nasilać napady13814.
- Pacjenci z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca – np. choroby serca, zaburzenia elektrolitowe (niedobory potasu, wapnia, magnezu), niedożywienie, nadużywanie alkoholu lub jednoczesne przyjmowanie leków wydłużających odstęp QT. Zalecane są regularne badania EKG i parametrów biochemicznych151617.
- Ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego – jeśli wystąpi gorączka, sztywność mięśni i zaburzenia świadomości, należy natychmiast przerwać leczenie131814.
- Ekspozycja na słońce – chloropromazyna może powodować reakcje fotoalergiczne i przebarwienia skóry, dlatego należy unikać słońca1920.
- Pacjenci z chorobami metabolicznymi i alkoholizmem – zawartość etanolu w kroplach doustnych wymaga ostrożności u osób z chorobami wątroby, padaczką, kobiet w ciąży i dzieci21.
- Pacjenci z nietolerancją fruktozy lub innymi zaburzeniami metabolicznymi – ze względu na zawartość sacharozy w niektórych postaciach leku21.
W powyższych przypadkach lekarz może zdecydować o dostosowaniu dawki lub wyborze innego sposobu leczenia. Regularna kontrola laboratoryjna i obserwacja objawów są zalecane podczas terapii chloropromazyną13814.
- Unikaj nagłego odstawienia leku – gwałtowne przerwanie terapii może wywołać objawy odstawienne, jak nudności, wymioty, bezsenność czy nawet nawrót choroby221623.
- Nie należy stosować chloropromazyny jako jedynego leku w leczeniu depresji – lek ten może być stosowany wyłącznie w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi, jeśli występują objawy psychotyczne1920.
- Pacjenci leczeni lekami przeciwpsychotycznymi są bardziej narażeni na powikłania zakrzepowo-zatorowe – lekarz powinien ocenić wszystkie czynniki ryzyka przed rozpoczęciem terapii1517.
- Osoby pracujące z preparatami zawierającymi chloropromazynę powinny unikać kontaktu leku ze skórą24.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na chloropromazynę lub składniki pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Zahamowanie czynności szpiku kostnego | Przeciwwskazane |
| Zaburzenia czynności wątroby lub nerek | Należy zachować ostrożność |
| Choroba Parkinsona | Należy zachować ostrożność |
| Padaczka | Należy zachować ostrożność |
| Niedoczynność tarczycy | Należy zachować ostrożność |
| Niewydolność serca | Należy zachować ostrożność |
| Guz chromochłonny nadnerczy | Należy zachować ostrożność |
| Miastenia | Należy zachować ostrożność |
| Przerost gruczołu krokowego | Należy zachować ostrożność |
| Jaskra z wąskim kątem przesączania | Należy zachować ostrożność |
| Agranulocytoza w wywiadzie | Należy zachować ostrożność |
| Nadwrażliwość na pochodne fenotiazyny | Należy zachować ostrożność |
Chloropromazyna – przeciwwskazania wymagają indywidualnej oceny
Chloropromazyna jest lekiem skutecznym w leczeniu wielu poważnych zaburzeń psychicznych, jednak jej stosowanie wymaga uwzględnienia licznych przeciwwskazań i ryzyka powikłań. Zarówno przeciwwskazania bezwzględne, jak i sytuacje wymagające szczególnej ostrożności, mogą się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania oraz indywidualnych cech pacjenta. Przed rozpoczęciem terapii niezbędna jest dokładna ocena stanu zdrowia i regularna kontrola podczas leczenia. Właściwa świadomość przeciwwskazań pozwala uniknąć poważnych powikłań i zwiększa bezpieczeństwo stosowania chloropromazyny.


















